Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, đặt vấn đề sợ sai, đùn đẩy vào đúng mối quan hệ giữa quyền hạn và trách nhiệm. Khắc phục tình trạng này đòi hỏi cả bản lĩnh cán bộ lẫn một môi trường thể chế rõ ràng, nơi người được giao việc có đủ quyền để quyết định, được hỗ trợ khi gặp việc khó và phải chịu trách nhiệm đối với sự trì hoãn thiếu căn cứ.
Công an xã Thanh Thịnh tuyên truyền, hướng dẫn nhân dân vùng sâu, vùng xa thực hiện định danh điện tử. Ảnh: Ngọc Ánh
Giữa thận trọng và né tránh là ranh giới của trách nhiệm
Ở một bộ phận hành chính, một ngày chậm có thể chỉ là con số trên hệ thống. Với người dân, đó có thể là thêm một ngày nghỉ việc để đi lại, một khoản chi phí phát sinh hoặc một kế hoạch phải lùi lại.
Với doanh nghiệp, một tháng chậm phê duyệt có thể khiến vốn tiếp tục nằm im, máy móc chưa thể vận hành, lao động chưa được tuyển.
Với một dự án giao thông, vài tháng trì hoãn có thể làm tăng chi phí và khiến hàng nghìn người tiếp tục đi trên một tuyến đường quá tải, với những bất ổn, rủi ro khôn lường.
Thời gian trong hoạt động công vụ vì thế không phải đại lượng vô cảm; phía sau mỗi sự chậm trễ luôn có một phần chi phí, thậm chí là nỗi đau mà xã hội đang gánh chịu.
Công việc của Nhà nước phải được tiến hành thận trọng. Một quyết định liên quan đất đai có thể ảnh hưởng quyền lợi của nhiều người; một quyết định đầu tư sử dụng tiền ngân sách; một biện pháp hành chính có thể tác động trực tiếp đến cuộc sống của công dân.
Người cán bộ kiểm tra thông tin, cân nhắc pháp lý và lắng nghe ý kiến chuyên môn trước khi quyết định là người có trách nhiệm. Nhưng thận trọng và né tránh có bản chất khác nhau. Người thận trọng tìm thêm căn cứ để quyết định chính xác hơn; người né tránh thường tìm thêm lý do để trì hoãn việc ra quyết định.
Khu công nghiệp Điềm Thụy là một trong những khu công nghiệp trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên, nổi bật với không gian xanh sạch, an ninh tốt và thu hút nhiều doanh nghiệp lớn. Ảnh Lăng Khoa
Nghị quyết số 24-NQ/TW đã nhận diện khá trực diện tình trạng cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, né tránh và đùn đẩy trách nhiệm. Chỉ thị số 07 -CT/TW, ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới” cũng chỉ ra rằng biểu hiện né tránh, đùn đẩy, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung ở một bộ phận cán bộ chậm được khắc phục (6).
Những nhận định trên đã cho thấy thực trạng này đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Tuy nhiên, sẽ thiếu công bằng khi quy mọi biểu hiện chậm trễ cho sự yếu kém về bản lĩnh cá nhân. Có cán bộ thực sự e ngại trách nhiệm, nhưng cũng có người đứng trước những quy định chưa đồng bộ, thẩm quyền chưa thật rõ hoặc một công việc phải xin ý kiến qua nhiều cơ quan.
Có lĩnh vực mà mỗi quyết định liên quan đồng thời đến đất đai, tài chính, môi trường, quy hoạch và pháp luật chuyên ngành. Trong những tình huống như vậy, sự do dự có thể bắt nguồn từ chính cách tổ chức công việc.
Bởi lẽ, con người hành động trong những điều kiện xã hội cụ thể; muốn thay đổi hành vi phải đồng thời xem xét môi trường đã tạo ra hành vi ấy.
Vì thế, chỉ kêu gọi cán bộ mạnh dạn hơn chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề. Người được giao việc cần biết rõ thẩm quyền của mình, có nơi tham vấn khi gặp vấn đề phức tạp, được tiếp cận thông tin đầy đủ và hiểu tiêu chí mà tổ chức sẽ dùng để đánh giá quyết định.
Nghị quyết số 24-NQ/TW yêu cầu đề xuất đổi mới phải xác định sự cần thiết, điểm nghẽn, giải pháp, nguồn lực, phạm vi, tính khả thi và những tác động có thể phát sinh. Quá trình chuẩn bị như vậy vừa đặt trách nhiệm cao hơn lên người đề xuất, vừa tạo thêm điểm tựa cho người hành động nghiêm túc.
Cũng cần nhìn nhận đúng mối quan hệ giữa tinh thần dám làm với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Phòng, chống tham nhũng bảo vệ kỷ cương, tài sản công và chính những cán bộ làm việc ngay thẳng.
Nới lỏng kỷ luật để cán bộ “yên tâm làm” sẽ tạo ra một nghịch lý nguy hiểm. Điều cần thiết là phân biệt được rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới vì lợi ích chung với hành vi cố tình vi phạm để trục lợi.
Càng phân định chính xác, người liêm chính càng bớt e ngại và người vụ lợi càng khó lợi dụng chủ trương bảo vệ cán bộ.
Từ góc độ quản trị, cũng cần mở rộng cách hiểu về trách nhiệm. Người ta thường dễ nhận diện trách nhiệm khi cán bộ đưa ra một quyết định sai, bởi quyết định ấy có văn bản, có chữ ký và thường có hậu quả trực tiếp.
Trách nhiệm của việc không quyết định khó nhìn thấy hơn. Hồ sơ tiếp tục nằm lại, dự án tiếp tục chậm, công việc tiếp tục được chuyển lên cấp trên; từng hành vi riêng lẻ dường như chưa có gì sai nghiêm trọng, nhưng tổng thể lại làm nguồn lực bị trì trệ. Chính vì vậy, trách nhiệm công vụ cần bao hàm cả trách nhiệm của sự trì hoãn thiếu căn cứ.
Cái giá của việc “ra quyết định”
Tại Thái Nguyên, sự chủ động, quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành được thể hiện rõ qua việc tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các khu công nghiệp Phú Bình và Thượng Đình.
Không chỉ ban hành văn bản xác định cụ thể các mốc tiến độ giải phóng mặt bằng, lãnh đạo UBND tỉnh còn trực tiếp kiểm tra thực địa, làm việc với các sở, ngành, địa phương và nhà đầu tư để nhận diện, xử lý những vướng mắc phát sinh.
Tỉnh yêu cầu chính quyền cơ sở chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ, Trung tâm Phát triển quỹ đất chủ trì xây dựng kế hoạch thực hiện, các sở chuyên môn tăng cường hướng dẫn, đôn đốc công tác tái định cư; đồng thời chú trọng đối thoại, vận động, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.
Thi công cao tốc Chợ Mới – Bắc Kạn, góp phần từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Ảnh: Hà Lượng
Đáng chú ý, cách điều hành ấy đã chuyển yêu cầu chung thành những phần việc có chủ thể chịu trách nhiệm, có thời hạn và cơ chế phối hợp cụ thể. Từ góc độ quản trị công, đây chính là sự chuyển biến từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả, trong đó hiệu lực của quyết định không chỉ được xác định ở tính đúng đắn về pháp lý, mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện, khơi thông nguồn lực và tạo ra giá trị phát triển.
Bản lĩnh cán bộ vì thế được thể hiện qua cả quyết tâm hành động lẫn năng lực đưa chủ trương vào cuộc sống.
Những trường hợp trên cho thấy “sợ sai” không thể được giải quyết chỉ từ phía cá nhân. Tổ chức phải biết nhận diện việc khó, bố trí cán bộ có năng lực, giao đủ quyền và tạo cơ chế hỗ trợ.
Một cán bộ phụ trách đất đai tại địa bàn phức tạp không thể chỉ được yêu cầu “dám làm” mà thiếu cơ sở dữ liệu, thiếu cán bộ chuyên môn hoặc không có nơi tham vấn pháp lý khi xuất hiện vấn đề mới.
Trách nhiệm phải đi cùng điều kiện thực hiện trách nhiệm. Đó cũng là cách tránh biến tinh thần dám làm thành một yêu cầu mang tính khẩu hiệu.
Một nguyên nhân sâu khác của tâm lý phòng thủ nằm ở cách đánh giá cán bộ. Người nhận nhiều việc khó tự nhiên có khả năng gặp rủi ro lớn hơn người chỉ chọn những việc quen thuộc.
Khi hệ thống chủ yếu ghi nhận sai sót mà ít nhìn thấy những vấn đề khó đã được tháo gỡ, một nghịch lý có thể hình thành là người làm ít cảm thấy an toàn hơn người làm nhiều.
Lâu dần, cách đánh giá ấy khuyến khích cán bộ bảo vệ mình trước khi nghĩ đến hiệu quả chung. Vì vậy, đánh giá công bằng phải nhìn cả sản phẩm, bối cảnh, quy mô nhiệm vụ và chất lượng giải quyết công việc.
Vai trò của người đứng đầu cũng có ý nghĩa quyết định. Cấp dưới khó mạnh dạn đề xuất khi họ cảm thấy mọi rủi ro cuối cùng đều do cá nhân gánh chịu, trong khi thành công lại thuộc về tập thể.
Người đứng đầu cần tạo không gian trao đổi thẳng thắn, chấp nhận ý kiến khác biệt có căn cứ, hướng dẫn khi cấp dưới vướng mắc và đứng trong chuỗi trách nhiệm đối với chủ trương mình đã phê duyệt.
Đồng thời, người đứng đầu phải đủ bản lĩnh để bác bỏ đề xuất chủ quan, thiếu căn cứ hoặc có dấu hiệu lợi ích nhóm. Sự đồng hành ấy không làm nhẹ trách nhiệm cá nhân mà làm trách nhiệm trở nên công bằng hơn.
Từ phía cán bộ, vẫn có một phần trách nhiệm không thể chuyển cho cơ chế. Đó là thái độ với phần việc mình được giao. Trong cùng một quy định chưa thật hoàn thiện, có người chủ động nghiên cứu để tìm phương án phù hợp, có người chủ yếu tìm lý do để chờ thêm.
Trong cùng một vụ việc khó, có người xuống tận cơ sở gặp dân, nghe nhiều phía rồi quyết định; có người liên tục chuyển hồ sơ lên trên dù vấn đề thuộc thẩm quyền. Mỗi lựa chọn như vậy tưởng nhỏ nhưng lâu dần tạo nên văn hóa của một cơ quan.
Tôi đặc biệt trân trọng những người không chọn việc dễ, không đùn đẩy khi gặp khó khăn, sẵn sàng xuống cơ sở để giải quyết những điều dân đang cần. Tôi cũng mong các cơ quan quan tâm bảo vệ những cán bộ ngay thẳng, có năng lực, thật sự làm việc vì lợi ích chung. Kỷ luật phải nghiêm minh, nhưng đánh giá cũng phải công bằng. Có như vậy, người tốt mới yên tâm cống hiến và tinh thần trách nhiệm mới được lan tỏa bền vững.
Thiếu tướng Triệu Văn Ngô, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bắc Kạn
Chỉ thị số 07-CT/TW năm 2026 yêu cầu việc học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh phải gắn với gần dân, trọng dân, hiểu dân, kịp thời giải quyết những bức xúc và kiến nghị chính đáng; cán bộ phải làm việc khoa học, có kết quả và sản phẩm cụ thể (7).
Đặt trong tinh thần ấy, né tránh trách nhiệm không còn là chuyện riêng của một cán bộ. Phía sau một quyết định bị trì hoãn thường có một người dân đang chờ, một doanh nghiệp đang chờ hoặc một công trình đang chờ.
Sự an toàn của cá nhân, trong một số trường hợp, được trả bằng thời gian của rất nhiều người khác. Đây là điểm cần được nhìn thẳng nhưng cũng cần nhìn với thái độ công bằng.
Không ai buộc cán bộ phải quyết định vội vã trong những việc chưa đủ căn cứ. Điều xã hội có quyền đòi hỏi là công việc phải có người chịu trách nhiệm, vướng mắc phải được báo cáo đúng nơi và quá trình xử lý phải tiếp tục vận động chứ không được dừng lại bằng một câu “chưa có hướng dẫn”.
Người dân có thể cảm thông với một việc thật sự khó. Họ cũng có thể chờ khi được giải thích rõ nguyên nhân, tiến độ và người chịu trách nhiệm. Điều làm niềm tin suy giảm nhiều khi không phải việc chưa giải quyết được ngay, mà là cảm giác không biết ai đang giải quyết và bao giờ công việc kết thúc.
Một nền công vụ có trách nhiệm vì thế trước hết phải cho người dân thấy rằng việc của họ có người nhận, có người làm và có người chịu trách nhiệm đến cùng.
(Còn nữa)
(6), (7) Bộ Chính trị, 2026, Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.
Leave a Reply