Hà Nội đề xuất cơ chế đặc biệt để triển khai 7 dự án đường sắt

Dự kiến Hà Nội sẽ áp dụng cơ chế đặc thù cho dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội – TP. HCM đoạn Phú Xuyên – Ngọc Hồi

Theo cơ quan soạn thảo, trong giai đoạn hiện nay, phát triển hệ thống đường sắt, đặc biệt là đường sắt đô thị, được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông, tổ chức lại không gian đô thị, giảm ùn tắc giao thông và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô.

Các dự án đường sắt có quy mô lớn, tổng mức đầu tư cao, tính chất kỹ thuật phức tạp, liên quan nhiều ngành, lĩnh vực và địa bàn, đòi hỏi phải có cơ chế, chính sách đặc thù để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động nguồn lực và đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Dự thảo Nghị quyết đề xuất cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược cho các dự án đường sắt đô thị và một số dự án đường sắt quốc gia được Chính phủ giao Hà Nội làm cơ quan chủ quản.

Theo đề xuất, nhà thầu chiến lược là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết tham gia thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố chỉ định để ký kết hợp đồng.

Đáng chú ý, nhà thầu được lựa chọn theo cơ chế này sẽ không phải trải qua các bước đánh giá năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư được áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu chìa khóa trao tay, EPC, EC và EP, với điều kiện nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tư cách hợp lệ.

Đổi lại, nhà thầu chiến lược phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình và tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng. Nhà thầu cũng không được từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt các nghĩa vụ đã ký kết.

Về giá trị hợp đồng, dự thảo yêu cầu nhà thầu giảm giá tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với các dự án đường sắt địa phương, bao gồm dự án theo mô hình TOD. Với dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD, mức giảm giá tối thiểu được đề xuất là 10%.

Ngoài ra, nhà thầu chiến lược phải cam kết từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước Việt Nam hoặc các cơ quan nhà nước thông qua cơ chế trọng tài, tòa án trong và ngoài nước đối với những trường hợp thuộc phạm vi được quy định tại nghị quyết.

Để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, Hà Nội đề xuất cho phép UBND TP Hà Nội và chủ đầu tư ký hợp đồng nguyên tắc với nhà thầu chiến lược trước khi nhiệm vụ thực hiện dự án, chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được phê duyệt. Sau khi ký hợp đồng, nhà thầu có thể triển khai trước một số công việc theo nội dung đã thỏa thuận.

Đối với các dự án đường sắt địa phương và dự án theo mô hình TOD, dự thảo còn đề xuất thực hiện song song thủ tục quy hoạch, khởi công xây dựng và thủ tục quyết định đầu tư. Theo cơ chế này, dự án có thể được lập, thẩm định và quyết định đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Chủ đầu tư cùng nhà thầu chiến lược có trách nhiệm hoàn thiện các điều kiện khởi công trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày khởi công.

Một nội dung khác liên quan đến việc áp dụng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo đó, nhà thầu chiến lược được tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt thiết kế triển khai sau FEED, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và an toàn của hồ sơ thiết kế.

Dự thảo cũng mở ra khả năng thử nghiệm có kiểm soát đối với việc triển khai đồng thời khảo sát, thiết kế và thi công một số hạng mục trước khi dự án được phê duyệt. Nhà thầu chiến lược phải tự chịu chi phí và rủi ro phát sinh từ các công việc này. Nếu kết quả thực hiện đáp ứng yêu cầu của dự án đã được phê duyệt, chi phí có thể được cập nhật vào tổng mức đầu tư.

Với công tác giải phóng mặt bằng, UBND TP Hà Nội đề xuất áp dụng mức giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô tối đa bằng hai lần mức quy định.

UBND cấp xã dự kiến được giao làm chủ đầu tư các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật. Cơ quan này cũng có thể tổ chức một số công việc chuẩn bị giải phóng mặt bằng song song với quá trình hoàn thiện phương án tuyến, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng cho dự án.

Về nguồn lực tài chính, dự thảo đề xuất huy động ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay, trái phiếu chính quyền địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các dự án đường sắt quan trọng có thể được bố trí vốn trong nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, không giới hạn phần vốn chuyển tiếp sang kỳ kế hoạch tiếp theo.

Hà Nội cũng đề xuất cơ chế ứng trước dự toán ngân sách địa phương của năm sau, với mức không quá 50% dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản của năm thực hiện đối với các công trình thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt.

Theo danh mục dự kiến, cơ chế đặc thù sẽ áp dụng cho hai dự án đường sắt quốc gia, gồm Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội – TP. HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên – Ngọc Hồi và Dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi – Kim Sơn.

Dự án đầu tư xây dựng 05 tuyến đường sắt đô thị, bao gồm các tuyến: (1). Tuyến đường sắt đô thị số 1 (Thượng Phúc – Khu công nghiệp đường sắt – Ngọc Hồi – Ga Hà Nội – Yên Viên – Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm – Sân bay Nội Bài) (2). Tuyến đường sắt đô thị số 2 (Sân Bay Nội Bài – Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo – Thượng Đình – Sân vận động Hùng Vương) (3). Tuyến đường sắt đô thị số 8 (Hòa Lạc – Sơn Đồng – Mai Dịch – Vành đai 3 – Lĩnh Nam – Thuận An ) (4). Tuyến đường sắt đô thị số 10 (Võ Chí Công – Vành đai 2,5 – Vĩnh Tuy – Đông Anh) (5). Tuyến đường sắt đô thị số 14 (Cầu Thăng Long – Hồng Hà – Gia Lâm).