Lan tỏa những mô hình xanh

Câu chuyện ở hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm đang cho thấy sự chuyển dịch từng bước từ quản lý môi trường truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, kiểm soát ô nhiễm, sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Mô hình nông nghiệp xanh, sinh thái tại xã Thư Lâm. Ảnh: Đức Trọng

Giữ gìn môi trường, đẩy mạnh chuyển đổi xanh

Tại xã Thư Lâm, những hoạt động xây dựng môi trường sống xanh đang được cụ thể hóa bằng các phần việc thiết thực, có sự tham gia trực tiếp của người dân. Theo UBND xã Thư Lâm, triển khai chương trình từ ngày 19-6, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã phối hợp với các tổ chức chính trị – xã hội tổ chức trồng 360 cây bàng Đài Loan trên tuyến đường dài khoảng 2km, từ thôn Hà Hương đến thôn Hương Trầm. Hoạt động không chỉ góp phần cải thiện cảnh quan mà còn huy động cán bộ, đoàn viên, hội viên, nhân dân trực tiếp tham gia xây dựng không gian sống xanh. Trước đó, xã tổ chức ra quân hưởng ứng phong trào toàn dân chung tay bảo vệ môi trường tại nhiều khu dân cư. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm cũng đã trao tặng 10 thùng rác cho các khu dân cư.

Những con số trên phản ánh sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để hình thành mô hình phát triển xanh, tuần hoàn thực chất, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì phong trào vệ sinh môi trường mà còn phải thay đổi phương thức sản xuất, tiêu dùng, thu gom, tái sử dụng và xử lý chất thải.

Xã Thư Lâm là địa bàn có hoạt động sản xuất nông nghiệp, làng nghề và cụm công nghiệp đan xen. Vì vậy, bài toán môi trường không chỉ nằm ở rác thải sinh hoạt mà còn liên quan trực tiếp đến khí thải, nước thải, phụ phẩm sản xuất và việc sử dụng tài nguyên.

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Lại Mạnh Cường cho biết, theo Kế hoạch số 135/KH-SNNMT ngày 14-7-2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tại Thư Lâm, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chuyển đổi xanh các làng nghề, kiểm soát khí thải từ hoạt động sử dụng sơn, dung môi; xử lý nước thải làng nghề; đồng thời củng cố chuỗi liên kết sản xuất rau an toàn, sản xuất giống và nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt, định hướng thu hồi, tái sử dụng phụ phẩm như mùn cưa, gỗ thừa và các loại chất thải có khả năng tái chế mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý môi trường làng nghề. Thay vì chỉ tập trung xử lý chất thải sau khi phát sinh, mô hình hướng tới giảm lượng chất thải ngay trong quá trình sản xuất, tận dụng vật liệu còn giá trị, hạn chế tác động đến môi trường…

Nếu xã Thư Lâm phải giải quyết bài toán môi trường gắn với làng nghề và sản xuất nông nghiệp thì tại xã Phúc Thịnh, sức ép từ quá trình đô thị hóa đặt ra yêu cầu khác. Theo định hướng thí điểm của thành phố, xã Phúc Thịnh tập trung quản lý đất đai gắn với các dự án phát triển đô thị, giao thông và tái định cư; đồng thời kiểm soát nguồn thải từ hoạt động xây dựng, bảo vệ hành lang sinh thái sông Thiếp, sông Cà Lồ và đầm Vân Trì. Đây là những không gian tự nhiên có ý nghĩa đối với môi trường và cảnh quan địa phương. Việc bảo vệ hệ thống sông, hồ, mặt nước không chỉ nhằm giữ gìn môi trường mà còn liên quan đến khả năng tiêu thoát nước, thích ứng với đô thị hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Minh, Phúc Thịnh đặt mục tiêu duy trì 100% nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, ao hồ trên địa bàn thường xuyên xanh – sạch – đẹp; đồng thời triển khai phân loại chất thải tại nguồn, thu gom chất thải nhựa và xử lý các điểm tồn đọng rác thải, phế thải xây dựng.

Phát huy vai trò giám sát của cộng đồng

Ngày 8-7-2026, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TU về xây dựng và triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố. Trên cơ sở đó, UBND thành phố ban hành Quyết định số 3489/QĐ-UBND phê duyệt đề án thí điểm. Mô hình được xây dựng với 54 tiêu chí thuộc 8 nội dung cốt lõi, trong đó có phát triển kinh tế xanh, số hóa, tuần hoàn; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn, bền vững; phát triển hạ tầng hiện đại và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Đáng chú ý, bên cạnh việc lựa chọn 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm triển khai thí điểm không phải hoạt động riêng lẻ mà nằm trong định hướng đổi mới phương thức quản trị và phát triển ở cấp cơ sở của Hà Nội, 124 xã, phường còn lại của Hà Nội được định hướng chủ động áp dụng những tiêu chí phù hợp với điều kiện thực tế ngay từ năm 2026.

Cụ thể hóa định hướng của thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ban hành Kế hoạch số 135/KH-SNNMT, xác định 6 hợp phần trọng tâm triển khai tại hai xã. Trong đó, những nhiệm vụ đáng chú ý gồm: Xây dựng dữ liệu nền, bản đồ số và hệ thống giám sát môi trường; quản lý chất thải, phân loại rác tại nguồn và phát triển kinh tế tuần hoàn; bảo vệ nguồn nước, xử lý nước thải và chống ngập; phát triển không gian xanh, hành lang sinh thái; tổ chức sản xuất nông nghiệp đô thị gắn với sinh kế bền vững; phát huy sự tham gia và giám sát của người dân. Điểm mới là phương thức quản lý môi trường được định hướng chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động kiểm soát nguồn phát thải.

Theo kế hoạch, các địa phương sẽ tiến hành kiểm kê nguồn thải, quan trắc môi trường nền, xác định những khu vực có nguy cơ ô nhiễm và xây dựng cơ chế phản ứng nhanh. Dữ liệu về đất đai, môi trường, vùng sản xuất, sông hồ và các công trình thủy lợi từng bước được chuẩn hóa, tích hợp trên bản đồ số dùng chung. Khi những dữ liệu này được cập nhật đầy đủ, chính quyền có thể xác định rõ hơn các điểm phát sinh ô nhiễm, khu vực có nguy cơ ngập úng, những nguồn nước cần bảo vệ và những vấn đề môi trường cần ưu tiên xử lý.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế giám sát cộng đồng. Theo kế hoạch của Sở Nông nghiệp và Môi trường, người dân được tham gia xác định những vấn đề ưu tiên, giám sát quá trình triển khai và đánh giá kết quả thực hiện. Các chỉ số liên quan đến môi trường sống được định hướng công khai, minh bạch. Từ xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, thành phố sẽ nhân rộng mô hình xanh, kinh tế xanh, tuần hoàn trên toàn địa bàn…