Những ngày giữa tháng 8, tại Nhà văn hóa thôn An Hòa (xã Đại Xuyên), người dân có đất trồng lúa thuộc phạm vi Dự án Trục không gian quốc lộ 1A lần lượt đến nhận tiền bồi thường, hỗ trợ. Cán bộ chuyên môn hướng dẫn từng hộ kiểm tra thông tin, đối chiếu hồ sơ và hoàn tất thủ tục. Từ cơ sở, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) đang được Hà Nội tập trung triển khai, với yêu cầu vừa bảo đảm tiến độ dự án, vừa giữ vững sự đồng thuận của người dân.
Lãnh đạo xã Phú Xuyên trực tiếp kiểm tra hiện trạng phạm vi giải phóng mặt bằng phục vụ Dự án. Ảnh: PV.
Tạo đồng thuận từ công khai, minh bạch
Dự án Trục không gian quốc lộ 1A, đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ, có chiều dài khoảng 36,3km, mặt cắt ngang 90m. Đoạn qua xã Đại Xuyên dài khoảng 3,8km, đi qua các thôn An Hòa, Đông Đoài và Cổ Trai. Dự án dự kiến thu hồi hơn 235.000m² đất, ảnh hưởng khoảng 585 hộ gia đình, cá nhân.
Xác định GPMB là nhiệm vụ quan trọng, xã Đại Xuyên đã tập trung tuyên truyền, vận động, kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất, lập và công khai phương án bồi thường. Riêng đối với 181 thửa đất trồng lúa tại thôn An Hòa, UBND xã đã phê duyệt 149 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, với tổng kinh phí hơn 21,64 tỷ đồng.
Việc chi trả được thực hiện công khai, đúng quy trình. Người dân được hướng dẫn cụ thể trong từng khâu; những nội dung còn băn khoăn được cán bộ chuyên môn tiếp nhận, giải đáp. Cách làm này giúp người dân nắm rõ quyền lợi, nghĩa vụ và chủ động phối hợp với chính quyền.
Ông Nguyễn Văn Yên, người dân thôn An Hòa, cũng đánh giá việc bồi thường, hỗ trợ được triển khai rõ ràng, kịp thời giúp người dân chủ động sắp xếp công việc, ổn định cuộc sống. Những vấn đề người dân quan tâm được chính quyền giải thích cụ thể, qua đó tạo thêm niềm tin để các hộ phối hợp thực hiện.
Sự đồng thuận không chỉ thể hiện ở việc nhận tiền bồi thường. Tại khu vực thôn Cổ Trai, nhiều hộ dân đã chủ động tháo dỡ công trình, tài sản trên đất và bàn giao mặt bằng; một số trường hợp được hỗ trợ tháo dỡ theo quy định.
Những việc làm cụ thể từ người dân cho thấy sự đồng thuận đang được hình thành ngay tại cơ sở. Đây là điều kiện quan trọng để công tác GPMB được triển khai thuận lợi, hạn chế phát sinh những vấn đề phức tạp trong quá trình thực hiện dự án.
Tại xã Phú Xuyên, công tác GPMB Dự án Trục không gian quốc lộ 1A cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Đoạn tuyến qua địa bàn xã dài khoảng 9km, từ Km200+400, giáp xã Chương Dương, đến Km209+400, giáp xã Đại Xuyên. Qua rà soát, tổng diện tích đất thu hồi phục vụ dự án khoảng 76,5ha, với khoảng 2.100 hộ bị ảnh hưởng.
Đến nay, 18/35 tờ bản đồ GPMB đã được phê duyệt và ban hành thông báo thu hồi đất. Số tờ bản đồ còn lại đang được UBND xã chỉ đạo Phòng Kinh tế phối hợp với Tập đoàn VinGroup và các đơn vị hoàn thiện để phê duyệt.
Cùng với đó, các đơn vị liên quan đã kiểm kê xong 32 trụ sở, công trình xây dựng của các cơ quan, tổ chức. Việc rà soát, kiểm kê, di chuyển mồ mả và chỉnh trang nghĩa trang tiếp tục được phối hợp thực hiện, bảo đảm yếu tố tâm linh và phù hợp với phương án GPMB.
Để phục vụ công tác tái định cư, xã Phú Xuyên đã khảo sát, nghiên cứu, lập quy hoạch chi tiết xây dựng 2 khu tái định cư là Văn Tự và Mỹ Hà, với tổng diện tích 30,8ha.
Lãnh đạo UBND xã Phú Xuyên cho biết, xã cũng thành lập các đoàn công tác trực tiếp kiểm tra hiện trạng, phối hợp với nhà đầu tư và các đơn vị liên quan để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Trước mắt, địa phương phấn đấu hoàn thành GPMB đối với diện tích đất nông nghiệp, đất công ích, đất hành lang an toàn giao thông phục vụ dự án trước ngày 30/9.
Tại phường Hoàng Liệt, đoạn tuyến dài khoảng 2.102m, mặt cắt ngang quy hoạch 90m. Đây là khu vực cửa ngõ giao thương, mật độ dân cư đông, lịch sử quản lý đất đai đan xen qua nhiều thời kỳ nên áp lực GPMB rất lớn.
Đảng ủy, UBND phường xác định GPMB Dự án Trục không gian quốc lộ 1A là nhiệm vụ chính trị trọng tâm số một trong năm 2026. Tổng diện tích đất phải thu hồi trên địa bàn phường lên tới hơn 110.000m², trong đó có hơn 11.674m² đất ở đô thị liên quan 194 hộ gia đình, cá nhân; hơn 1.166m² đất nông nghiệp thuộc diện quản lý, canh tác của 4 hộ; hơn 93.200m² đất công gồm 18 thửa do phường quản lý và 4.015m² đất công trình liên quan 7 tổ chức, đơn vị.
Một trong những vấn đề được phường đặc biệt quan tâm là bảo đảm nơi ở cho người dân sau thu hồi đất. Theo số liệu của Ban Quản lý dự án Đầu tư – Hạ tầng phường, trong 161 hộ gia đình, cá nhân đã có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có 121 hộ có diện tích còn lại sau giải tỏa dưới 15m², không đủ điều kiện tồn tại công trình độc lập. Trong 33 hộ chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có 21 hộ có diện tích còn lại dưới 15m².
Tổng số suất tái định cư dự kiến bố trí cho các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện thu hồi đất là 230 trường hợp.
Xã Đại Xuyên chi trả tiền bồi thường giải phóng mặt bằng Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A. Ảnh: Thu Nghĩa.
Tháo gỡ từng điểm nghẽn, giữ vững tiến độ
Tại xã Đại Xuyên, những khó khăn tập trung ở hồ sơ đất đai, nguồn gốc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. Một số trường hợp có công trình xây dựng trên đất công, đất giao thông, đất thủy lợi; một số khu vực còn chênh lệch giữa hồ sơ và thực tế. Việc xác định quyền lợi của các hộ cùng sử dụng đất cũng cần được làm rõ trước khi lập phương án.
Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng xã Đại Xuyên Nguyễn Viết Hải cho biết, một số vị trí mốc giới chưa chính xác phải rà soát, điều chỉnh, ảnh hưởng đến tiến độ kiểm kê, lập phương án. Việc xác định, xử lý cây xanh, công trình và các tài sản khác trong phạm vi thu hồi cũng còn những nội dung cần hướng dẫn cụ thể.
Theo ông Hải, đây là những vấn đề cần được xử lý thận trọng, bảo đảm cơ sở pháp lý và quyền lợi hợp pháp của người dân. Vì vậy, cùng với hoàn thiện hồ sơ, đơn vị chú trọng công khai thông tin, tăng cường đối thoại, giải thích rõ chính sách; những kiến nghị chính đáng được tiếp nhận, xem xét theo quy định.
Với những trường hợp chưa đồng thuận, cán bộ xã, thôn phối hợp gặp gỡ, trao đổi, làm rõ từng nội dung. Những kiến nghị chính đáng được tiếp nhận, tổng hợp để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền. Các trường hợp đủ điều kiện bồi thường, hỗ trợ được tập trung hoàn thiện phương án, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.
Tại phường Hoàng Liệt, tinh thần công khai, minh bạch cũng đang tạo chuyển biến rõ rệt. Sau khi ban hành 200 thông báo thu hồi đất gửi 194 hộ dân và 6 tổ chức đủ điều kiện hồ sơ, Tổ công tác GPMB phường tổ chức cao điểm điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm hiện trạng từ ngày 3 đến 10/8.
Chỉ trong 7 ngày làm việc liên tục, 185/194 hộ gia đình, cá nhân, đạt 95,36%, đã thống nhất và phối hợp để Tổ công tác hoàn thành điều tra, đo đạc, kiểm đếm tài sản gắn liền với đất. Đối với 9 hộ còn lại, nguyên nhân chưa thể kiểm đếm do sai lệch hồ sơ kỹ thuật thửa đất ban đầu. UBND phường đã lập biên bản điều chỉnh thông báo thu hồi đất để đo đạc bổ sung, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất.
Hiện 6/7 tổ chức trên địa bàn đã hoàn thành 100% việc đo đạc, kiểm đếm. Riêng Ban Quản lý đầu tư xây dựng thủy lợi 1 còn vướng sai sót hồ sơ kỹ thuật thửa đất; các cơ quan chức năng đang hiệu chỉnh trích lục bản đồ để triển khai dứt điểm.
Chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt Nguyễn Anh Tuấn khẳng định, GPMB luôn là khâu khó khăn và phức tạp nhất của các dự án hạ tầng. Với Dự án Trục không gian quốc lộ 1A, địa phương nhất quán nguyên tắc công khai, đúng quy định pháp luật, đặt lợi ích chính đáng của người dân lên hàng đầu. Sự vào cuộc của Tổ công tác GPMB, việc bám sát thực địa của các chi ủy, tổ trưởng dân phố cùng sự đồng thuận của người dân là những yếu tố quan trọng để giữ tiến độ.
Tổng quan hướng tuyến của dự án. Ảnh: UBND TP Hà Nội.
Ở quy mô toàn tuyến, Dự án Trục không gian quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị có chiều dài khoảng 36,3km, quy mô mặt cắt 90m, gồm 10 làn xe chính và đường gom hai bên, mỗi bên 3 làn xe. Tuyến đi qua 8 phường và 10 xã, kết nối với nhiều trục giao thông quan trọng của Thủ đô, với 11 nút giao thông chính.
Sở Xây dựng Hà Nội cũng đã đề nghị nhà đầu tư hoàn thiện hồ sơ, xác nhận phương án tuyến các nút giao chính dọc đường quốc lộ 1A, tỷ lệ 1/500 thuộc dự án đầu tư theo phương thức PPP, loại hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (BT).
Với quy mô lớn và phạm vi tác động rộng, tiến độ dự án phụ thuộc rất lớn vào khả năng hoàn thành GPMB. Vì vậy, việc các địa phương tập trung rà soát hồ sơ, công khai phương án, đối thoại với người dân, tháo gỡ từng vướng mắc và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các hộ bị ảnh hưởng đang là giải pháp then chốt.
Những kết quả bước đầu cho thấy khi chính sách được công khai, những băn khoăn được lắng nghe và quyền lợi chính đáng được bảo đảm, sự đồng thuận của người dân sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để đẩy nhanh GPMB. Đây cũng là nền tảng để Dự án Trục không gian quốc lộ 1A từng bước hình thành, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông, chỉnh trang và tái thiết không gian đô thị phía Nam Thủ đô.