Gỡ nút thắt cho bộ máy chính quyền cơ sở

Việc tổ chức lại, tăng khung cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã không chỉ gỡ nút thắt thể chế, mà còn tạo nền tảng quan trọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Giảng Võ Tống Học Nghĩa và Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Giảng Võ Nguyễn Quế Anh trao quyết định về công tác cán bộ của các phòng chuyên môn. Ảnh: Hữu Mai

Bộc lộ những tồn tại, hạn chế

Thực tiễn quản lý nhà nước trên địa bàn Thủ đô cho thấy, các vấn đề về hạ tầng kỹ thuật, giao thông, môi trường, an sinh xã hội, an ninh trật tự tại một số địa bàn trung tâm hoặc các khu vực đang phát triển có tính chất phức tạp vượt xa mức bình quân chung của cả nước. Do đó, việc áp dụng nguyên khuôn mẫu, cấu trúc tổ chức bộ máy và biên chế tương đồng với các địa phương khác đã bộc lộ những bất cập, ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.

Bên cạnh những kết quả đạt được từ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hoạt động của các phòng, ban chuyên môn cấp xã vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Cụ thể là tiến độ thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm, phức tạp phát sinh có thời điểm chưa bảo đảm thời gian theo kế hoạch; chất lượng công tác tham mưu văn bản còn chưa sâu; tính chủ động trong công tác phối hợp liên ngành còn hạn chế… Những tồn tại, hạn chế đó xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.

Về khách quan, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thẩm quyền quản lý nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội, phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và việc ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính cho cấp phường tăng mạnh. Là cấp chính quyền gần dân, trực tiếp giải quyết các vấn đề phát sinh tại cơ sở, khối lượng công việc thực tế giao cho các phòng, ban chuyên môn là rất lớn và có tính chất phức tạp.

Về chủ quan, mô hình tổ chức bộ máy hiện nay quy định mỗi phòng chuyên môn thuộc cấp xã phụ trách 5-6 lĩnh vực quản lý nhà nước tương ứng với các sở chuyên ngành khác nhau, tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý, điều hành của lãnh đạo phòng. Công tác kiện toàn, bố trí chức danh trưởng phòng có đủ năng lực, kinh nghiệm để chỉ đạo, thẩm định và tham mưu toàn diện tất cả các mặt công tác gặp nhiều khó khăn; từ đó tạo gánh nặng công vụ lớn đối với cả lãnh đạo phòng và đội ngũ công chức chuyên môn trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Do vậy, việc tăng khung số lượng cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp xã là rất cần thiết. Bên cạnh đó, Điểm d, Khoản 1, Điều 7 Luật Thủ đô năm 2026 đã gỡ điểm nghẽn chính sách khi quy định HĐND thành phố có thẩm quyền quy định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc phạm vi quản lý của thành phố; quyết định thay đổi tên gọi, điều chỉnh chức năng của các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc phạm vi quản lý của thành phố.

Trên cơ sở thực tiễn và thực hiện Điểm b, Điểm d, Khoản 1, Điều 7 Luật Thủ đô năm 2026, tại kỳ họp thứ tư, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND về việc quy định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác; số lượng, cơ cấu ủy viên UBND thành phố, ủy viên UBND cấp xã thuộc phạm vi quản lý của thành phố Hà Nội. Trong đó, Nghị quyết quy định số lượng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã không quá 5 đơn vị; số lượng tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp xã không quá 2 đơn vị. HĐND cấp xã quyết định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các tổ chức hành chính để thực hiện việc sắp xếp tổ chức bộ máy và yêu cầu phát triển của địa phương.

Ý kiến thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Ban Pháp chế HĐND thành phố Hà Nội cho rằng, quy định về số lượng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã đáp ứng yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp khi nhiều nhiệm vụ trước đây của cấp huyện được chuyển giao cho cấp thành phố và cấp xã, làm gia tăng đáng kể khối lượng công việc và phạm vi quản lý nhà nước. Từ đó góp phần nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành; tăng cường hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính, phù hợp với vị thế, vai trò của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Nhanh chóng đưa chính sách vào thực tiễn

Thực hiện Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND, 126 xã, phường trên địa bàn thành phố đã nhanh chóng triển khai cụ thể hóa phù hợp với tình hình địa phương. Trong đó, thực hiện Thông báo số 620-TB/TU ngày 7-8-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội kết luận “về việc tổ chức phòng chuyên môn thuộc UBND xã, phường”, trước ngày 15-10-2026, 100% các phường, xã đã thành lập, tổ chức lại 5 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã.

Bên cạnh các đơn vị gồm: Văn phòng HĐND và UBND, Phòng Nội vụ – Tư pháp, Phòng Kinh tế, Phòng Văn hóa – Xã hội, tại các phường đã thành lập Phòng Hạ tầng, Đô thị và Môi trường phù hợp với công tác quản lý đô thị; tại các xã thành lập Phòng Hạ tầng – Nông nghiệp và Môi trường nhằm bảo đảm quản lý hiệu quả lĩnh vực nông nghiệp.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Ngọc Hà Đỗ Thị Duy Nhiên cho biết, ngay sau khi HĐND phường thông qua Nghị quyết, UBND phường Ngọc Hà đã khẩn trương tổ chức sắp xếp các phòng chuyên môn đúng quy định, bảo đảm nguyên tắc liên tục trong hoạt động của bộ máy, nhanh chóng ổn định, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng quản lý, tuyệt đối không để gián đoạn việc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.

Chủ tịch UBND phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám Hà Anh Tuấn cho biết, UBND phường hiện trực tiếp thực hiện 924 nhiệm vụ, trong đó có 156 nhiệm vụ được UBND thành phố phân cấp, ủy quyền. Vì vậy, việc sắp xếp lại các phòng chuyên môn thuộc UBND phường xuất phát từ thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đặc biệt, việc sắp xếp cũng phù hợp với đặc thù là phường nội đô lịch sử, địa bàn đông dân cư; nhiều lĩnh vực quản lý có tính chất phức tạp, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải có chuyên môn sâu và khả năng xử lý công việc ngày càng cao.

Việc bố trí biên chế nhân sự tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND phường, xã sau khi thành lập, tổ chức lại đã bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi quản lý nhà nước, khối lượng công việc, vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn của địa phương; bảo đảm sự tương xứng giữa tổ chức bộ máy và nhiệm vụ được giao, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước toàn diện trên địa bàn, duy trì hoạt động ổn định, liên tục, hiệu quả; tổng số biên chế bố trí không vượt quá số biên chế được cấp có thẩm quyền giao cho địa phương.

Song song với đó, đối với công tác Đảng, Trưởng ban Xây dựng Đảng phường Giảng Võ Vũ Thị Thêu cho biết, Ban Xây dựng Đảng phường Giảng Võ đã phối hợp rà soát đội ngũ công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý thuộc diện Ban Thường vụ Đảng ủy quản lý để tham mưu Đảng ủy phường có phương án bố trí và kiện toàn nhân sự, bộ máy quản lý của các đơn vị; phối hợp hướng dẫn việc tổ chức bàn giao, tiếp nhận và ổn định hoạt động của Chi bộ Đảng tại các phòng, ban chuyên môn.

Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Thường Tín Nguyễn Thị Vân Anh cũng chia sẻ, tập thể phòng đã nhanh chóng ổn định tổ chức, bắt tay ngay vào công việc, tham mưu kịp thời, đúng quy định và hiệu quả cho Đảng ủy, HĐND, UBND xã, góp phần xây dựng bộ máy chính quyền địa phương ngày càng hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Sau khi thành lập, tổ chức lại các phòng chuyên môn, Chủ tịch UBND phường Bạch Mai Nguyễn Thị Thu Hiền thông tin, các đơn vị thực hiện bàn giao, tiếp nhận đầy đủ, chặt chẽ việc chuyển giao, đặc biệt chú ý những hồ sơ đang giải quyết, nhiệm vụ có thời hạn, vụ việc liên quan trực tiếp quyền lợi người dân, tổ chức. Các đơn vị cũng xác định trách nhiệm trong công việc bảo đảm “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền). Mỗi việc đều rõ phòng chủ trì, rõ người chịu trách nhiệm, rõ thời hạn hoàn thành; người đứng đầu đơn vị nắm chắc tiến độ, chất lượng công việc thuộc lĩnh vực phụ trách và chịu trách nhiệm trước lãnh đạo UBND phường về kết quả thực hiện.

Có thể khẳng định, việc nhanh chóng kiện toàn tổ chức bộ máy hành chính từ cấp thành phố đến cấp xã theo Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND đã giúp giảm tải cho bộ máy chính quyền, rút ngắn thời gian giải quyết và nâng cao chất lượng phục vụ hành chính công. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi để bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững và bảo tồn các giá trị văn hóa đặc trưng, đưa chính quyền Thủ đô trở thành một bộ máy quản trị hiện đại, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.