Category: Tin BĐS Việt Nam

Tại phường Phong Phú, chúng tôi cảm nhận nhịp sống ở nhiều khu dân cư đang có những chuyển động. Sau sắp xếp, những địa bàn trước đây vốn quen thuộc nay được mở rộng, dân cư đông hơn.

Trong 10 TDP mới thành lập của phường Phong Phú, Điền Lộc 2 được hình thành từ hai TDP Nhất Tây và Giáp Nam cũ, với hơn 720 hộ, hơn 3.070 nhân khẩu. Đây là địa bàn khá thuận lợi khi nằm ở khu vực trung tâm, có chợ Đại Lộc, nơi trao đổi hàng hóa sầm uất của vùng Ngũ Điền; có các vùng sản xuất nông nghiệp và nhiều lợi thế về đầm phá gần biển.

TDP Điền Lộc 2 hiện có 160ha lúa được duy trì sản xuất mỗi năm, năng suất bình quân hơn 60 tạ/ha. Bên cạnh trồng lúa, người dân còn phát triển chăn nuôi gia cầm, nuôi cá lồng ở khu vực Giáp Nam cũ. Hơn một năm trước, tuyến đường Phong Điền – Điền Lộc hoàn thành mở thêm điều kiện kết nối giữa Điền Lộc 2 với các khu vực phía bắc TP. Huế.

Trần Đình Hải và Lê Ngọc Dũng là hai cán bộ được giao những công việc gần dân. Anh Hải hiện Uỷ viên BCH Đảng bộ, công tác tại Ban Xây dựng Đảng phường Phong Phú, nay được phân công kiêm làm Bí thư Chi bộ TDP Điền Lộc 2. Anh Dũng, từng là công an viên ở Nhất Tây, được giao làm tổ trưởng TDP. Chi bộ TDP Điền Lộc 2 hiện có 44 đảng viên.

 “Địa bàn mới thì trước hết phải gần dân để hiểu dân. Việc gì thuộc trách nhiệm của mình thì cố gắng giải quyết, việc vượt thẩm quyền thì đề xuất cấp trên”, anh Hải chia sẻ.

Còn với anh Dũng, dù làm công việc mới nhưng nay anh thường có mặt ở tuyến đường này, mai anh lại ở khu vực nọ. Chuyện đi của anh Dũng là để nghe tâm tư, nắm những vấn đề vướng mắc, tồn tại và tìm cách giải quyết những vướng mắc từ cơ sở. Đơn cử ở xóm Vận Chuyển – khu vực thấp trũng thuộc Giáp Nam cũ, mỗi khi mưa lớn, thường ngập lũ bị chia cắt. Qua kiến nghị của người dân và địa phương đề xuất, mới đây Ủy ban  MTTQ Việt Nam thành phố hỗ trợ 2 tỷ đồng để xây dựng ngôi nhà chống lũ tại xóm Vận Chuyển. Cũng tại khu vực này, phường vừa hỗ trợ xây dựng tuyến đường bê tông dài hơn 200m, rộng 4m nối đến khu vực trung tâm vừa phục vụ đi lại vừa thuận tiện mỗi khi cần ứng cứu, sơ tán dân khi mưa lũ về.

Nhìn con đường mới hình thành, ông Lê Văn Tân, người dân TDP Giáp Tây cũ tâm đắc: “Tuyến đường dân sinh hình thành ở khu vực Giáp Nam là từ ý Đảng, lòng dân đã nhìn về một phía”.

Việc sắp xếp lại thôn, TDP vào đầu tháng 7/2026 vừa qua ở các phường xã, bài toán đặt ra không chỉ là ổn định tổ chức mà còn làm sao để những cộng đồng dân cư trước đây khác nhau tiếp tục gắn kết trong một địa bàn chung.

Ở Điền Lộc 2, anh Hải và anh Dũng cùng các cán bộ trong chi bộ, TDP, các đoàn thể đã bắt đầu từ những việc thường nhật. Đó là vận động người dân giữ gìn đường làng, ngõ xóm; xử lý những điểm tập kết rác; quan tâm hộ còn khó khăn; kết nối đề xuất giúp bà con phát triển mô hình chăn nuôi, trồng trọt phù hợp… “Có những việc rất nhỏ nhưng nếu không giải quyết thì thành vướng mắc. Do vậy, việc gì thuộc khả năng, thẩm quyền giải quyết ở TDP thì cố gắng làm ngay, việc nào vượt quá thẩm quyền thì tiếp tục đề xuất cấp trên”, anh Dũng nói.

TDP Điền Lộc 2 đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển. Khi hạ tầng giao thông được hoàn thiện, các cụm công nghiệp, cảng biển Điền Lộc và hướng phát triển du lịch sinh thái từng bước hình thành, yêu cầu đối với cán bộ cơ sở và người dân thích ứng với những thay đổi mới.

Ông Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Phong Phú thông tin, sau sắp xếp, phường còn 10 TDP thay vì 25 TDP trước đây. Cùng với việc tổ chức lại địa bàn, nhiều cán bộ trẻ, có trình độ, kinh nghiệm, năng lực công tác được bố trí làm bí thư chi bộ, tổ trưởng TDP. Theo ông Vũ, đội ngũ cán bộ trẻ có kinh nghiệm thực tế là nguồn lực quan trọng ở địa phương. Các bạn năng động, tiếp cận những cách làm mới, giải quyết công việc khi dân cần một cách thỏa đáng.

Không riêng câu chuyện TDP Điền Lộc 2, phường Phong Phú, nhiều TDP ở phường Phong Thái, Phong Điền… sau sắp xếp địa giới hành chính, cán bộ cơ sở đang đứng trước một yêu cầu cao hơn vì thôn, TDP mới rộng hơn, dân đông hơn, công việc nhiều hơn.

Ông Nguyễn Ngọc Phương, Bí thư Đảng ủy phường Phong Thái tại hội nghị công bố, sắp xếp lại TDP ở địa phương đã bày tỏ mong muốn các bí thư chi bộ và tổ trưởng TDP vừa chỉ định theo tiêu chí mới chủ động hơn, nắm chắc tình hình và làm tốt những việc sát với đời sống người dân.

Tại hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Huế Nguyễn Đình Trung yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, trong đó chú trọng kỹ năng tiếp dân, đối thoại, lắng nghe và giải quyết công việc; đồng thời tăng cường đối thoại, giải quyết kịp thời những kiến nghị chính đáng của người dân từ cơ sở.

Thông điệp ấy, khi đặt vào công việc của những bí thư chi bộ, tổ trưởng TDP – nơi cánh tay nối dài của lãnh đạo phường, xã trở nên cụ thể. “Nắm chắc địa bàn, chủ động từ cơ sở, giải quyết tại chỗ” không chỉ là yêu cầu đối với bộ máy chính quyền mà còn đòi hỏi những người cán bộ cơ sở phải biết ở địa bàn đó dân đang cần gì, những trở ngại nào cần khắc phục.

Thực tế, không phải việc gì ở TDP cũng có thể giải quyết. Có những vấn đề liên quan đến nguồn lực, quy hoạch, hạ tầng hay thẩm quyền của cấp trên. Khi đó, vai trò của cán bộ cơ sở là nắm chắc tình hình, tổng hợp đúng, đề xuất kịp thời và tiếp tục theo dõi, thông tin lại cho người dân. Cách làm ấy giúp công việc không bị đứt quãng giữa thôn, TDP với cấp phường, xã.

Ở tầm rộng hơn, yêu cầu trao trách nhiệm đi cùng điều kiện thực hiện cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu gắn thẩm quyền với nguồn lực và trách nhiệm giải trình, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ cơ sở, để công việc được giải quyết thông suốt, hiệu quả ngay từ cơ sở.

Điều này phù hợp với những vấn đề được TP. Huế nhìn nhận sau một năm vận hành mô hình mới: quy mô quản lý của nhiều xã, phường tăng lên, yêu cầu đối với năng lực quản trị cao hơn; trong khi việc phân cấp, phân quyền, cơ sở dữ liệu, hạ tầng và nhân lực ở một số nơi vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Với cán bộ thôn, TDP, được “trao quyền” không chỉ là giao thêm chức danh hay phần việc. Quan trọng hơn là tạo điều kiện để họ chủ động giải quyết những vấn đề thuộc phạm vi trách nhiệm; có sự phối hợp rõ ràng với cấp trên, các ban, ngành và được hỗ trợ về nguồn lực khi cần thiết. Khi được tin tưởng và trao đúng việc, cán bộ cơ sở có thêm cơ hội rèn luyện, trưởng thành và tạo dựng niềm tin từ chính những việc cụ thể cho cộng đồng.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Trưởng Ban Chỉ đạo về giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc các dự án tồn đọng (Ban Chỉ đạo 751) chủ trì cuộc họp của Ban Chỉ đạo – Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Phát biểu mở đầu, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các thành viên Ban Chỉ đạo rà soát thực chất kết quả tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, xác định rõ những vấn đề còn vướng mắc và giải pháp xử lý trong thời gian tới.

Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý việc có phương án tháo gỡ chưa phải là kết quả cuối cùng; quan trọng là sau khi được xử lý vướng mắc, các dự án phải tiếp tục được triển khai, đi vào hoạt động, phát huy hiệu quả và đóng góp cho phát triển kinh tế – xã hội.

71% số dự án đã được xử lý, không còn khó khăn, vướng mắc

Theo báo cáo của Bộ Tài chính – Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 751, Hệ thống 751 ghi nhận cả nước có 5.012 dự án khó khăn, vướng mắc, với tổng diện tích sử dụng đất 213.581 ha, tổng mức đầu tư 3.688.751 tỷ đồng.

Theo số liệu cập nhật trên Hệ thống 751, 3.557 dự án, với tổng diện tích 139.404 ha, tổng mức đầu tư 2.490.432 tỷ đồng, đã được xử lý, không còn khó khăn, vướng mắc, chiếm 71% tổng số dự án.

Trong số này, 855 dự án đã hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng; 2.121 dự án được tháo gỡ vướng mắc để tiếp tục triển khai; 581 dự án được thu hồi hoặc chấm dứt.

Bên cạnh đó, 1.131 dự án, với tổng diện tích 56.405 ha, tổng mức đầu tư 779.047 tỷ đồng, đang được các bộ, ngành, địa phương tiếp tục xử lý theo thẩm quyền, chiếm 23% tổng số dự án.

Còn 158 dự án, với tổng diện tích sử dụng đất 13.073 ha, tổng mức đầu tư 229.410 tỷ đồng, được đề xuất thuộc thẩm quyền xử lý của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan Trung ương, chiếm 3% tổng số dự án. Trong đó, 34 dự án được đề xuất thuộc thẩm quyền xử lý của Quốc hội và 124 dự án thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan Trung ương.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu kết luận cuộc họp của Ban Chỉ đạo – Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Theo Bộ Tài chính, số dự án này không lớn về số lượng nhưng chủ yếu là những dự án khó, phức tạp về pháp lý, kéo dài qua nhiều thời kỳ pháp luật; một số vướng mắc mang tính đặc thù, chưa thể áp dụng các cơ chế, chính sách đã được ban hành để tháo gỡ.

Báo cáo cũng cho thấy tiến độ, chất lượng rà soát và cập nhật dữ liệu tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; thông tin về tình huống pháp lý, nguyên nhân, thẩm quyền xử lý và giải pháp đề xuất còn chưa đầy đủ.

Về thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với ngân sách nhà nước, theo số liệu cập nhật trên Hệ thống 751, tổng số tiền đã nộp ngân sách là 52.634 tỷ đồng, gồm 33.410 tỷ đồng trước ngày 1/1/2025, 13.804 tỷ đồng trong năm 2025 và 5.420 tỷ đồng trong năm 2026. Tuy nhiên, đến thời điểm báo cáo mới có 20 địa phương cập nhật thông tin, còn 12 địa phương chưa cập nhật.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn báo cáo – Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Thảo luận tại cuộc họp, các thành viên Ban Chỉ đạo tập trung phân tích những vướng mắc về pháp luật, thẩm quyền xử lý và sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình tháo gỡ các dự án. Các ý kiến cho rằng cần phân loại rõ từng nhóm dự án, xác định cụ thể vướng mắc và cơ quan có thẩm quyền giải quyết; những vấn đề có tính chất tương tự cần được tổng hợp để có hướng dẫn thống nhất hoặc hoàn thiện quy định pháp luật.

Các đại biểu cũng đề nghị chuẩn hóa số liệu, thống nhất tiêu chí đánh giá kết quả xử lý, bảo đảm việc xác định dự án đã được tháo gỡ phản ánh đúng thực chất, phân biệt giữa dự án mới có phương án xử lý với dự án đã đủ điều kiện tiếp tục triển khai, thực hiện các nghĩa vụ liên quan và đi vào hoạt động.

Rõ trách nhiệm, thời hạn; lấy kết quả thực chất làm thước đo

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài là nhiệm vụ quan trọng nhằm chống thất thoát, lãng phí, khơi thông nguồn lực tài chính, đất đai, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Thường trực chỉ rõ tiến độ, chất lượng rà soát, cập nhật dữ liệu tại một số cơ quan, địa phương còn chưa đáp ứng yêu cầu; dữ liệu còn thiếu đồng bộ, chưa làm rõ nguyên nhân, nội dung vướng mắc và thẩm quyền giải quyết. Công tác phối hợp, hướng dẫn xử lý có lúc chưa chặt chẽ, kịp thời; vẫn còn tình trạng trông chờ, đùn đẩy những vấn đề thuộc thẩm quyền lên cấp trên.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các nhiệm vụ phải xác định rõ trách nhiệm, công việc, thời hạn và kết quả. Những việc thuộc thẩm quyền của bộ, ngành, địa phương phải chủ động giải quyết, không đùn đẩy, né tránh; lãnh đạo các bộ, địa phương chịu trách nhiệm xử lý các dự án khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền theo phân công và quy định.

Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền hoặc pháp luật chưa có quy định, cơ quan quản lý chuyên ngành phải chủ động nghiên cứu, đề xuất phương án xử lý hoặc sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, pháp luật; xác định cụ thể vướng mắc ở quy định nào, cần sửa văn bản nào, cơ quan nào chủ trì và thời hạn thực hiện.

Lãnh đạo các bộ, ngành phát biểu – Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Bộ Tài chính được giao rà soát, hoàn thiện nội dung, biểu mẫu, trường thông tin của Hệ thống 751, bảo đảm dữ liệu khoa học, thống nhất, đầy đủ, thuận lợi cho cập nhật, khai thác và theo dõi tiến độ. Các địa phương có trách nhiệm cập nhật đầy đủ, chính xác tình hình xử lý dự án trên hệ thống.

Đối với 1.131 dự án đang được các bộ, ngành, địa phương tiếp tục xử lý theo thẩm quyền, Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Tài chính phân loại theo từng bộ, ngành, địa phương, thống nhất thời hạn hoàn thành và đưa vào kế hoạch theo dõi, đôn đốc.

Đối với 158 dự án được đề xuất thuộc thẩm quyền xử lý của Trung ương, các bộ, cơ quan phải làm rõ từng vướng mắc, căn cứ pháp luật và phương án xử lý; nêu cụ thể vướng ở quy định nào, cần sửa văn bản pháp luật nào, hình thức sửa, cơ quan chủ trì và thời hạn thực hiện.

Trong đó, 34 dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội phải được tổng hợp, báo cáo Chính phủ trước ngày 30/10/2026; 124 dự án thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan Trung ương phải báo cáo Chính phủ trước ngày 20/10/2026.

Bộ Tài chính hoàn thiện kế hoạch cụ thể theo từng nhóm dự án để theo dõi, đôn đốc và báo cáo kết quả tại phiên họp tiếp theo của Ban Chỉ đạo.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện việc kiện toàn Ban Chỉ đạo và Quy chế hoạt động; nghiên cứu tổ chức bộ phận hoặc đầu mối giúp việc để tăng cường phối hợp thường xuyên giữa Cơ quan Thường trực và các thành viên Ban Chỉ đạo.

Cùng với xử lý từng dự án, các bộ, ngành phải tiếp tục rà soát, kiểm tra, giám sát, tổng kết thực tiễn để kịp thời sửa đổi, bổ sung những bất cập trong các quy định pháp luật về đất đai, đầu tư, đấu thầu, nhà ở, kinh doanh bất động sản, xây dựng, quy hoạch, khoáng sản và quản lý tài sản công.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu xây dựng quy trình phối hợp liên ngành giữa các cơ quan hành pháp, tư pháp và địa phương, bảo đảm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc gắn với xem xét, xử lý trách nhiệm và khắc phục hậu quả; xây dựng tiêu chí, hướng dẫn chuyên ngành để đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh cũng như khả năng, điều kiện khắc phục hậu quả của dự án.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Sau khi được tháo gỡ, các dự án phải thực sự được triển khai, đi vào hoạt động, khai thác hiệu quả, tạo việc làm, giá trị gia tăng, khơi thông nguồn lực và đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế-xã hội – Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Quá trình tháo gỡ phải bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, không hợp thức hóa sai phạm, không để thất thoát, lãng phí; đồng thời bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh thước đo cuối cùng không phải chỉ là số lượng dự án đã có phương án xử lý. Sau khi được tháo gỡ, các dự án phải thực sự được triển khai, đi vào hoạt động, khai thác hiệu quả, tạo việc làm, giá trị gia tăng, khơi thông nguồn lực và đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế-xã hội.

Chủ đầu tư cũng phải chủ động phối hợp xây dựng phương án tháo gỡ, bảo đảm năng lực và cam kết triển khai dự án sau khi những khó khăn, vướng mắc được xử lý.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, lấy kết quả xử lý thực chất làm thước đo; tổ chức các cuộc họp của Ban Chỉ đạo thiết thực, hiệu quả, không để những khó khăn, vướng mắc tiếp tục kéo dài qua nhiều phiên họp.

Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì cuộc làm việc với Công ty Cổ phần Tập đoàn BIM.

Các đại biểu dự cuộc làm việc.

Dự cuộc làm việc có các đồng chí: Hà Trung Chiến, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh; Nguyễn Minh Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Đào Tài Tuệ, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Xây dựng; lãnh đạo các sở, ngành và đơn vị liên quan.

Đại diện BIM Group phát biểu tại cuộc làm việc.

BIM Group là tập đoàn kinh tế tư nhân đa ngành, hoạt động trong các lĩnh vực bất động sản, nông nghiệp – thực phẩm, năng lượng tái tạo và dịch vụ tiêu dùng. Đại diện BIM Group đã đánh giá cao tiềm năng của Sơn La, nhất là Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu về khí hậu, cảnh quan và bản sắc văn hóa; đồng thời mong muốn nghiên cứu đầu tư các dự án du lịch nghỉ dưỡng, đô thị, dịch vụ và nông nghiệp gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Tập đoàn đề xuất phối hợp với tỉnh khảo sát địa điểm, lựa chọn các dự án khả thi, phù hợp định hướng phát triển của địa phương.

Đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh phát biểu tại cuộc làm việc.

Tại cuộc làm việc, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận về một số lĩnh vực BIM Group quan tâm nghiên cứu đầu tư; hiện trạng sử dụng đất, quy mô và ranh giới dự kiến; khả năng kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật; các yêu cầu về quy hoạch, đất đai, môi trường, giải phóng mặt bằng và trình tự, thủ tục thực hiện dự án…

Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh phát biểu tại cuộc làm việc.

Phát biểu tại cuộc làm việc, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh đánh giá cao sự quan tâm và các ý tưởng, đề xuất của BIM Group; khẳng định tỉnh Sơn La luôn đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư nghiên cứu, triển khai các dự án phù hợp, đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, đề nghị BIM Group tiếp tục nghiên cứu, khảo sát kỹ tiềm năng, quy hoạch và không gian phát triển của khu vực Mộc Châu; trên cơ sở thế mạnh, kinh nghiệm của doanh nghiệp, đề xuất các ý tưởng, dự án đầu tư phù hợp, bảo đảm đồng bộ giữa phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ với bảo tồn cảnh quan, môi trường và phát huy bản sắc văn hóa địa phương. Các sở, ngành, địa phương phối hợp cung cấp thông tin về quy hoạch, đất đai và các điều kiện liên quan để BIM Group nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư phù hợp, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Một trong những ngôi nhà lợp mái bổi tại Bảo tàng Đồng Quê.

Độc đáo kiến trúc vùng ven biển

Tại xã Quỹ Nhất, giữa không gian làng quê đang từng ngày đổi thay, những ngôi nhà lợp mái bổi vẫn được một số gia đình gìn giữ. Qua tìm hiểu, phía sau mỗi nếp nhà là câu chuyện về cách người dân tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ để dựng nhà, thích ứng với điều kiện tự nhiên, duy trì nếp sinh hoạt qua nhiều thế hệ.

Ngôi nhà mái bổi được dựng từ năm 1978 của gia đình ông Ngô Gia Thoáng, xã Quỹ Nhất.

Ông Ngô Gia Thoáng, chủ nhân ngôi nhà mái bổi được dựng từ năm 1978 ở xã Quỹ Nhất, cho biết: “Bổi (cây cói) là loại cây đặc trưng sinh trưởng mạnh ở các vùng đất bãi mặn, lợ ven biển. Quá trình thu hoạch cói của bà con nông dân thường được phân loại kỹ. Những cây cói có thân nhỏ, chiều dài đều từ 1,5 đến 1,6m sẽ được tuyển chọn để phục vụ nghề dệt chiếu truyền thống. Trong khi đó, những cây cói thân to, ngắn hơn hoặc cói loại sẽ được cắt, phơi khô trên các bờ bãi rồi đem về làm nguyên liệu lợp mái nhà.”

Ở nhiều địa phương, mái nhà truyền thống thường sử dụng rơm, rạ; trong khi đó, việc dùng cây cói để lợp mái tạo nên nét kiến trúc riêng ở một số vùng bãi bồi, lấn biển. Ngoài xã Quỹ Nhất, những ngôi nhà mái bổi còn lại ở Ninh Bình hiện nay chủ yếu nằm rải rác tại các xã Hải Thịnh, Lai Thành, Kim Đông, Bình Minh…

Đến thăm gia đình ông Vũ Văn Phi tại xã Lai Thành, chúng tôi được tận mắt chiêm ngưỡng ngôi nhà cấp 4 lợp mái bổi với tuổi đời 160 năm, được gia đình ông Phi gìn giữ qua 5 thế hệ. Căn nhà được xây dựng với diện tích rộng trên 50m2, thiết kế theo lối truyền thống gồm 3 gian giữa và 2 chái, bao quanh là hệ thống tường xây kiên cố. Ba gian nhà chính giữa không gian mở, trang trọng được gia chủ dùng làm phòng khách và nơi sinh hoạt chung, hai bên kê giường, tủ. Hai gian chái đóng vai trò như phần không gian kín đáo để làm buồng ngủ hoặc cất giữ những tài sản, vật dụng quan trọng của gia đình.

Ngôi nhà mái bổi của gia đình ông Vũ Văn Phi, xã Lai Thành

Điểm nhấn làm nên giá trị đặc trưng của những ngôi nhà là phần mái bổi đồ sộ. Mái nhà được lợp công phu với độ dày lớn, phần nóc thường dày từ 70cm đến 1m, hai bên mái dày trên 50cm. Với khối lượng bổi lớn, để gánh được phần mái, đòi hỏi hệ thống khung nhà phải được làm từ những cây gỗ to, chắc; hệ thống đòn tay, rui, mè bằng luồng chịu lực tốt, liên kết chặt chẽ bằng dây mây. Đặc biệt, trên nóc nhà lợp cói đều có những ụ cói nhỏ bện chặt vào xà nhà nhằm giúp giữ mái vững trước gió bão, đồng thời tạo nét mềm mại trang trí cho ngôi nhà.

Chính đặc tính của cây cói giúp những ngôi nhà mái bổi thích ứng tốt với điều kiện thời tiết vùng ven biển. Thân cây cói xốp, rỗng, chứa nhiều không khí bên trong nên có khả năng cách nhiệt tốt, ấm áp vào mùa đông, mát mẻ mùa hè. Ngoài ra, bề mặt thân cói bóng, trơn mượt nên khi trời mưa, nước thoát nhanh, hạn chế tình trạng đọng nước, ngấm dột. Nhờ đặc tính của cây cói và cách làm mái phù hợp, những ngôi nhà mái bổi trải qua hàng chục năm, dù nằm ngay vùng rốn bão ven biển vẫn đứng vững chãi.

Theo kinh nghiệm của những người dân gắn bó với nhà lợp bổi, mái càng nặng thì càng đầm, càng chắc chắn trước gió mưa. Nếu được bảo dưỡng thường xuyên, mái bổi có thể sử dụng trong nhiều năm trước khi phải lợp lại. Để bảo quản mái, người dân thường xuyên phải dùng dụng cụ cạo sạch lớp mùn, đất, cát đọng trên mái và có biện pháp phòng chống chuột cắn phá.

Nỗ lực gìn giữ những nếp nhà xưa

Quá trình tồn tại và gắn bó với đời sống sinh hoạt của người dân ven biển đã biến nhà mái bổi từ một công trình che mưa, che nắng thông thường trở thành nét văn hóa đặc sắc. Trước những năm 1995, khi điều kiện kinh tế chung còn nhiều khó khăn, nhà mái bổi là lựa chọn phổ biến của vùng quê nghèo. Lúc bấy giờ, diện tích trồng cói lên tới hàng trăm héc-ta, người dân dễ dàng tận dụng nguồn cói loại, giá rẻ ngay tại địa phương để dựng nhà. Thế nhưng, ngày nay, việc lợp và duy trì một ngôi nhà mái bổi trở nên khó khăn hơn, từ nguồn nguyên liệu đến nhân công và chi phí bảo dưỡng.

Cận cảnh kết cấu chịu lực bên trong ngôi nhà mái bổi

Hiện tại, phần lớn diện tích đất bãi ven biển đã được chuyển đổi cơ cấu sang trồng cây nông nghiệp hiệu quả cao hoặc nuôi trồng thủy sản, khiến nguồn cung cói tại chỗ khan hiếm. Ông Ngô Gia Thoáng, xã Quỹ Nhất cho biết thêm: “Nếu như trước đây nguồn bổi lợp nhà có thể dễ dàng tìm mua ngay tại các vùng bãi bồi ven biển trong tỉnh, thì nay muốn lợp phải đánh xe vào tận vùng Nga Sơn (Thanh Hóa) mới có thể đặt mua đủ nguyên liệu”. Theo ông, chi phí để lợp đủ 5 gian nhà mái bổi mới hiện nay đắt gấp 2-3 lần so với lợp nhà ngói.

Không chỉ tốn kém về nguyên liệu, quá trình thi công cần một lượng lớn nhân công. Ông Vũ Văn Phi chia sẻ thêm: “Muốn lợp mái phải thuê hàng chục người tuốt cói cho thẳng, rồi mới đưa lên mái. Công việc này cần người có kinh nghiệm, làm liên tục mới đảm bảo mái chắc và đều. Mỗi lần lợp lại mái phải mất gần một tháng mới hoàn thành”.

Ngoài ra, chi phí bảo trì nhà bổi cũng khá tốn kém. Do ảnh hưởng của thời tiết nắng mưa, gió heo may hàng năm, lớp cói trên cùng của mái sẽ bị xoăn và rụng xuống. Gia chủ phải thường xuyên thuê thợ về dặm, chải lại mái. Theo chu kỳ, cứ sau 3 năm phải bảo dưỡng nóc nhà một lần và khoảng 20-30 năm thì dỡ ra lợp lại toàn bộ mái. Mỗi lần đại tu, số tiền bỏ ra lên tới hàng trăm triệu đồng, một phần vì giá cói đắt đỏ, phần vì thợ biết lợp bổi lành nghề ngày càng thưa thớt, đẩy công thợ lên cao.

Hệ thống mái bổi đồ sộ được gia cố cẩn thận, giúp nếp nhà đứng vững trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng ven biển.

Với gia đình ông Vũ Văn Phi, những khoản chi phí và công sức ấy vẫn đáng để bỏ ra. Ngôi nhà 160 năm tuổi đã gắn với 5 thế hệ, lưu giữ nhiều ký ức và nếp sinh hoạt của gia đình. Mỗi dịp lễ, Tết, con cháu từ nhiều nơi lại trở về sum họp dưới mái bổi. Vì thế, ông vẫn cố gắng tu sửa, giữ lại ngôi nhà để con cháu sau này còn có một nơi tìm về và hiểu hơn về nếp nhà của mình.

Bà Ngô Thị Khiếu, Giám đốc Bảo tàng Đồng Quê, xã Giao Ninh

Ý thức bảo tồn nét kiến trúc nhà mái bổi đã vượt ra khỏi phạm vi từng gia đình. Tại xã Giao Ninh, trong khuôn viên Bảo tàng Đồng Quê do nhà giáo Ngô Thị Khiếu làm chủ nhân, những nếp nhà mái bổi đã được phục dựng bài bản. Bà Khiếu cho biết: “Để dựng lại không gian chân thực nhất về đời sống các tầng lớp xã hội xưa (từ bần nông, trung nông đến địa chủ), tôi đã lặn lội sưu tầm, mua lại những ngôi nhà nguyên bản có tuổi đời từ 70 – 100 năm mang về phục dựng. Việc xây dựng 5 gian nhà mái bổi trong bảo tàng đã tiêu tốn tới hơn 30 tấn bổi, thi công ròng rã nhiều ngày với kỹ thuật công phu”. Từ khi đi vào hoạt động, những ngôi nhà mái bổi tại bảo tàng đã đón hàng vạn du khách từ nhiều địa phương đến tham quan, tìm hiểu về đời sống, văn hóa và kiến trúc vùng ven biển.

Những ngôi nhà mái bổi còn lại hôm nay lưu giữ kiến trúc gắn với quá trình khai phá, định cư và văn hóa của cư dân bãi bồi. Trong điều kiện vật liệu, nhân công và kỹ thuật lợp mái ngày càng khan hiếm, việc duy trì những ngôi nhà mái bổi cần sự chung tay của gia đình, cộng đồng và địa phương. Khi được gìn giữ đúng cách, kết nối với các hoạt động trải nghiệm, du lịch cộng đồng, những mái nhà làm từ cây cói sẽ tiếp tục phát huy giá trị văn hóa, góp phần lưu giữ dấu ấn riêng của vùng đất ven biển./.