Category: Tin BĐS Việt Nam

Từ thực tiễn này, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu thay đổi phương thức đầu tư theo hướng chủ động chuẩn bị các công trình thiết yếu ngay từ khi triển khai cao tốc, bảo đảm tính đồng bộ trong khai thác và không để những bất cập hiện nay lặp lại trên các tuyến đường mới.

Tiến độ triển khai một số trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông không bảo đảm tiến độ. Ảnh: Văn Đức.

Hai trạm dừng nghỉ “lỗi hẹn”

Tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông tiếp tục được cơ quan quản lý đôn đốc, khi hai dự án tại Km534+310 thuộc đoạn Hàm Nghi – Vũng Áng và Km594+400 thuộc đoạn Vũng Áng – Bùng vẫn chưa hoàn thành theo hợp đồng.

Hai dự án do Cục Đường bộ Việt Nam và Công ty cổ phần Tập đoàn Xuân Khiêm ký hợp đồng đầu tư từ tháng 3-2025. Theo cam kết, trạm Hàm Nghi – Vũng Áng phải hoàn thành các công trình dịch vụ công trong tháng 1-2026 và hoàn thành toàn bộ vào tháng 4-2026; trạm Vũng Áng – Bùng cũng phải hoàn thành các mốc tương tự trong tháng 1 và tháng 4-2026. Tuy nhiên, đến tháng 9-2026, cả hai vẫn chưa hoàn thành đầy đủ các hạng mục dịch vụ, trong đó có xưởng bảo dưỡng, sửa chữa và khu dịch vụ thương mại.

Sau văn bản yêu cầu khắc phục vi phạm hồi tháng 5-2026, Cục Đường bộ Việt Nam tiếp tục thông báo lần thứ hai, yêu cầu nhà đầu tư khẩn trương khắc phục. Theo hợp đồng, nếu quá thời hạn mà các công trình dịch vụ công chưa hoàn thành, mỗi ngày chậm có thể bị giảm trừ tương ứng hai ngày thời gian kinh doanh, khai thác; trường hợp chậm quá 90 ngày, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét chấm dứt hợp đồng.

Đây là ví dụ điển hình cho bài toán đang đặt ra đối với hệ thống trạm dừng nghỉ trên cao tốc: làm thế nào để công trình phục vụ giao thông không tiếp tục đi sau tuyến đường?

Trong số 21 trạm dừng nghỉ được triển khai trên tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông, đến nay cả 21 trạm đã được bàn giao toàn bộ mặt bằng; 18 trạm đã hoàn thành công trình dịch vụ thiết yếu và đưa vào khai thác. Tuy nhiên, vẫn còn dự án đang thi công hoặc chưa hoàn tất các thủ tục để triển khai.

Đáng chú ý, trạm dừng nghỉ tại Km144+560 trên cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết sau hơn một năm kể từ khi ký hợp đồng vẫn chưa thể triển khai thi công do chưa có mặt bằng sạch. Phải đến giữa tháng 7-2026, nhà đầu tư mới được bàn giao khoảng 23% diện tích, lại bàn giao nhỏ lẻ, không liên tục, không đủ điều kiện tổ chức thi công.

Theo ông Đoàn Chí Hiếu, Trưởng phòng Thẩm định, Cục Đường bộ Việt Nam, thực tế triển khai cho thấy một số dự án từng chậm từ 6 đến 15 tháng chỉ vì mặt bằng bàn giao không đúng kế hoạch.

Trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc – Nam đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45 đã có đầy đủ các dịch vụ thiết yếu. Ảnh: Tuấn Lương.

Khi trạm dừng nghỉ lại là một dự án mới

Mặt bằng là một trong những điểm nghẽn, nhưng quá trình triển khai còn phát sinh các thủ tục về đầu tư, giao đất, thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, nguồn vật liệu xây dựng…

Nhìn sâu hơn, các khó khăn này có chung một điểm: trạm dừng nghỉ đang được triển khai như một dự án độc lập sau khi tuyến cao tốc đã hoàn thành.

Theo cách làm hiện nay, sau khi tuyến đường được xây dựng, cơ quan quản lý xác định vị trí, tổ chức lựa chọn nhà đầu tư. Nhà đầu tư tiếp tục lập dự án, thực hiện thủ tục pháp lý, xin giao đất, giải phóng mặt bằng, chuẩn bị vật liệu rồi mới tổ chức thi công.

Theo ông Bùi Quang Thái, Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, đây là bài học lớn sau quá trình triển khai 21 trạm dừng nghỉ. Sau khi đường cao tốc hoàn thành, mỗi trạm lại phải thực hiện như một dự án riêng, từ lập dự án, giải phóng mặt bằng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và nhiều thủ tục khác. Điều này khiến một quy trình đầu tư gần như được lặp lại, làm kéo dài tiến độ và ảnh hưởng tính đồng bộ của công trình.

Xã hội hóa đầu tư trạm dừng nghỉ vẫn có ý nghĩa trong việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách. PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, cho rằng đây là giải pháp phù hợp để giảm gánh nặng đầu tư ban đầu cho Nhà nước. Tuy nhiên, khi các thủ tục đầu tư được thực hiện sau khi tuyến đường đưa vào khai thác, hàng loạt khó khăn lại phát sinh, nhất là giải phóng mặt bằng và các thủ tục về đất đai, khoáng sản, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng.

Vấn đề vì vậy không chỉ là lựa chọn đầu tư công hay xã hội hóa, mà là tổ chức hai nguồn lực này trong cùng một quy trình để công trình thiết yếu có thể sẵn sàng khi tuyến cao tốc được đưa vào khai thác.

Đầu tư đồng bộ ngay từ khi làm cao tốc

Từ những bất cập trên, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị thay đổi phương thức đầu tư trạm dừng nghỉ. Theo hướng này, việc đầu tư trạm sẽ được tính toán ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án cao tốc.

Trạm dừng nghỉ nên được đầu tư đồng bộ ngay từ khi làm cao tốc. (Ảnh minh hoạ).

Cụ thể, Nhà nước sẽ giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch của trạm dừng nghỉ cùng với dự án đường cao tốc; đầu tư trước các hạng mục dịch vụ công thiết yếu như đường ra, đường vào, bãi đỗ xe, khu vệ sinh, khu nghỉ ngơi. Sau khi công trình hoàn thành, cơ quan quản lý có thể khai thác tạm thời trong thời gian lựa chọn nhà đầu tư. Doanh nghiệp được lựa chọn sẽ tiếp tục đầu tư các hạng mục thương mại, dịch vụ và vận hành trạm; phần kinh phí Nhà nước đã đầu tư có thể được hoàn trả theo cơ chế phù hợp.

Theo PGS.TS Trần Chủng, nếu thực hiện theo hướng này, toàn bộ diện tích dành cho đường cao tốc và trạm dừng nghỉ có thể được thu hồi trong cùng một dự án, thay vì phải giải phóng mặt bằng hai lần. Khi hai công trường được triển khai đồng thời, có thể tận dụng chung đường công vụ, vật liệu, thiết bị và nhân lực; các hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước và đấu nối kỹ thuật cũng được thiết kế ngay từ đầu.

Đây cũng là hướng Bộ Xây dựng đang nghiên cứu trong dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến đầu tư trạm dừng nghỉ. Theo đề xuất, trong trường hợp cần thiết, cơ quan chủ quản có thể quyết định đầu tư trước một số hạng mục thiết yếu ngay trong dự án cao tốc, gồm đường ra, đường vào, bãi đỗ xe, khu vệ sinh và không gian nghỉ ngơi. Các hạng mục còn lại sẽ được thực hiện sau khi lựa chọn được nhà đầu tư xây dựng, khai thác.

Cách làm này nhằm bảo đảm tuyến cao tốc khi đưa vào khai thác đã có những dịch vụ thiết yếu, đồng thời vẫn phát huy nguồn lực xã hội đối với các hạng mục thương mại có khả năng thu hồi vốn. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với khai thác tuyến đường, bởi việc hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu tại trạm dừng nghỉ liên quan đến điều kiện triển khai thu phí.

Những bất cập trong quá trình đầu tư 21 trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách làm, thay vì chỉ xử lý từng dự án chậm tiến độ. Bộ Xây dựng đã yêu cầu Cục Đường bộ Việt Nam rà soát, tổng kết quá trình triển khai, nhận diện những tồn tại, đặc biệt về hình thức đầu tư, để đề xuất phương án thực hiện trong thời gian tới, bảo đảm các trạm dừng nghỉ được khai thác đồng bộ với tuyến cao tốc. Quan điểm được lãnh đạo Bộ Xây dựng nhấn mạnh là không để lặp lại những bất cập đã bộc lộ như các giai đoạn vừa qua. Qua đó, hạn chế tình trạng “đường có trước, trạm dừng nghỉ theo sau”, bảo đảm tính đồng bộ, an toàn và hiệu quả của mạng lưới cao tốc.

Kết quả tích cực nhưng áp lực còn lớn

Theo Sở Tài chính, đến ngày 31-8, tỉnh đã huy động 30.244 tỷ đồng vốn đầu tư công, cao nhất từ trước đến nay, để phục vụ đầu tư phát triển. Nguồn lực này đã được tỉnh phân bổ cho 26 đơn vị cấp tỉnh và 135 xã, phường để đầu tư các công trình, dự án với yêu cầu phải đảm bảo giải ngân đạt 100% vốn đầu tư công năm 2026 theo Chỉ thị số 01/CT-UBND ngày 10-1-2026 của UBND tỉnh.

Các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công tuyến đường ven biển, đoạn Cát Tiến – Diêm Vân. Ảnh: T.Sỹ

Đến hết tháng 8-2026, toàn tỉnh đã giải ngân 16.226 tỷ đồng, đạt 62,85% so với kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao trong năm 2026 là 25.817 tỷ đồng; nếu tính luôn cả vốn kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026, tỉnh đã giải ngân được 17.070 tỷ đồng, đạt 56,25% so với kế hoạch vốn được HĐND tỉnh giao là 30.344 tỷ đồng.

Đáng chú ý, nhiều đơn vị được tỉnh giao kế hoạch vốn đầu tư công lớn như: Ban Quản lý dự án các công trình giao thông và dân dụng tỉnh (10.454 tỷ đồng); Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh (5.867 tỷ đồng); Ban Quản lý dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh (2.303 tỷ đồng)… đều có tỷ lệ giải ngân vốn cao. Ở cấp xã, có 20 đơn vị cho thấy sự nỗ lực vượt bậc trong thực hiện các dự án và thanh quyết toán, đảm bảo tỷ lệ giải ngân đạt từ 60% trở lên.

Tuy vậy, vốn đầu tư công còn lại phải giải ngân rất lớn, với 13.274 tỷ đồng. Cụ thể, vốn ngân sách trung ương (bao gồm vốn ODA) còn 4.560 tỷ đồng; vốn ngân sách tỉnh 7.736 tỷ đồng; vốn ngân sách phân cho cấp xã, phường 978 tỷ đồng. Đáng quan ngại là việc triển khai các công trình, dự án và giải ngân vốn đầu tư công không đồng đều giữa các chủ đầu tư.

Ở cấp tỉnh, dù được tỉnh giao kế hoạch vốn không nhiều nhưng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của 11 đơn vị còn rất thấp. Trong đó, Tỉnh đoàn được giao hơn 16,8 tỷ đồng nhưng vẫn chưa giải ngân được đồng nào. Tình trạng chậm trễ giải ngân vốn đầu tư công cũng đang diễn ra tại 73 đơn vị cấp xã, gây áp lực lớn trong những tháng cuối năm.

Tăng tốc thi công các dự án, giải ngân vốn đầu tư công

Vốn đầu tư công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi đầu tư; việc giải ngân vốn tốt sẽ tác động tích cực đến nhiều lĩnh vực, tạo động lực thúc đẩy kinh tế của tỉnh phát triển. Vì thế, lãnh đạo tỉnh thường xuyên kiểm tra thực tế, chỉ đạo chủ đầu tư tăng tốc thi công các dự án và đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Tuyến đường ven biển, đoạn Cát Tiến – Diêm Vân. Ảnh: T.Sỹ

Những ngày qua, lãnh đạo Ban Quản lý dự án các công trình giao thông và dân dụng tỉnh thường xuyên bám sát công trường, đôn đốc và hỗ trợ nhà thầu tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.

Hiện các nhà thầu đang tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án quy mô lớn như: Tuyến đường bộ cao tốc Quy Nhơn – Pleiku; tuyến đường ven biển đoạn Cát Tiến – Diêm Vân; đường cất hạ cánh số 2 và các công trình đồng bộ tại Cảng hàng không Phù Cát; tuyến đường kết nối từ cao tốc Bắc – Nam về Khu công nghiệp Phù Mỹ và Cảng Phù Mỹ…

Ông Lưu Nhất Phong – Giám đốc Ban Quản lý dự án các công trình giao thông và dân dụng tỉnh – cho hay: “Cùng với việc đôn đốc thi công các công trình, dự án, Ban Quản lý rút ngắn thời gian thanh toán khối lượng công việc hoàn thành, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà thầu thực hiện các hạng mục công trình. Nhờ đó, đến ngày 31-8, Ban Quản lý đã giải ngân 7.904 tỷ đồng, đạt 75,6% tổng vốn đầu tư công năm 2026. Với tiến độ như hiện nay, chúng tôi đảm bảo giải ngân 100% kế hoạch vốn đã được tỉnh giao”.

Tương tự, Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng tỉnh, Ban Quản lý dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh cùng nhiều chủ đầu tư khác cũng đang đôn đốc các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công các hạng mục công trình; đồng thời nhanh chóng hoàn thành hồ sơ, thủ tục thanh toán theo tiến độ hoàn thành.

Theo ông Tô Tấn Thi – Giám đốc Ban Quản lý dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh: Các dự án do Ban Quản lý làm chủ đầu tư đảm bảo tiến độ, chất lượng. Dù một số nguồn vốn mới được tỉnh phân bổ nhưng nhờ có sự chuẩn bị từ trước nên việc giải ngân cũng được thực hiện nhanh. Đến ngày 31-8, Ban Quản lý đã giải ngân được hơn 1.286 tỷ đồng trên tổng kế hoạch vốn tỉnh giao là 2.303 tỷ đồng, số còn lại sẽ được giải ngân hết trong thời gian từ nay đến cuối năm.

Ông Đinh Hữu Hòa – Phó Giám đốc Sở Tài chính – thông tin: Hiện nay, cùng với việc đôn đốc các chủ đầu tư thi công công trình và thanh quyết toán khối lượng công việc hoàn thành, Sở Tài chính tiếp tục tham mưu UBND tỉnh rà soát toàn bộ kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Đối với vốn ngân sách trung ương không có khả năng giải ngân hết, nghiên cứu điều chuyển sang các dự án sử dụng cùng nguồn vốn, phù hợp danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030 và đã có sẵn khối lượng thanh toán.

Dự và chủ trì tại điểm cầu Lào Cai có đồng chí Phan Trung Bá – Phó Chủ tịch UBND tỉnh. Cùng dự có lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan.

Đồng chí Phan Trung Bá – Phó Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì tại điểm cầu Lào Cai.

Theo báo cáo tại phiên họp, trong lĩnh vực năng lượng, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án được xác định gắn với yêu cầu bảo đảm cung ứng điện và an ninh năng lượng. Bộ Công Thương đang rà soát các dự án chậm tiến độ, dự án có nguy cơ không đáp ứng tiến độ quy hoạch để nghiên cứu phương án xử lý, điều chỉnh, cập nhật quy hoạch và bổ sung nguồn điện khi cần thiết.

Đối với các dự án chưa có nhà đầu tư, đã lựa chọn nhà đầu tư nhưng chậm hoàn thiện thủ tục hoặc có nguy cơ chậm tiến độ, cơ quan chức năng được yêu cầu rà soát nguyên nhân, đôn đốc xử lý theo thẩm quyền; trường hợp vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Các nội dung liên quan trực tiếp đến Lào Cai cũng được đặt trong tổng thể tiến độ các công trình trọng điểm quốc gia, trong đó, dự án tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đã được Quốc hội phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư ngày 24/8/2026; Chính phủ tiếp tục ban hành các văn bản triển khai, tạo cơ sở để đẩy nhanh các bước chuẩn bị đầu tư.

Đối với dự án này, dự án thành phần 1 đang triển khai thi công quảng trường tại 3 vị trí ga và hoàn thiện hồ sơ thiết kế tuyến kết nối, quảng trường của 15 ga còn lại để lựa chọn nhà thầu thi công trong quý IV/2026. Dự án thành phần 2 đang hoàn thiện thủ tục báo cáo nghiên cứu khả thi; đồng thời phối hợp thúc đẩy thống nhất với phía Trung Quốc về hiệp định xây dựng cầu chung qua biên giới, làm cơ sở phê duyệt dự án trong quý IV/2026 và đàm phán hiệp định vay vốn.

Cùng với đó, công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng các khu tái định cư đang được các địa phương chủ động triển khai. Theo yêu cầu tiến độ, các địa phương cần đẩy nhanh giải phóng mặt bằng đối với đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất trụ sở cơ quan nhà nước và công trình công cộng trong tháng 11 và 12/2026; hoàn thành các phần việc còn lại trong quý II/2027 để phục vụ thi công đồng bộ.

Đại biểu dự họp tại điểm cầu tỉnh Lào Cai.

Trong lĩnh vực điện, một số dự án liên quan trực tiếp đến địa bàn Lào Cai đang được triển khai. Cụ thể, dự án đường dây 220kV Than Uyên – Trạm 500kV Lào Cai đã bàn giao mặt bằng 108/156 vị trí và 30/75 khoảng néo; dựng cột tại 89/156 vị trí, kéo dây 12/75 khoảng néo. Dự án hiện còn vướng mắc tại các vị trí giao chéo với tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đang được điều chỉnh hướng tuyến.

Bên cạnh đó, dự án trạm biến áp 500kV Yên Bái và đường dây 500kV-220kV đấu nối, công suất 1.800MVA (dự kiến thực hiện giai đoạn 2027 – 2028), đã được UBND tỉnh Lào Cai chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư tại Quyết định số 2182/QĐ-UBND ngày 23/6/2026. Chủ đầu tư đang triển khai các bước tiếp theo.

Tại phiên họp, các đại biểu tập trung phân tích những khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án năng lượng trọng điểm, nhất là các dự án điện khí và hệ thống truyền tải điện.

Đối với các dự án năng lượng, cần quản lý tiến độ theo từng mốc cụ thể, gồm thời điểm quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu và khởi công xây dựng, thay vì chỉ kiểm điểm tại mốc hoàn thành cuối cùng. Qua đó, phải sớm xác định những dự án có nguy cơ không đáp ứng tiến độ, nhất là các dự án có thời gian triển khai kéo dài.

Đối với lĩnh vực xây dựng, các đại biểu cho rằng tiến độ giải ngân đầu tư công năm 2026 đã có chuyển biến nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Nguyên nhân gồm những vấn đề kéo dài như chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và những yếu tố đặc thù năm 2026 như giá vật liệu xây dựng, nhân công, nhiên liệu và tác động từ tình hình xung đột quốc tế.

Các đại biểu tham dự tại điểm cầu Lào Cai.

Các đại biểu thống nhất cần phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, đại diện chủ sở hữu, địa phương và chủ đầu tư, đồng thời xác lập các mốc tiến độ cụ thể đối với từng dự án để kịp thời tháo gỡ vướng mắc, hạn chế tình trạng chậm tiến độ kéo dài.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc khẳng định các dự án trọng điểm trong lĩnh vực công thương, xây dựng có vai trò quan trọng, góp phần tạo động lực tăng trưởng, nâng cao năng lực sản xuất, cạnh tranh của nền kinh tế và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Phó Thủ tướng yêu cầu không làm thay chức năng quản lý nhà nước, không thay thế trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư; cơ quan nào thuộc thẩm quyền phải chủ động giải quyết, chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả.

Phương thức chỉ đạo phải thực chất, hiệu quả, tập trung tháo gỡ những vấn đề liên ngành, liên địa phương; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi, giám sát tiến độ, kịp thời cảnh báo nguy cơ chậm tiến độ và xử lý ngay các vấn đề phát sinh. Phó Thủ tướng lưu ý không chạy theo tiến độ mà ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn công trình, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm và kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Đối với các dự án trọng điểm, Phó Thủ tướng yêu cầu theo dõi tiến độ theo từng khâu, từ chuẩn bị đầu tư, quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu đến triển khai thi công và đưa công trình vào vận hành, không chỉ kiểm điểm ở mốc hoàn thành cuối cùng. Theo Phó Thủ tướng, điểm nghẽn hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, do đó các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư phải tập trung nâng cao hiệu quả công tác, bảo đảm dự án được triển khai đúng tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả đầu tư.

Sự ra đời của Luật Phát triển đô thị, hứa hẹn sẽ là bệ phóng giúp Thành phố Hồ Chí Minh có bước phát triển đột phá. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10, xác lập các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và đầu tư xây dựng dự án khu đô thị lấn biển; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” và phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Luật gồm 5 Chương, 66 điều kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo cơ chế để thành phố giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.

Luật được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc bảo đảm tính hợp hiến, đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực, điều kiện bảo đảm thực hiện và trách nhiệm giải trình; phát huy tiềm năng, lợi thế của các địa phương phù hợp với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, tạo không gian phát triển với tính khả thi, hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Luật bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố trong việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể thành phố, bảo đảm yêu cầu thống nhất quản lý nhà nước về quy hoạch, sự kết nối giữa Quy hoạch của thành phố với quy hoạch ở khu kinh tế đặc biệt trong trường hợp khu kinh tế đặc biệt nằm trên địa bàn thành phố.

Hội đồng nhân dân thành phố được quy định thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa, sử dụng tài sản công và ngân sách thành phố để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao, du lịch; hỗ trợ tổ chức, cá nhân tôn tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử và công trình kiến trúc có giá trị.

Về phát triển hạ tầng năng lượng và công nghiệp năng lượng, Hội đồng nhân dân thành phố quy định các nội dung về mua bán điện trực tiếp, gồm đối tượng, điều kiện tham gia, cơ chế thực hiện và trách nhiệm của đối tượng tham gia mua bán điện trực tiếp, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý trong tổ chức thực hiện cũng như tính khả thi, thống nhất, an toàn và ổn định trong vận hành hệ thống điện…

Thành phố được xây dựng chính sách học bổng, ưu đãi cho người có năng khiếu, tài năng hoặc thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ người học, nhà giáo, cán bộ quản lý đi học tập, nghiên cứu trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm. Quyền lợi cụ thể được thực hiện theo chính sách do địa phương ban hành.

Ủy ban nhân dân thành phố được quyết định chuyển đổi giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà tái định cư để đáp ứng nhu cầu thực tế. Người bị thu hồi nhà, đất ở được bố trí tái định cư bằng nhà ở xã hội, sau khi thanh toán đủ tiền mua nhà theo quy định, được công nhận quyền sở hữu đầy đủ như với nhà thương mại theo quy định của Ủy ban nhân dân thành phố.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. (Ảnh: DUY LINH)

Luật cũng quy định xã, phường hoặc đặc khu được công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi có vị trí chiến lược, phù hợp định hướng phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, dân số và diện tích tự nhiên lớn. Chính phủ quyết định công nhận sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Về khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, Luật quy định thẩm quyền của Chính phủ trong việc quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, tạo cơ sở để hoàn thiện các cơ chế pháp lý cụ thể cho tổ chức thực hiện.

Nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án tại khu kinh tế đặc biệt được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp như dự án ở địa bàn đặc biệt khó khăn. Với dự án đầu tư mới thuộc danh mục ưu tiên, thời gian áp dụng thuế suất ưu đãi có thể được kéo dài thêm tối đa 5 năm so với quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026, các chính sách ưu đãi thuế đặc thù sẽ áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Để bảo đảm tính liên tục, Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 sẽ tiếp tục được thực hiện và chỉ hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2027.

Hiện nay, một số cơ sở sản xuất ở khu vực ngoại thành Hà Nội xả khí thải chưa qua xử lý gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: ST

Khoản phí nhỏ, khối lượng quản lý lớn

Nghị định số 153/2024/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với khí thải có hiệu lực từ ngày 5-1-2025. Thành phố Hà Nội đã triển khai việc kê khai, thẩm định, thông báo và thu phí; đồng thời từng bước phân định trách nhiệm giữa cơ quan chuyên môn của thành phố và chính quyền cơ sở. Theo đó, năm 2025, toàn thành phố có khoảng 120 đơn vị đã được thẩm định, ra thông báo nộp phí, với tổng số thu hơn 435 triệu đồng. Sáu tháng đầu năm 2026, số phí thu được khoảng 312 triệu đồng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đối với các cơ sở phải quan trắc khí thải định kỳ, việc xác định phí đòi hỏi tổng hợp, kiểm tra, đối chiếu số liệu quan trắc, lưu lượng, nồng độ các thông số ô nhiễm cùng hồ sơ môi trường. Trong khi đó, số phí biến đổi thực tế tại các cơ sở thuộc diện nộp phí ở Hà Nội rất thấp, dao động từ vài đồng đến vài nghìn đồng.

Nói cách khác, một khoản thu rất nhỏ nhưng quy trình quản lý lại không nhỏ. Cơ quan quản lý phải tiếp nhận, kiểm tra, thẩm định tờ khai; doanh nghiệp phải chuẩn bị, kê khai số liệu; cán bộ chuyên môn phải đối chiếu với hồ sơ và dữ liệu quan trắc. Khi hệ thống phần mềm chưa đồng bộ, nhiều công việc vẫn phải thực hiện thủ công, chi phí tuân thủ vì thế càng đáng được tính đến.

Trong quản lý chất lượng không khí, không thể chỉ nhìn vào số tiền thu được. Ô nhiễm đến từ nhiều nguồn và cần kiểm soát đồng thời. Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Trọng Nhất cho biết, theo phân tích của thành phố, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27% ô nhiễm không khí, giao thông 23%, xây dựng và bụi đường 20%, đốt mở 12%, công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Con số này cho thấy phí đối với khí thải công nghiệp chỉ là một mắt xích trong hệ thống kiểm soát nguồn phát thải.

Khí thải phương tiện giao thông khó quản lý và thu phí môi trường. Ảnh: ST

Gỡ vướng để phí trở thành công cụ quản lý

Nghị định số 153/2024/NĐ-CP gắn đối tượng chịu phí với các cơ sở thuộc diện phải có giấy phép môi trường, trong đó có nội dung cấp phép xả khí thải. Tuy nhiên, Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP ngày 18-5-2026 đã thay đổi tiêu chí, thu hẹp đối tượng phải có giấy phép môi trường trên cơ sở loại hình hoạt động và ngưỡng phát sinh nước thải, khí thải phải xử lý.

Từ đây xuất hiện những trường hợp chuyển tiếp chưa có cách hiểu thống nhất. Có cơ sở trước đây thuộc diện phải có giấy phép môi trường nhưng theo tiêu chí mới không còn thuộc diện này; có cơ sở đã được cấp giấy phép có nội dung xả khí thải nhưng nay không còn thuộc diện phải có giấy phép, được lựa chọn tiếp tục sử dụng giấy phép đến hết thời hạn hoặc thực hiện đăng ký môi trường. Nghĩa vụ nộp phí trong những trường hợp này căn cứ vào tình trạng pháp lý mới hay giấy phép còn hiệu lực vẫn cần được hướng dẫn rõ.

Hà Nội đã phải có Văn bản số 10693/SNNMT-QLMT ngày 29-7-2026 gửi Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị hướng dẫn. Điều đó cho thấy đây không còn là vướng mắc ở một vài hồ sơ riêng lẻ mà cần được giải quyết bằng hướng dẫn thống nhất từ Trung ương.

Một điểm nghẽn khác là phương pháp tính và quy trình thẩm định. Báo cáo của Sở đánh giá phương pháp tính tương đối phức tạp; thủ tục tiếp nhận, kiểm tra và thẩm định tờ khai tạo khối lượng công việc đáng kể. Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của thành phố cũng chưa đồng bộ với hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; chưa có phần mềm chuyên dụng để quản lý thống nhất việc kê khai, thẩm định, theo dõi và đối chiếu số thu.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Minh Tấn từng nhấn mạnh, với công tác kiểm soát ô nhiễm không khí, nếu chỉ dừng ở xây dựng văn bản là chưa đủ; điều quan trọng là tổ chức thực thi hiệu quả, gắn với thực tiễn cơ sở. Ông Nguyễn Minh Tấn cũng cho biết, thành phố đang tăng cường cơ chế phối hợp giữa Sở và chính quyền xã, phường, đồng thời chú trọng dữ liệu môi trường để phục vụ quản lý, giám sát.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, giải pháp được Sở đưa ra để tháo gỡ điểm nghèn này khá rõ, cụ thể: Đơn giản hóa cách kê khai, tính và thu đối với các cơ sở có mức phí thấp; nghiên cứu thu theo quý hoặc theo năm; tăng trách nhiệm tự kê khai và chịu trách nhiệm về số liệu của người nộp phí, đi cùng cơ chế kiểm tra, hậu kiểm; đồng thời xây dựng phần mềm dùng chung.

Đây là hướng cần thiết để chuyển từ tiền kiểm nặng thủ tục sang hậu kiểm có trọng tâm. Cơ sở phát thải lớn, nguy cơ cao phải được kiểm soát chặt; trường hợp phí nhỏ có thể áp dụng quy trình đơn giản hơn nhưng không đồng nghĩa với buông quản lý. Bởi mục tiêu của phí bảo vệ môi trường đối với khí thải không chỉ là tạo thêm một khoản thu. Giá trị cốt lõi phải là buộc nguồn thải nhận diện rõ trách nhiệm của mình và giúp cơ quan quản lý có thêm một công cụ kiểm soát phát thải.

Hà Nội đang bước vào giai đoạn yêu cầu kiểm soát chất lượng không khí ngày càng thực chất, từ giao thông, xây dựng đến công nghiệp. Trong bối cảnh đó, từng công cụ quản lý đều phải phát huy đúng vai trò. Thu được ít không đáng ngại; đáng ngại là quản lý tốn nhiều mà hiệu quả chưa tương xứng. Vì vậy, việc cần làm lúc này không phải chạy theo số thu, mà là làm cho cơ chế thu phí gọn hơn, dữ liệu chính xác hơn, trách nhiệm rõ hơn và hậu kiểm mạnh hơn. Khi đó, khoản phí dù nhỏ vẫn có thể tạo ra giá trị lớn hơn: góp phần nhận diện, giám sát và kiểm soát nguồn phát thải ngay từ cơ sở.

Phiên họp được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến giữa đầu cầu trụ sở Chính phủ với các tỉnh, thành đang có các công trình trọng điểm lĩnh vực Công Thương và Xây dựng.

Dự phiên họp có đại diện lãnh đạo bộ ngành Trung ương, địa phương.

Phía điểm cầu TP. Huế tham dự có đồng chí Lê Trí Thanh, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố.

Tại điểm cầu TP. Huế, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh chủ trì hội nghị.

Theo Báo cáo của Bộ Xây dựng, mặc dù nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đang được nỗ lực triển khai, công tác giải ngân vốn đầu tư công hiện mới đạt hơn 40% – thấp hơn mức trung bình cả nước (52,9%). Nhiều dự án nguy cơ chậm tiến độ, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ dứt điểm mặt bằng và nguồn vật liệu.  

Để bảo đảm hoàn thành các công trình, dự án quan trọng Quốc gia theo kế hoạch, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư các dự án mới; xử lý dứt điểm các vướng mắc về mặt bằng; rà soát, phối hợp nâng công suất mỏ vật liệu, giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu vật liệu xây dựng; lập tiến độ thi công chi tiết theo tuần/tháng đối với các dự án có nguy cơ chậm tiến độ trong năm 2026.  

Thời gian qua, tại TP. Huế, các cấp chính quyền và chủ đầu tư đang tập trung toàn lực đẩy nhanh tiến độ triển khai ba dự án trọng điểm ngành xây dựng, đặc biệt là các công trình hạ tầng giao thông chiến lược Quốc gia.  

Đối với tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn La Sơn – Hòa Liên, đến nay sản lượng xây lắp đã đạt hơn 2.593 tỷ đồng trên tổng số 2.649 tỷ đồng, tương đương 97,89% giá trị. Tuyến chính mở rộng đã cơ bản hoàn thành và đưa vào sử dụng, trong khi các hạng mục bổ sung như nút giao Khe Tre, xử lý đường đầu cầu Vực Tròn và các vị trí sạt trượt đang được khẩn trương triển khai thi công theo đúng kế hoạch.  

Bên cạnh đó, dự án đầu tư xây dựng mở rộng đường bộ cao tốc Bắc – Nam đoạn Cam Lộ – La Sơn, đến nay khối lượng thi công của một số hạng mục chính đã hoàn thành. Công tác GPMB phần tuyến chính đã cơ bản hoàn thành từ giai đoạn đầu, phần diện tích bổ sung đang tích cực triển khai, phấn đấu hoàn thành bàn giao trong tháng 10/2026. 

Dự án đầu tư xây dựng mở rộng đường bộ cao tốc Bắc – Nam đoạn Cam Lộ – La Sơn đang triển khai thi công.

 Đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, tuyến đường sắt đi qua TP. Huế, mặc dù công tác khảo sát, kiểm kê đã cơ bản hoàn thành, dự án hiện vẫn đang chờ Ban QLDA Thăng Long bàn giao tim mốc tuyến đường để có thể tiến hành kiểm đền và đền bù GPMB.

Để chủ động quỹ đất phục vụ dự án, TP. Huế đang triển khai tổng cộng 33 dự án hạ tầng với kinh phí khoảng 1.787 tỷ đồng, bao gồm 22 khu tái định cư, 6 khu nghĩa trang, 4 trường học và 1 dự án khu chợ kết hợp tái định cư. Đến nay, đã có 10 dự án hoàn thành thi công xây dựng và các dự án còn lại đạt tiến độ từ 34% đến 90%.

Về tình hình giải ngân, nguồn vốn bố trí năm 2026 sau điều chỉnh là hơn 1.053 tỷ đồng với tỷ lệ giải ngân chung đạt 62,32%. Thành phố đặt mục tiêu đến ngày 31/12/2026 sẽ bàn giao phần lớn đất cho người dân xây nhà và di dời chợ, đồng thời hoàn thành GPMB, bàn giao 100% mặt bằng sạch vào ngày 31/12/2027 để thi công dự án đường sắt Bắc – Nam theo đúng yêu cầu của Chính phủ.