Luật Thủ đô 2026: Biến lợi thế văn hóa thành động lực tăng trưởng

Luật Thủ đô năm 2026 đã mở rộng thẩm quyền và cơ chế chính sách, tạo điều kiện để thành phố khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa, kết nối bảo tồn di sản với phát triển kinh tế sáng tạo.

Từ không gian phố cổ đến dự án công nghiệp văn hóa

Giữa những tuyến phố buôn bán sầm uất của khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua, các giá trị văn hóa, lịch sử và hoạt động thương mại truyền thống đã tồn tại, đan xen qua nhiều thế hệ. Đây là một trong những khu vực tiêu biểu cho bản sắc đô thị Hà Nội, nhưng cũng đặt ra bài toán không dễ giải quyết: Làm thế nào để gìn giữ những giá trị vốn có, đồng thời tạo thêm không gian phát triển cho các hoạt động văn hóa, sáng tạo và dịch vụ hiện đại?

Ngày 8-10-2026, UBND phường Hoàn Kiếm tổ chức khởi công dự án cải tạo, sửa chữa hai địa điểm 17 Nguyễn Thiện Thuật và 40 Thanh Hà, hướng tới hình thành Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua.

Dự án có tổng diện tích khoảng 3.862m², diện tích xây dựng khoảng 2.317m². Trung tâm được định hướng phát triển theo mô hình không gian công nghiệp văn hóa đa chức năng, kết hợp hoạt động sáng tạo, trưng bày, triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, giáo dục, trải nghiệm, thương mại văn hóa và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.

Sơ đồ dự án. Nguồn: Cổng thông tin điện tử Hà Nội

Theo Chủ tịch UBND phường Hoàn Kiếm Trịnh Hoàng Tùng, dự án hướng tới khai thác hiệu quả các nguồn lực, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử và không gian đặc trưng của khu vực Đồng Xuân – Bắc Qua; gắn bảo tồn di sản với sáng tạo, thương mại, du lịch và phát triển kinh tế đô thị.

Với vị trí nằm trong khu vực phố cổ, nơi tập trung nhiều di sản, hoạt động thương mại và dịch vụ du lịch, Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua được kỳ vọng sẽ góp phần tạo thêm không gian cho các chủ thể sáng tạo, nghệ nhân, doanh nghiệp và cộng đồng tham gia phát triển các sản phẩm văn hóa mang bản sắc Thủ đô.

Đây cũng là một bước triển khai cụ thể trong quá trình phát triển các thiết chế công nghiệp văn hóa của Hà Nội, trên cơ sở chính sách đã được thành phố xây dựng từ Luật Thủ đô năm 2024 và tiếp tục được mở rộng trong Luật Thủ đô năm 2026. Đặc biệt, Luật mới trao thêm thẩm quyền cho thành phố quy định cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa, tạo cơ sở để những dự án như Đồng Xuân – Bắc Qua có thêm điều kiện phát triển trong thời gian tới.

Mở rộng cơ chế, khơi thông nguồn lực văn hóa

Không chỉ dừng ở việc hình thành các thiết chế mới, hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội còn thể hiện qua việc đưa hoạt động sáng tạo vào sản xuất, kinh doanh.

Tại các làng nghề truyền thống, từ gốm Bát Tràng đến lụa Vạn Phúc, việc kết hợp kỹ thuật thủ công với thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch trải nghiệm đang mở thêm hướng khai thác giá trị văn hóa.

Trước đó, từ các chương trình trải nghiệm di sản tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long đến hoạt động nghệ thuật, thiết kế và giới thiệu sản phẩm thủ công tại khu vực phố cổ, nhiều giá trị văn hóa đang được khai thác theo hướng gắn với dịch vụ, du lịch và kinh tế sáng tạo.

Đây là nền tảng thực tiễn quan trọng để thành phố tiếp tục cụ thể hóa những cơ chế mới của Luật Thủ đô năm 2026, nhất là trong thu hút đầu tư, hỗ trợ các chủ thể sáng tạo và phát triển thị trường sản phẩm văn hóa.

Trên thực tế, việc hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa tại Hà Nội đã được triển khai từ trước. Trên cơ sở khoản 7 Điều 21 Luật Thủ đô năm 2024, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND ngày 10-7-2025 quy định về tổ chức và hoạt động của trung tâm công nghiệp văn hóa trên địa bàn.

Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành loại hình thiết chế văn hóa mới, hướng tới kết nối hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Đây là bước chuyển đáng chú ý khi văn hóa không chỉ được nhìn nhận từ yêu cầu bảo tồn và phục vụ đời sống tinh thần, mà còn được xác định là nguồn lực phát triển kinh tế.

Trên nền tảng đó, Luật Thủ đô năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tiếp tục mở rộng dư địa pháp lý cho Hà Nội.

Du khách quốc tế tham quan triển lãm trên phố cổ Hà Nội. Ảnh: Thế Đại

Cụ thể, điểm c khoản 1 Điều 15 giao HĐND thành phố quy định về tổ chức, hoạt động, cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa và các loại hình tổ chức, thiết chế văn hóa khác.

Đặc biệt, điểm a khoản 1 Điều 26 Luật Thủ đô năm 2026 đưa dự án đầu tư thành lập trung tâm công nghiệp văn hóa và các dự án thuộc ngành công nghiệp văn hóa theo danh mục chi tiết do UBND thành phố quyết định vào nhóm dự án được ưu đãi, hỗ trợ đầu tư.

Đây là cơ sở pháp lý để thành phố tiếp tục cụ thể hóa các chính sách thu hút nguồn lực xã hội tham gia phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, việc một dự án cụ thể được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đến đâu còn phụ thuộc vào quy định triển khai và việc đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Hà Nội là vùng đất có nhiều tài nguyên văn hóa. Từ khu phố cổ, các làng nghề đến hệ thống di tích, lễ hội, nghệ thuật truyền thống, mỗi không gian đều chứa đựng những giá trị có khả năng phát triển thành sản phẩm văn hóa, du lịch và dịch vụ sáng tạo. Vấn đề là cần có cơ chế đủ linh hoạt để kết nối các nguồn lực này với doanh nghiệp, nhà đầu tư, nghệ nhân và những người làm sáng tạo.

Bởi vậy, ý nghĩa của Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ nằm ở việc tạo điều kiện xây dựng thêm các thiết chế văn hóa, mà quan trọng hơn, Luật mở cơ sở pháp lý để Hà Nội lựa chọn mô hình tổ chức, quản lý, ưu đãi và hỗ trợ đầu tư phù hợp, từ đó từng bước chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển.