Author: bachdn

Chiều 19/8, Tổ 9 (gồm Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ và các tỉnh Hà Tĩnh, Lai Châu) thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản.

Giá bồi thường cần tham chiếu mặt bằng giá đã thỏa thuận

Góp ý quy định thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng tại điểm e khoản 4 Điều 35 dự thảo Luật Đất đai, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) đồng tình với cơ chế cho phép Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại khi dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất.

“Đây là quy định mới, có ý nghĩa tháo gỡ tình trạng dự án kéo dài do không đạt được thỏa thuận với một số ít người sử dụng đất”, đại biểu đánh giá.

Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ Đỗ Thanh Bình điều hành phiên thảo luận tại Tổ 9

Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, dự thảo cần quy định rõ hơn cơ chế xác định giá bồi thường đối với phần diện tích đất còn lại. Nếu thiếu cơ chế minh bạch, thống nhất, chênh lệch giữa mức giá chủ đầu tư đã thỏa thuận với phần lớn người sử dụng đất và giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi phần còn lại có thể làm phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.

“Việc xác định giá bồi thường đối với phần diện tích còn lại phải có sự tham chiếu đến mặt bằng giá của phần diện tích đã thỏa thuận thành công. Đồng thời, cần giao cơ quan có thẩm quyền lựa chọn tổ chức tư vấn xác định giá đất độc lập để rà soát, thẩm định mặt bằng giá giao dịch thực tế, xác định mức giá bình quân có điều chỉnh theo vị trí, diện tích, thời điểm giao dịch, điều kiện hạ tầng và các yếu tố khác có liên quan”, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề xuất.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị công khai phương pháp, căn cứ và kết quả xác định giá. Trường hợp có chênh lệch đáng kể giữa giá đã thỏa thuận và giá bồi thường, cơ quan có thẩm quyền cần giải trình rõ nguyên nhân.

“Quy định như vậy sẽ vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, vừa tạo sự công bằng giữa người tự nguyện thỏa thuận và người thuộc diện Nhà nước thu hồi đất, hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện và bảo đảm tính khả thi của cơ chế này”, đại biểu nói.

Không tính tiền lũy tiến nếu chậm sử dụng đất do nguyên nhân khách quan

Góp ý khoản 7 Điều 37 về khoản tiền lũy tiến đối với trường hợp không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh cơ bản đồng tình với việc bổ sung công cụ này.

Theo đại biểu, tiền lũy tiến có thể nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, hạn chế tình trạng đầu cơ, giữ đất, dự án kéo dài và tạo áp lực đưa đất vào sử dụng hiệu quả. Tuy nhiên, dự thảo cần quy định cụ thể hơn căn cứ, thời điểm, mức thu và phương pháp tính để bảo đảm minh bạch, thống nhất khi thực hiện.

Đặc biệt, theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, cần phân biệt nguyên nhân khiến đất chậm được đưa vào sử dụng.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị Luật quy định các nguyên tắc, tiêu chí và khung cơ bản về tiền lũy tiến, còn Chính phủ quy định chi tiết mức thu, phương pháp tính và trình tự áp dụng. Cơ chế này nên được thiết kế theo hướng chậm sử dụng thì nghĩa vụ tài chính tăng dần; tiếp tục không khắc phục sau thời hạn được phép thì thu hồi đất.

“Cách thiết kế này vừa bảo đảm tính minh bạch, khả thi và linh hoạt với từng loại dự án, hình thức sử dụng đất, vừa giúp tiền lũy tiến thực sự trở thành công cụ thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả thay vì chỉ là một khoản thu ngân sách”.

Lấy ý kiến người dân từ khi lựa chọn vị trí tái định cư

Với Điều 48 về lập và thực hiện dự án tái định cư, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong việc lấy ý kiến người có đất bị thu hồi, phải di chuyển và tái định cư về vị trí quy hoạch, quy hoạch chi tiết và điều kiện hạ tầng trước khi phê duyệt dự án.

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) phát biểu

Theo đại biểu, tái định cư không chỉ là bố trí nơi ở mới mà cần tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống lâu dài. Vị trí khu tái định cư tác động trực tiếp đến việc đi lại, học tập, chăm sóc sức khỏe, việc làm, sản xuất và sinh kế. Vì vậy, người có đất bị thu hồi cần được tham gia ý kiến ngay từ giai đoạn lựa chọn vị trí, lập quy hoạch khu tái định cư, thay vì đến khi phương án đã hoàn thiện mới được biết và góp ý.

“Đề nghị quy định rõ nội dung lấy ý kiến gồm: vị trí khu tái định cư, quy hoạch tổng mặt bằng và quy hoạch chi tiết, hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, cơ sở y tế, các công trình công cộng và điều kiện bảo đảm sinh kế phù hợp với đặc điểm của người dân phải tái định cư”, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh nói.

Để tránh việc lấy ý kiến mang tính hình thức hoặc làm phát sinh thủ tục kéo dài, đại biểu đề nghị xác định rõ đối tượng lấy ý kiến là những người có đất bị thu hồi, phải di chuyển và tái định cư; đồng thời quy định cụ thể nội dung, thời điểm cũng như trách nhiệm tiếp thu, giải trình.

Theo đại biểu, việc lấy ý kiến nhằm bảo đảm dân chủ, công khai và nâng cao chất lượng phương án tái định cư, không nên được hiểu là điều kiện phải đạt sự đồng thuận tuyệt đối hoặc trao quyền phủ quyết cho cộng đồng.

Nhiều vướng mắc khiến quỹ nhà, đất chưa được khai thác

Theo Thông báo Kết luận thanh tra số 2768/TB-TTCP ngày 7/8/2026 về Kết luận số 438/KL-TTCP ngày 17/7/2026, Thanh tra Chính phủ đánh giá TP. Hải Phòng đã chủ động triển khai nhiều giải pháp quản lý, sắp xếp, xử lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy.

Một số trụ sở dôi dư sau sáp nhập tại Hải Phòng được ưu tiên chuyển đổi công năng phục vụ mục đích giáo dục, y tế, văn hóa và các mục đích công cộng.

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổng số cơ sở nhà, đất do UBND TP. Hải Phòng quản lý, đã được phê duyệt phương án xử lý là 3.769 cơ sở. Trong đó, 3.109 cơ sở tiếp tục được sử dụng; 297 cơ sở được điều hòa, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và kết cấu hạ tầng vì lợi ích công cộng.

Đáng chú ý, 363 cơ sở nhà, đất dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng được chuyển giao về Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố để quản lý, khai thác theo quy định.

Thanh tra Chính phủ ghi nhận việc rà soát, sắp xếp nhà, đất được Hải Phòng triển khai tương đối đồng bộ, góp phần bảo đảm bộ máy sau sắp xếp hoạt động thông suốt, hạn chế nhu cầu đầu tư thêm trụ sở mới và tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội.

Để thực hiện nhiệm vụ này, TP. Hải Phòng đã ban hành 146 văn bản chỉ đạo, thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc và ban hành 51 văn bản đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất. Bên cạnh những kết quả đạt được, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế làm chậm quá trình khai thác quỹ nhà, đất dôi dư.

Cụ thể, 176/363 cơ sở chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý về đất đai, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Tại 10/363 cơ sở, sổ kế toán chưa xác định rõ nguyên giá và giá trị còn lại của tài sản trên đất. Các cơ sở nhà, đất cũng chưa thực hiện đầy đủ việc cập nhật giá trị quyền sử dụng đất, hạch toán và theo dõi giá trị quyền sử dụng đất sau cập nhật trên sổ kế toán theo quy định về quản lý, sử dụng tài sản công.

Một số phương án xử lý phải điều chỉnh do chưa rà soát đầy đủ nhu cầu quản lý, sử dụng. Việc điều chuyển một số cơ sở cho cơ quan Trung ương còn chậm do phải rà soát, trao đổi nhiều lần. Đặc biệt, tại thời điểm thanh tra, cả 363 cơ sở nhà, đất dôi dư vẫn chưa hoàn thành việc khai thác hoặc xử lý triệt để (bước 2) theo chỉ đạo. 

Theo Thanh tra Chính phủ, nguyên nhân chủ yếu là nhiều trụ sở được xây dựng từ lâu, hồ sơ pháp lý trải qua nhiều lần bàn giao. Sau khi sắp xếp bộ máy, các cơ quan tập trung ổn định tổ chức nên việc hoàn thiện hồ sơ đất đai còn chậm. Ngoài ra, việc điều chỉnh quy hoạch, định giá tài sản, đấu giá quyền sử dụng đất, chuyển đổi công năng và bố trí kinh phí cải tạo cũng khiến tiến độ xử lý kéo dài.

Kiến nghị sớm đưa nhà, đất dôi dư vào khai thác

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì tham mưu Chính phủ xây dựng, ban hành cơ chế cho phép UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khi phê duyệt phương án khai thác, sử dụng cơ sở nhà, đất theo pháp luật về đất đai thì đồng thời cập nhật, điều chỉnh quy hoạch liên quan đến đất đai, xây dựng, đô thị, nông thôn theo mục đích sử dụng đất đã được phê duyệt. 

Sau sắp xếp các đơn vị hành chính, TP. Hải Phòng đã bố trí hàng trăm trụ sở làm việc, cơ sở sự nghiệp dôi dư phù hợp.

Đối với UBND TP. Hải Phòng, Thanh tra Chính phủ kiến nghị tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, sớm hoàn thành phương án xử lý và đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác, sử dụng hiệu quả. Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu Hải Phòng khẩn trương hoàn thiện hồ sơ pháp lý đất đai, cập nhật đầy đủ dữ liệu tài sản công, sớm hoàn thành phương án khai thác hoặc xử lý triệt để 363 cơ sở nhà, đất dôi dư; ưu tiên kinh phí cải tạo, chuyển đổi công năng và tăng cường đào tạo đội ngũ làm công tác quản lý tài sản công.

Cũng theo Kết luận thanh tra, nếu hoàn thành việc khai thác, xử lý 363 cơ sở, Hải Phòng sẽ khai thông nguồn lực lớn với tổng diện tích 515.235m² đất và 239.623m² sàn xây dựng. 

Cơ quan chức năng cần thanh tra, xử lý đối với các cơ sở nhà, đất bỏ trống, không sử dụng trên 12 tháng liên tục (nếu có); xác định rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm, đồng thời xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự phải chuyển cơ quan chức năng xem xét, xử lý.

Thu hẹp khoảng trống thông tin

Một trong những thay đổi rõ nét trên thị trường bất động sản TP. Hồ Chí Minh thời gian qua là dữ liệu quy hoạch, đất đai và phát triển đô thị đang từng bước được đưa lên môi trường số, thay vì phân tán tại nhiều cơ quan quản lý như trước đây.

Theo Quyết định 4944/QĐ-UBND, UBND TP. Hồ Chí Minh đã công bố danh mục dữ liệu mở của thành phố với 142 tập dữ liệu, được phân thành 11 nhóm chủ đề và cung cấp trên Cổng thông tin dữ liệu TP. Hồ Chí Minh để tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng.

Dữ liệu đất đai – hạ tầng mới của thị trường bất động sản. Ảnh: Đức Thanh

Đáng chú ý, nhiều dữ liệu trong danh mục có liên quan trực tiếp đến hoạt động phát triển đô thị và thị trường bất động sản, như quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000, cơ sở dữ liệu GIS về biệt thự cũ, giá vật liệu xây dựng, đơn giá nhân công, các dự án nhà ở thương mại, chỉ số giá xây dựng…

Việc đưa những dữ liệu này lên môi trường số không chỉ tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình tra cứu, mà còn có ý nghĩa lớn hơn đối với việc thu hẹp khoảng cách thông tin trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), khi cơ sở dữ liệu giao dịch được xây dựng tập trung, đầy đủ và minh bạch hơn, khoảng cách thông tin giữa các chủ thể trên thị trường sẽ từng bước được thu hẹp. Khi các giao dịch được ghi nhận đầy đủ, mặt bằng giá có thêm cơ sở tham chiếu, qua đó hạn chế tình trạng tạo giá ảo hoặc thao túng giá.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với bất động sản, bởi quy hoạch, pháp lý và thông tin về tài sản thường quyết định trực tiếp đến giá trị cũng như mức độ an toàn của một giao dịch. Với doanh nghiệp, dữ liệu pháp lý còn giúp xác định một dự án có đủ điều kiện triển khai, huy động vốn hoặc đưa sản phẩm ra thị trường hay không.

Nâng chất lượng để thị trường minh bạch

Mở dữ liệu mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị của hạ tầng dữ liệu không nằm ở số lượng thông tin được công bố, mà phụ thuộc vào chất lượng, độ chính xác, tính cập nhật và khả năng liên thông giữa các hệ thống.

Theo quy định của TP. Hồ Chí Minh, các đơn vị chủ quản dữ liệu có trách nhiệm xây dựng, cập nhật và quản lý dữ liệu, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, đồng thời tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trung tâm Chuyển đổi số TP. Hồ Chí Minh có nhiệm vụ tích hợp các cơ sở dữ liệu vào Kho dữ liệu dùng chung, hướng dẫn kết nối, chia sẻ và cập nhật theo các tiêu chuẩn kỹ thuật, cấu trúc thống nhất.

Đây chính là điều kiện để dữ liệu có thể chuyển từ một “kho thông tin” thành hạ tầng phục vụ thị trường. Một cơ sở dữ liệu dù quy mô lớn nhưng nếu chậm cập nhật, thiếu dữ liệu giao dịch thực tế hoặc không thể kết nối giữa các ngành thì vẫn khó trở thành nguồn tham chiếu đủ tin cậy cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Đoàn Anh Đức, Giám đốc Phát triển Kinh doanh Công ty TNHH Công nghệ Bất động sản MOSO cho rằng, chuyển đổi số đang chuyển từ một lựa chọn mang tính xu hướng thành yêu cầu thực tế đối với doanh nghiệp bất động sản. Song, vấn đề không đơn thuần nằm ở việc đưa thêm công nghệ vào quy trình, mà phải hình thành được hạ tầng dữ liệu có chất lượng. Trong đó, thông tin được chuẩn hóa, xác thực và có khả năng kết nối giữa các bên tham gia thị trường.

“Dữ liệu được chuẩn hóa có thể tác động trực tiếp đến tốc độ xử lý hồ sơ, chi phí vận hành và khả năng kiểm soát rủi ro. Khi quy trình được số hóa, doanh nghiệp có thể tự động hóa nhiều khâu, kết nối với ngân hàng, hỗ trợ đánh giá hồ sơ tín dụng, theo dõi tiến độ xử lý và kiểm tra thông tin bất động sản trước khi giao dịch”, ông Đức chia sẻ.

Ở góc độ thị trường, bà Đỗ Thị Thu Giang, Giám đốc toàn quốc Bộ phận Tư vấn, Savills Việt Nam cho rằng, nếu được triển khai đồng bộ, hệ thống dữ liệu đất đai thống nhất cùng cơ chế định giá minh bạch có thể tạo nền tảng cho một thị trường bất động sản chuyên nghiệp hơn. Khi đó, năng lực phát triển và khai thác hiệu quả tài sản sẽ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng.

Quan trọng hơn, khi dữ liệu thị trường được cập nhật đầy đủ và minh bạch, đây có thể trở thành cơ sở để các chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và phát triển thị trường bất động sản được thiết kế sát hơn với nhu cầu thực tế.

Như vậy, giá trị lớn nhất của việc mở dữ liệu đất đai không chỉ nằm ở việc “ai cũng có thể tra cứu”, mà ở khả năng hình thành một nền tảng thông tin chung, nơi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng tiếp cận một nguồn dữ liệu đáng tin cậy. Khi đó, dữ liệu có thể trở thành một lớp hạ tầng mới, góp phần định hình lại cách thị trường bất động sản vận hành, định giá và phân bổ nguồn lực.

Quang cảnh tại sự kiện. (Ảnh: Yến Trinh)

Ninh Bình hiện đang quy hoạch 97 khu công nghiệp với tổng diện tích 47.796ha và 114 cụm công nghiệp với tổng diện tích 6.557ha. Trong số 32 khu công nghiệp đã thành lập, có 20 khu công nghiệp đang hoạt động, tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 85%; 12 khu công nghiệp đang thực hiện giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng hạ tầng.

Đối với cụm công nghiệp, tỉnh thành lập 61 cụm công nghiệp; trong đó, 25 cụm công nghiệp đang hoạt động, 11 cụm công nghiệp đang xây dựng hạ tầng và 25 cụm công nghiệp đang hoàn thiện thủ tục, giải phóng mặt bằng để triển khai đầu tư.

Đại diện doanh nghiệp phát biểu ý kiến. (Ảnh: Yến Trinh)

Tại chương trình, các đại biểu đã thẳng thắn trao đổi, nêu ý kiến, kiến nghị và đề xuất với tỉnh liên quan đến các nội dung về: Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; cơ chế, chính sách về đất đai và đầu tư; thủ tục đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường; bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng; hạ tầng điện, giao thông kết nối; rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục đầu tư; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; giá đất; tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi đồng thuận; các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư,…

Đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình phát biểu tại chương trình.

Phát biểu tại chương trình, đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, sáu tháng đầu năm 2026, công nghiệp Ninh Bình tăng trưởng 27%, cao gấp 3 lần so với bình quân chung của toàn quốc. Lĩnh vực này đóng góp vào sự tăng trưởng chung của tỉnh, với tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 11,44%, đứng thứ 2 cả nước và đứng thứ nhất vùng Đồng bằng sông Hồng. Kết quả này cho thấy công nghiệp đang tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh.

Đánh giá về tiềm năng phát triển, đồng chí cho rằng tỉnh có đầy đủ điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư lớn. Ninh Bình định hướng ưu tiên thu hút các dự án có công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển theo hướng tăng trưởng xanh và bền vững.

Để hiện thực hóa định hướng này, đồng chí đề nghị các chủ đầu tư, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tập trung nguồn lực hoàn thiện đồng bộ hệ thống hạ tầng, nhất là các hạng mục xử lý môi trường, phòng cháy, chữa cháy, cấp điện, cấp nước…, bảo đảm sẵn sàng tiếp nhận các dự án đầu tư. Đồng thời, bố trí đầy đủ nguồn vốn, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng theo kế hoạch; quan tâm triển khai các dự án nhà ở công nhân và hạ tầng xã hội đi kèm nhằm ổn định đời sống người lao động, góp phần bảo đảm nguồn nhân lực cho các khu, cụm công nghiệp.

Đồng chí lưu ý, tỉnh sẽ không giao dự án mới đối với các chủ đầu tư không thực hiện đúng cam kết. Trao đổi làm rõ các kiến nghị, đề xuất của doanh nghiệp, đồng chí giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chuyên môn. Trong đó, nhấn mạnh đến việc triển khai, đưa vào vận hành mô hình một cửa liên thông nhằm tối giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính cho nhà đầu tư; duy trì lịch tiếp doanh nghiệp định kỳ hằng tháng của lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh; các kênh tiếp nhận thông tin trực tiếp để kịp thời xử lý vướng mắc phát sinh cho doanh nghiệp.

Siết vốn chủ sở hữu, kiểm soát dòng tiền dự án

Chiều 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại tổ về định hướng sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản.

Tham gia thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, yêu cầu điều kiện kinh doanh bất động sản của cá nhân, tổ chức kinh doanh bất động sản với vốn chủ sở hữu 15% là cần thiết và phải được kiểm soát thực chất.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh. Ảnh: Yến Chi.

Theo Bộ trưởng, nguồn vốn này được bảo đảm thông qua cơ chế tín dụng và sự giám sát của ngân hàng, tránh tình trạng doanh nghiệp chỉ chứng minh vốn trên giấy nhưng không có nguồn lực thực tế để triển khai dự án.

Ngân hàng khi xác nhận năng lực tài chính và tham gia giải ngân cũng phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật. Việc giải ngân vốn cần gắn với tiến độ thực hiện dự án và đúng mục đích sử dụng vốn.

Theo Bộ trưởng, đây cũng là trách nhiệm của tổ chức tín dụng khi đứng ra quản lý, giải ngân dòng tiền dự án, qua đó góp phần bảo đảm quyền lợi của người mua nhà và hạn chế rủi ro tài chính trong kinh doanh bất động sản.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, chủ trương áp dụng định danh điện tử trong quản lý bất động sản là cần thiết, phù hợp thực tiễn và cần tiến tới định danh cả đất và nhà để hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất, minh bạch thông tin về tài sản và hoạt động kinh doanh bất động sản.

“Hiện Bộ Xây dựng đang triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu và cơ bản đã hoàn thiện. Khi dữ liệu tại các địa phương được cập nhật đầy đủ, việc định danh nhà ở và bất động sản sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường”, Bộ trưởng thông tin thêm.

Quang cảnh phiên họp Tổ 16 chiều 19/8, thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản. Ảnh: Media Quốc hội.

Phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính trước khi chuyển nhượng dự án

Về điều kiện chuyển nhượng dự án bất động sản, Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định chủ đầu tư phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính trước khi thực hiện chuyển nhượng.

Theo Bộ trưởng, trong quá trình triển khai dự án, chủ đầu tư phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ liên quan đến đất đai, hạ tầng và các thủ tục theo quy định. Khi các nghĩa vụ này chưa hoàn tất thì không thể chuyển nhượng dự án.

Bộ trưởng đồng thời cho rằng yêu cầu dự án phải có hạ tầng kỹ thuật là cần thiết, bởi đây là điều kiện gắn với quy hoạch và bảo đảm các nhu cầu thiết yếu của người dân trong khu vực dự án.

Đối với tiền đặt cọc, cần phân biệt rõ giữa việc đặt cọc khi dự án đã đủ điều kiện kinh doanh với việc huy động tiền khi dự án chưa đủ điều kiện. Thực tế từng xảy ra tình trạng dự án mới chỉ có sơ đồ hoặc quy hoạch trên giấy nhưng đã thu tiền đặt cọc, góp vốn của người dân.

Vì vậy, chỉ khi dự án đáp ứng đầy đủ điều kiện đưa vào kinh doanh thì chủ đầu tư mới được thực hiện các giao dịch theo quy định. Khoản tiền của người mua cũng cần được quản lý theo từng giai đoạn triển khai dự án.

Đặc biệt, phần tiền cuối cùng cần được kiểm soát để bảo đảm trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản cho người mua.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc kiểm soát dòng tiền, tiến độ dự án và nghĩa vụ tài chính không chỉ nhằm quản lý hoạt động của doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để bảo vệ người mua nhà và hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích.

Các ý kiến cũng đồng tình với tinh thần sửa luật lần này là tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực đất đai, tăng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục nhưng đồng thời phải bảo đảm công bằng, minh bạch, sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.

Đoàn đại biểu các tỉnh Gia Lai và Hưng Yên thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Xử lý tồn đọng lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Cho ý kiến cụ thể về thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai quy định tại Điều 18, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) phân tích, dự thảo Luật đưa ra hai phương án để lựa chọn. Theo phương án 1 (luật hóa quy định Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, giao thẩm quyền cơ bản cho UBND cấp tỉnh, sau đó căn cứ tình hình địa phương để phân cấp, ủy quyền) thì với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND cấp tỉnh sẽ rơi vào tình trạng quá tải hành chính. Toàn bộ hồ sơ giao đất, cấp Giấy chứng nhận, thu hồi đất lẻ của hàng triệu hộ gia đình, cá nhân dồn lên cấp tỉnh sẽ dẫn đến chậm trễ nghiêm trọng, gây phiền hà cho dân.

Còn phương án 2, UBND cấp xã quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với cá nhân, cộng đồng dân cư; đồng thời quyết định giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với cá nhân, cộng đồng dân cư. Phương án này phù hợp với tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: Cấp tỉnh tập trung làm quy hoạch, chiến lược, kiểm tra, giám sát. Cấp xã trực tiếp giải quyết công việc hàng ngày liên quan đến quyền lợi của dân.

“Cấp xã sát dân, nắm rõ nguồn gốc đất và hiện trạng sử dụng, giúp việc xác minh chính xác và nhanh chóng hơn. Người dân không phải lên tỉnh để xin công nhận hay chuyển mục đích sử dụng thửa đất nhỏ lẻ. Sự lo ngại về sai phạm ở cấp xã sẽ được giải quyết bằng Cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia tập trung, minh bạch”, bà Vang nói, đồng thời cho biết chọn phương án 2.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Trường Trung Tuyến phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Cũng chọn phương án 2, nhưng đại biểu Trường Trung Tuyến (Gia Lai) nhấn mạnh phải bổ sung điều kiện bảo đảm thực hiện cho cấp xã. Theo đại biểu, thẩm quyền được quy định ngay trong Luật sẽ rõ ràng, minh bạch, ổn định hơn; người dân biết chính xác cơ quan nào giải quyết công việc của mình. Cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp nắm hiện trạng đất, nguồn gốc sử dụng đất, lịch sử biến động và các quan hệ trong cộng đồng dân cư. Việc giao thẩm quyền phù hợp sẽ rút ngắn quy trình và thời gian giải quyết thủ tục.

Song, điều khiến đại biểu Tuyến băn khoăn là không thể chỉ chuyển thẩm quyền mà không chuyển đồng thời các điều kiện để thực hiện thẩm quyền. Thực tế nhân lực và điều kiện kỹ thuật của một số UBND cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi dữ liệu đất đai quốc gia mới đồng bộ gần 59% tổng số thửa đất. Vì vậy việc phân cấp phải gắn với điều kiện về nhân lực, tài chính, dữ liệu và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Do đó, đại biểu đề nghị Điều 18 bổ sung một nguyên tắc ngay trong Luật theo hướng: “Việc phân định, phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai phải gắn với bảo đảm nguồn nhân lực, cơ sở dữ liệu đất đai, hạ tầng kỹ thuật, kinh phí và các điều kiện cần thiết để thực hiện; cơ quan cấp trên có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn đối với cấp xã”.

Đối với xã miền núi, địa bàn rộng, nhiều hồ sơ lịch sử phức tạp, cần có cơ chế bố trí nhân lực theo khối lượng và mức độ phức tạp của công việc, không nên phân bổ bình quân theo đầu mối hành chính.

Ngoài ra, cần có cơ chế mạnh hơn để xử lý tồn đọng lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đây là vấn đề người dân phản ánh nhiều nhất ở cơ sở. Ông nêu thực tiễn khu vực phía Tây Gia Lai cho thấy đang chuyển từ giai đoạn giải quyết những hồ sơ thông thường sang xử lý những hồ sơ khó, tồn đọng qua nhiều thời kỳ. Đó là đất khai hoang; đất sử dụng ổn định nhưng không có giấy tờ; đất nhận khoán; đất có nguồn gốc nông, lâm trường; giao đất không đúng thẩm quyền; chuyển nhượng bằng giấy viết tay; hồ sơ địa chính không thống nhất với hiện trạng. Chính những yếu tố này khiến việc xác minh nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất, đo đạc, chỉnh lý bản đồ kéo dài.

Thống nhất với quan điểm của Ủy ban Kinh tế và Tài chính là việc tháo gỡ các tồn tại lịch sử phải bảo đảm giải quyết được quyền lợi chính đáng của người dân nhưng không hợp pháp hóa sai phạm, tuy nhiên, ông Tuyến nhận định, nếu Luật chỉ quy định nguyên tắc chung rồi giao xuống địa phương xác minh từng hồ sơ thì điểm nghẽn này sẽ tiếp tục tồn tại.

Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào nhóm quy định về đăng ký đất đai, công nhận quyền sử dụng đất và cấp Giấy chứng nhận cơ chế phân loại hồ sơ tồn đọng lịch sử thành các nhóm pháp lý cụ thể; quy định rõ căn cứ xác nhận quá trình sử dụng đất trong trường hợp hồ sơ địa chính bị thất lạc hoặc không đầy đủ; giá trị pháp lý của ý kiến cộng đồng dân cư, dữ liệu bản đồ, hồ sơ quản lý qua các thời kỳ và các chứng cứ hợp pháp khác.

Đặc biệt, Điều 105 về giải quyết hồ sơ địa chính, đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận khi Luật có hiệu lực cần tiếp tục rà soát để có cơ chế chuyển tiếp đủ rõ đối với hồ sơ tồn đọng; làm rõ hơn trách nhiệm, thời hạn bàn giao và cơ chế xử lý sau bàn giao, tránh tình trạng đất đã có chủ trương giao về địa phương nhưng người dân vẫn phải chờ nhiều năm mới hoàn thành thủ tục.

“Việc gì cấp xã làm tốt hơn, gần dân hơn thì mạnh dạn giao cho cấp xã; nhưng giao nhiệm vụ phải đồng thời giao công cụ, dữ liệu, nhân lực và điều kiện thực hiện; tháo gỡ các tồn tại lịch sử nhưng tuyệt đối không hợp thức hóa sai phạm”, đại biểu Gia Lai nói.

Không để việc giảm chi phí đầu vào làm ảnh hưởng không hợp lý đến mức bồi thường của người dân

Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đồng Nai và tỉnh Thái Nguyên thảo luận ở tổ, chiều 19/8. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đề nghị làm rõ hơn chính sách bồi thường và cách xác định giá đất, đại biểu Tạ Thị Yên (Điện Biên) đồng tình với hướng xác định giá đất dựa trên dữ liệu, phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; Trung ương quy định nguyên tắc, phương pháp và kiểm tra, giám sát, địa phương quyết định giá. Tuy nhiên, Điều 76 hiện quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh được dùng vừa để tính các khoản thu ngân sách, vừa để tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đại biểu, hai việc này có mục tiêu không hoàn toàn giống nhau. Một bên là xác định nghĩa vụ tài chính. Một bên là bảo đảm quyền lợi, ổn định đời sống của người bị thu hồi đất. Vì vậy, khi xây dựng bảng giá và hệ số điều chỉnh phải tính đủ cả hai yêu cầu, không để việc giảm chi phí đầu vào làm ảnh hưởng không hợp lý đến mức bồi thường của người dân.

Bà đề nghị Điều 76 quy định rõ hơn khi nào phải rà soát, điều chỉnh bảng giá đất và hệ số điều chỉnh; dữ liệu nào được sử dụng, dữ liệu bất thường được kiểm tra và loại bỏ ra sao; các căn cứ chính phải được công khai. Khi có điều chỉnh lớn thì cơ quan quyết định cần giải thích rõ lý do.

“Nhiều khi người dân băn khoăn không chỉ vì mức giá cao hay thấp, mà vì chưa rõ cơ quan nhà nước dựa vào căn cứ nào để xác định mức giá đó”, bà Yên đánh giá.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) đề nghị trong định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai cần nhìn nhận đầy đủ hơn đất đai không chỉ là nguồn lực kinh tế mà còn là không gian của văn hóa, của ký ức cộng đồng và của chất lượng sống. Cần luật hóa nguyên tắc quy hoạch quỹ đất tối thiểu cho thiết chế văn hóa, thể thao theo quy mô dân số, nhất là ở đô thị, khu dân cư mới, khu tái định cư, khu nhà ở xã hội và khu công nghiệp.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc: đất đã được quy hoạch cho công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng nếu chuyển sang mục đích khác thì phải bố trí quỹ đất thay thế có diện tích, vị trí và khả năng tiếp cận tương đương hoặc tốt hơn.

ĐBQH Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tổ chiều 19-8 (Ảnh: Quang Khánh)

Chiều 19-8, Quốc hội thảo luận tổ về: Định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024; định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023; định hướng chính sách sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản.

Tại tổ Hà Nội, đại biểu Tạ Đình Thi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội góp ý, một vấn đề cốt lõi cần quan tâm khi sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan là yêu cầu xây dựng Luật khung và Nghị định chi tiết, tạo nền tảng cho sự ổn định về lâu dài.

Ông Thi dẫn chứng, từ năm 1987 đến nay, Việt Nam đã ban hành và qua các chu kỳ thay thế, sửa đổi toàn diện 05 lần Luật Đất đai để phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước. Do đó, để Luật Đất đai mới đi vào cuộc sống một cách ổn định và hiệu quả thì cần thiết xây dựng một “Luật khung” vững chắc, với các quy định mang tính nguyên tắc, đúng thẩm quyền của Quốc hội và giao cho Chính phủ quy định chi tiết.

“Đất đai vừa là tài nguyên, vừa là hàng hóa đặc biệt, là tư liệu sản xuất, đầu vào của sản xuất, nền kinh tế; đây là một lĩnh vực vô cùng đa dạng, phức tạp và có sự khác biệt lớn giữa các vùng, miền và thay đổi theo thời gian. Một đạo luật không thể và không nên đi vào tất cả các chi tiết cụ thể. Nếu luật hóa quá chi tiết, thì sẽ trở nên cứng nhắc, nhanh chóng lạc hậu và không thể đáp ứng được sự vận động không ngừng của thực tiễn” – đại biểu Tạ Đình Thi phân tích.

Nội dung thứ 2 được đại biểu Thi góp ý là cần đổi mới tư duy bồi thường thu hồi đất từ “trả tiền một cục” sang “cổ phần hóa sinh kế”.

Ông phân tích, thực tế cho thấy, việc bồi thường bằng tiền một lần thường chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt. Nhiều hộ gia đình, sau khi nhận một khoản tiền lớn, không có kỹ năng, kiến thức quản lý tài chính để sử dụng hiệu quả, dẫn đến rơi vào cảnh khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và bất ổn xã hội.

“Tôi cho rằng cần nghiên cứu một mô hình bồi thường mới: chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án thu hồi đất. Đây là một cách làm mới, nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân bị thu hồi đất” – vị đại biểu đoàn Hà Nội đề xuất, đồng thời chỉ rõ 4 lợi ích có thể mang lại từ mô hình này như: Bảo đảm sinh kế bền vững, Gắn quyền lợi với trách nhiệm, tạo đồng thuận xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn phát biểu thảo luận tổ chiều 19-8 (Ảnh: Quang Khánh)

Cũng tại tổ Hà Nội, đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là cần thiết. Đây là đạo luật có phạm vi tác động rất rộng, liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của từng địa phương và cả nền kinh tế. Do đó, phải tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực đất đai, tăng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục nhưng đồng thời phải bảo đảm công bằng, minh bạch, sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.

Từ góc độ lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch đề nghị luật hóa nguyên tắc quy hoạch quỹ đất tối thiểu cho thiết chế văn hóa, thể thao theo quy mô dân số, nhất là ở đô thị, khu dân cư mới, khu tái định cư, khu nhà ở xã hội và khu công nghiệp.

Đồng thời, cần bổ sung một nguyên tắc: đất đã được quy hoạch cho công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng nếu chuyển sang mục đích khác thì phải bố trí quỹ đất thay thế có diện tích, vị trí và khả năng tiếp cận tương đương hoặc tốt hơn.

“Nếu không có nguyên tắc này, trong quá trình đô thị hóa, những loại đất không trực tiếp tạo ra doanh thu rất dễ bị thu hẹp trước áp lực của các mục đích thương mại” – đại biểu Sơn phân tích.

Ngoài ra, đại biểu Bùi Hoài Sơn góp ý, cần tạo một chính sách đất đai thực sự có tính đột phá cho công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; quan tâm nhiều hơn đến Điều 86 về sử dụng đất kết hợp đa mục đích; bổ sung đầy đủ hơn chính sách đất đai đối với du lịch; tận dụng tốt hơn quỹ nhà, đất công dôi dư cho văn hóa, thể thao và không gian sáng tạo.

“Chúng ta cần đất cho tăng trưởng, nhưng cũng cần đất cho ký ức, cho sáng tạo, cho sức khỏe, cho đời sống cộng đồng” – vị đại biểu là Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nói thêm.

Tích hợp để giảm đầu mối, nâng hiệu quả

Góp ý dự thảo Nghị quyết về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu (ĐB) Siu Hương – Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia là phù hợp với định hướng đổi mới, giúp giảm đầu mối quản lý, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.

ĐB Siu Hương đồng tình với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Theo đại biểu, việc tích hợp cũng góp phần khắc phục tình trạng mỗi chương trình có kế hoạch, hệ thống báo cáo, cơ chế kiểm tra, giám sát riêng; đồng thời không làm thu hẹp mục tiêu, đối tượng và mức độ ưu tiên của các chương trình đang triển khai.

ĐB Hương đồng tình với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Trên cơ sở khung chương trình và chính sách chung, địa phương cần được chủ động lựa chọn danh mục dự án, xác định thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh, điều chuyển vốn và phương thức thực hiện phù hợp.

Theo đó, địa phương phải chịu trách nhiệm về đối tượng, định mức, chất lượng, tiến độ, hiệu quả và khả năng vận hành sau đầu tư, qua đó chịu trách nhiệm chính về kết quả đầu ra của chương trình.

Từ thực tiễn địa phương, ĐB Siu Hương đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến việc phân bổ nguồn lực, nhất là đối với vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo đại biểu, dự thảo đã đề cập việc kết hợp các tiêu chí chung với tiêu chí đặc thù từng lĩnh vực, gắn với mức độ thiếu hụt dịch vụ cơ bản của từng địa bàn. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là các tiêu chí này được lượng hóa như thế nào trong công thức phân bổ.

Đối với những địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn như Gia Lai, cùng một số dân hoặc diện tích nhưng chi phí để đưa công trình, dịch vụ y tế, giáo dục đến người dân có thể cao hơn nhiều so với khu vực thuận lợi.

Do đó, ĐB Siu Hương đề nghị xây dựng các hệ số phân bổ phản ánh rõ mức độ thiếu hụt dịch vụ và điều kiện đặc thù từng địa bàn; đồng thời công khai cơ sở dữ liệu, nguồn số liệu và phương pháp tính điểm để địa phương có thể kiểm chứng cơ sở phân bổ nguồn vốn.

“Tránh tình trạng trong nghị quyết nói rất rõ ưu tiên vùng khó khăn, nhưng khi tính toán thực tế thì các tiêu chí này lại có trọng số không đáng kể”, ĐB Hương đề nghị.

Nâng năng lực cho cán bộ cấp xã

Một nội dung được ĐB Siu Hương đặc biệt quan tâm là năng lực của đội ngũ trực tiếp triển khai chương trình.

Theo đại biểu, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Trong khi đó, việc tích hợp 4 chương trình đòi hỏi cao hơn về năng lực lập kế hoạch, quản lý đầu tư, tài chính, chuyển đổi số và giám sát.

Đại biểu cho rằng hoạt động tập huấn trong chương trình mục tiêu quốc gia có tính đặc thù, không đơn thuần là đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Đối tượng cần được hỗ trợ không chỉ là cán bộ, công chức mà còn có người hoạt động ở thôn, làng, tổ dân phố và cộng đồng dân cư.

Vì vậy, ĐB Hương đề nghị bổ sung cơ chế bố trí kinh phí cho hoạt động tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực thực hiện chương trình; trong đó Trung ương tập trung xây dựng chương trình, giáo trình, tài liệu, đào tạo giảng viên nguồn, còn địa phương tổ chức tập huấn cho cán bộ trực tiếp thực hiện và cộng đồng.

Theo đại biểu, tích hợp chương trình chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng nguồn lực phù hợp và đội ngũ thực hiện đủ năng lực, nhất là tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn còn nhiều khó khăn.

Không thể chỉ “gộp” chương trình trên giấy

Tham gia góp ý vào Nghị quyết, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia là cần thiết, nhưng phải giải quyết được những điểm nghẽn tồn tại lâu nay, thay vì chỉ thay đổi tên chương trình hoặc giảm đầu mối trên văn bản.

Theo ĐB Lê Hoàng Anh, điểm nghẽn lớn và kéo dài là sự phối hợp liên ngành. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Theo đại biểu, trước hết cần rà soát, thống nhất số liệu về nguồn lực của các chương trình trong tờ trình, nghị quyết và phụ lục. Các số liệu trình Quốc hội phải thống nhất, tránh tình trạng cùng một nội dung nhưng có nhiều con số khác nhau.

ĐB Hoàng Anh dẫn lại thực tế giai đoạn 2016-2020, 3 chương trình mục tiêu quốc gia đã từng được lồng ghép. Đến giai đoạn 2021-2025 lại tách thành các chương trình riêng và nay tiếp tục tích hợp. “Vấn đề là khi nhập lại thì giải pháp mới là gì để tháo gỡ những khó khăn chúng ta đang đối mặt?”, đại biểu đặt vấn đề.

Theo ĐB Lê Hoàng Anh, điểm nghẽn lớn và kéo dài là sự phối hợp liên ngành. Qua giám sát, Quốc hội từng chỉ ra tình trạng văn bản hướng dẫn chậm, chồng chéo, giải ngân chậm, cán bộ cơ sở e ngại, sợ trách nhiệm, đùn đẩy.

Vì vậy, nếu vẫn giữ mô hình một chương trình có nhiều chủ thể thực hiện và thêm một đầu mối tổng hợp thì về bản chất chưa giải quyết được vấn đề.

ĐB Hoàng Anh đặc biệt lưu ý việc tích hợp chương trình diễn ra cùng thời điểm mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được thiết lập và vận hành.

Theo đại biểu, bộ máy cấp xã còn đang trong quá trình ổn định, đội ngũ cán bộ có sự thay đổi, hồ sơ bàn giao từ cấp huyện trước đây có thể chưa đầy đủ. Trong khi đó, cấp xã lại là nơi trực tiếp triển khai, làm chủ đầu tư phần lớn các công trình, dự án thuộc chương trình.

“Nếu không có giải pháp mới để xử lý vấn đề này thì sẽ là rủi ro kép cho bộ máy trực tiếp triển khai”, ĐB Hoàng Anh bày tỏ lo ngại.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu đề nghị tăng cường kiểm toán độc lập, định kỳ khi phân cấp mạnh cho địa phương; đồng thời quy định tỷ lệ vốn tối thiểu cho các xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hộ nghèo, tránh tình trạng chỉ lựa chọn những dự án dễ làm, dễ giải ngân.

ĐB Hoàng Anh cũng đề nghị bổ sung cơ chế đánh giá độc lập, tách khỏi cơ quan điều phối và cơ quan chủ trì chương trình; tăng cường kiểm toán chuyên đề hằng năm và có cơ chế chuyển tiếp hỗ trợ năng lực cho cấp xã trong những năm đầu triển khai.

Đặc biệt, việc đánh giá kết quả không nên chỉ dựa vào tỷ lệ giải ngân mà phải gắn với khả năng tiếp cận dịch vụ, cải thiện thu nhập và những kết quả kinh tế – xã hội thực chất.

ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng, cơ chế mới cần hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn lực công với sự linh hoạt cần thiết. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Còn ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng, việc tích hợp cần được thực hiện đồng bộ với việc rà soát các cơ chế liên quan, bảo đảm không phát sinh thêm điểm nghẽn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Mục tiêu cuối cùng của việc tích hợp không chỉ là giảm đầu mối mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng trách nhiệm của cơ quan thực hiện và bảo đảm kỷ luật ngân sách. Cơ chế mới cần hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn lực công với sự linh hoạt cần thiết để địa phương chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Chú trọng đến an toàn giao thông ở nông thôn

Tham gia thảo luận, ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị bổ sung rõ nội dung về hạ tầng giao thông nông thôn, bởi đây là hạ tầng thiết yếu, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội ở khu vực nông thôn, miền núi.

ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị bổ sung rõ nội dung về hạ tầng giao thông nông thôn. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Theo đại biểu, qua nghiên cứu dự thảo, nội dung về giao thông chưa được thể hiện rõ. Trong khi đó, giao thông không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại, học tập, làm việc của người dân mà còn quyết định khả năng kết nối sản xuất với thị trường.

Khi đường sá thuận lợi, nông sản từ trang trại, vườn cây có thể đưa ra thị trường nhanh hơn, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế tình trạng người dân bị thương lái ép giá. Giao thông tốt cũng tạo điều kiện đưa máy móc, thiết bị và cơ giới hóa vào sản xuất.

Do đó, ĐB Cảnh đề nghị dự thảo cần xác định rõ mục tiêu, tiêu chí về giao thông nông thôn, chẳng hạn số lượng, chiều dài đường được đầu tư, nâng cấp và mức độ đóng góp của hạ tầng giao thông đối với phát triển kinh tế – xã hội.

Đồng thời, ĐB Nguyễn Văn Cảnh lưu ý, cần quan tâm đến vấn đề an toàn giao thông tại khu vực nông thôn.

Theo đại biểu, nhiều tuyến đường nông thôn hiện còn thiếu biển báo, vạch kẻ đường và các thiết bị cảnh báo. Trong khi chất lượng đường được nâng lên, phương tiện có thể di chuyển nhanh hơn thì việc thiếu các yếu tố bảo đảm an toàn lại làm gia tăng nguy cơ tai nạn.

“Đường bây giờ chúng ta làm tốt hơn, xe chạy nhanh hơn, nhưng nếu không có hệ thống biển báo thì nhanh hơn lại nguy hiểm hơn”, đại biểu nhận định.

Đặc biệt, nhiều tuyến đường đi qua khu dân cư, trường học, nơi trẻ em thường xuyên đi lại. Học sinh sử dụng xe đạp điện, xe máy điện trong điều kiện hạ tầng thiếu biển báo, vạch kẻ và cảnh báo nguy hiểm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Vì vậy, ĐB Cảnh đề nghị nếu bổ sung nội dung giao thông vào chương trình thì phải gắn đầu tư đường với hệ thống biển báo, vạch kẻ đường và các giải pháp bảo đảm an toàn giao thông.