Các đại biểu Quốc hội đoàn TPHCM cảm ơn Quốc hội sau khi Luật Phát triển đô thị được thông qua. Ảnh: Quang Phúc
Luật thiết lập nguyên tắc phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố. Quy định này áp dụng với TPHCM và các đô thị loại đặc biệt khác; riêng Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô.
Thành phố được tự quyết bộ máy, tăng biên chế tối đa 20%, đẩy mạnh TOD
Theo luật, HĐND thành phố được trao quyền tự chủ lớn hơn trong tổ chức bộ máy và sử dụng nguồn lực.
Cụ thể, thành phố được quyết định tổng số biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số lượng Trung ương giao, với điều kiện tự cân đối và chi trả hoàn toàn tiền lương từ ngân sách thành phố.
Bên cạnh đó, HĐND thành phố được quyết định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính khác thuộc phạm vi quản lý; đồng thời tự quy định chính sách thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức từ nguồn ngân sách địa phương.
Một điểm mới khác là thành phố được quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định. Thời gian thí điểm không quá 5 năm, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tại phiên họp Quốc hội ngày 24/8
Về quy hoạch, luật quy định trên địa bàn thành phố chỉ lập một quy hoạch tổng thể thành phố tích hợp, thay thế cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung. Quy hoạch này định hình toàn bộ không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao của đô thị, qua đó nhằm hạn chế tình trạng nhiều lớp quy hoạch chồng chéo.
Đáng chú ý, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) cũng được luật hóa.
Theo đó, thành phố được sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập nhằm thu hồi đất, tạo quỹ đất sạch quanh nhà ga đường sắt, depot. Quỹ đất này có thể được bán đấu giá hoặc dùng để thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng BT.
Tại các khu vực TOD, chỉ tiêu sử dụng đất có thể được điều chỉnh cao hơn quy chuẩn chung và được phép chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch.
Nhà đầu tư đô thị lấn biển được chuyển nhượng tối đa 50% diện tích đất xong hạ tầng
Một nội dung đáng chú ý khác của Luật Phát triển đô thị là cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các khu đô thị lấn biển.
Thay mặt Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu và chỉnh lý, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ bổ sung điều khoản về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển.
Theo đó, thời hạn hoạt động của dự án khu đô thị lấn biển không quá 70 năm.
Việc đầu tư, xây dựng các khu đô thị này phải bảo đảm các yêu cầu về quy hoạch, quốc phòng, an ninh, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển. Dự án chỉ được thực hiện sau khi đánh giá đầy đủ điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động đến khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng.
Đối với việc chuyển nhượng, nhà đầu tư chiến lược không được chuyển nhượng toàn bộ dự án khi chưa hoàn thành. Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể chuyển nhượng không quá 50% diện tích đất lấn biển đã hoàn thành đầy đủ hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung của dự án.
Quốc hội giao Chính phủ quy định tiêu chí đối với dự án khu đô thị lấn biển để thu hút nhà đầu tư chiến lược, cũng như điều kiện xác định nhà đầu tư chiến lược được hưởng cơ chế, chính sách.
Theo Luật Phát triển đô thị, nhà đầu tư chiến lược khi rót vốn vào các đô thị đặc biệt được hưởng nhiều ưu đãi.
Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị với 93% đại biểu tham gia biểu quyết tán thành
Trong đó, tổng thời gian thực hiện dự án có thể lên tới 70 năm đối với dự án có vốn từ 30.000 tỷ đồng trở lên, trừ dự án nhà ở thương mại.
Về tiến độ giải ngân, với dự án dưới 30.000 tỷ đồng, nhà đầu tư phải giải ngân vốn trong 5 năm kể từ ngày bàn giao đất, khu vực biển.
Thời hạn này là 7 năm đối với dự án từ 30.000 tỷ đến dưới 50.000 tỷ đồng và 10 năm đối với dự án từ 50.000 tỷ đến dưới 100.000 tỷ đồng.
Đối với dự án có vốn trên 100.000 tỷ đồng, nhà đầu tư phải giải ngân một nửa trong 10 năm đầu tiên, đồng thời hoàn tất đầu tư, xây dựng theo tiến độ nhưng tối đa 20 năm kể từ ngày bàn giao đất, khu vực biển.
Nhà đầu tư không được chuyển nhượng dự án trong các thời hạn giải ngân nêu trên. Riêng dự án vốn trên 100.000 tỷ đồng không được chuyển nhượng trong 10 năm kể từ khi bàn giao đất, khu vực biển.
Mở đường phát triển cho khu thương mại tự do và casino
Bên cạnh các cơ chế về phát triển đô thị, luật cũng quy định về khu thương mại tự do và logistics tích hợp.
Theo đó, hàng hóa, dịch vụ trao đổi giữa các khu chức năng đáp ứng điều kiện phi thuế quan được áp dụng chính sách ưu đãi thuế.
Doanh nghiệp tại khu thương mại tự do được phép niêm yết, định giá và thanh toán bằng ngoại tệ chuyển khoản khi giao dịch với nhau.
Đối với khu kinh tế đặc biệt, nhà đầu tư chiến lược triển khai dự án khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp có casino với quy mô vốn từ 2 tỷ USD trở lên được phép tính thêm phần vốn đã giải ngân vào các dự án hạ tầng, đô thị liên quan tại khu kinh tế đặc biệt để xét điều kiện cấp phép kinh doanh casino.
Luật hóa cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm
Một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế loại trừ và miễn trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức, viên chức trong một số trường hợp.
Theo Điều 62, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản thi hành luật hoặc thực hiện thí điểm chính sách mới được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý nếu không vụ lợi, thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
Trường hợp thực hiện nhiệm vụ, hoạt động công vụ do cấp trên giao vì lợi ích chung mà gây thiệt hại, nếu được cơ quan có thẩm quyền kết luận không vụ lợi và vì sự phát triển chung của thành phố hoặc khu kinh tế đặc biệt, người thực hiện cũng được xem xét miễn trách nhiệm tùy tính chất, mức độ.
Cơ chế này được kỳ vọng tạo động lực đổi mới, sáng tạo, đồng thời khuyến khích đội ngũ cán bộ mạnh dạn triển khai những chính sách, giải pháp mới vì lợi ích chung.