Phía sau những con số ấy là một thông điệp quan trọng hơn: Huế đang nỗ lực chuyển từ trạng thái nhận diện điểm nghẽn sang giải quyết điểm nghẽn; từ có nguồn lực sang đưa nguồn lực vào phát triển. Con đường phía trước vẫn còn không ít thách thức. Nhưng những chuyển biến trong tháng 9, đặc biệt tuần cuối tháng, cho thấy nếu giữ được quyết tâm và nhịp độ này, dư địa tăng tốc trong quý IV vẫn rất lớn.
Thu ngân sách của phường Thuận An vượt trội trong đó có nguồn thu từ tiền sử dụng đất. Trong ảnh: Giao dịch tại bộ phận một cửa tại phường Thuận An. Ảnh: UBND phường Thuận An
Nền tảng từ nguồn thu
Một trong những gam màu sáng nhất của bức tranh 9 tháng là thu ngân sách.
Đến ngày 30/9, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 12.195 tỷ đồng trên dự toán 16.000 tỷ đồng, bằng 76,2%. Riêng trong một tuần, từ 23 đến 30/9, thu ngân sách tăng thêm 125 tỷ đồng. Đáng chú ý, tổng thu ngân sách của khối xã, phường đạt hơn 1.821 tỷ đồng trên dự toán hơn 1.777 tỷ đồng, tức đạt 102,5%, vượt kế hoạch năm khi vẫn còn ba tháng phía trước. Có 24 xã, phường đạt hoặc vượt mức bình quân chung của khối địa phương. Có những địa bàn đạt tỷ lệ rất cao như Khe Tre 697,1%; A Lưới 3 đạt 662,3%; A Lưới 1 đạt 600,5%; Thuận An đạt 233%; Thủy Xuân 173,5%; Phú Vang 151,8%; Hưng Lộc 145%; Phong Dinh 141,8%; Kim Long 134,5%… Những tỷ lệ cao có yếu tố xuất phát từ quy mô dự toán khác nhau, vì vậy không nên nhìn đó như một bảng xếp hạng, nhưng rõ ràng đã phản ánh sự chuyển động tích cực của nguồn thu ở nhiều địa bàn.
Ở chiều ngược lại, vẫn còn những địa phương chưa hoàn thành dự toán như Kim Trà đạt 98,4%, Hương Trà 97%, Thanh Thủy 95,5%, Phong Điền 94,1%, Hương Thủy 92%, Hương An 89,8%, Thuận Hóa 89,1%, Dương Nỗ 83,1%, A Lưới 2 đạt 74,3%. Vì vậy, ba tháng còn lại vẫn là khoảng thời gian quan trọng để khai thác đầy đủ các nguồn thu, đồng thời bảo đảm nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.
Một vấn đề cần lưu ý là trong 12.195 tỷ đồng thu ngân sách đã thực hiện, có 3.337 tỷ đồng từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Điều đó cho thấy, nguồn lực đất đai đóng vai trò khá lớn. Về lâu dài, một cơ cấu ngân sách bền vững phải ngày càng được nâng đỡ mạnh hơn bởi sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sự lớn lên của cộng đồng doanh nghiệp.
Thu ngân sách tốt không chỉ tạo thêm dư địa cân đối tài chính mà quan trọng hơn, tạo niềm tin về sức sống của nền kinh tế. Vấn đề tiếp theo là làm thế nào chuyển nguồn lực tài chính ấy thành đầu tư, hạ tầng và những năng lực phát triển mới.
Dự án mở rộng đường Nguyễn Hoàng sử dụng vốn đầu tư công thời điểm ngày 3/10.
Tín hiệu tăng tốc từ dòng vốn đầu tư công
Nếu thu ngân sách là một điểm sáng, đầu tư công lại là lĩnh vực thể hiện rõ nhất cả áp lực lẫn khả năng bứt tốc của Huế.
Ngày 23/9, tỷ lệ giải ngân theo kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao mới đạt 45,7%. Chỉ sau một tuần, đến 30/9, con số này đã lên 50,5%, tương ứng 3.159,199 tỷ đồng trên tổng kế hoạch 6.256,967 tỷ đồng. Như vậy, chỉ trong bảy ngày, thành phố giải ngân thêm hơn 302 tỷ đồng. Nếu tính toàn bộ các nguồn vốn, giải ngân tăng thêm gần 393 tỷ đồng, đạt 4.663,082 tỷ đồng trên 10.934,511 tỷ đồng, đưa tỷ lệ từ 39,1% lên 42,6%.
Chuyển động ở từng chủ đầu tư còn đáng chú ý hơn. Ngày 23/9 mới có 7 cơ quan, đơn vị cấp thành phố đạt trên mức bình quân toàn quốc được sử dụng trong bảng công khai thời điểm đó. Đến 30/9 đã có 10 đơn vị đạt từ mức bình quân 55,5% trở lên. Tiêu biểu như Sở Nông nghiệp và Môi trường từ 35,9% vươn lên 96,3%; Trung tâm Quản lý và Khai thác hạ tầng từ 30,7% lên 59,7%; Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế từ 34,5% lên 55,9%, với hơn 91 tỷ đồng được giải ngân thêm trong một tuần; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực 3 đạt 58,7%, tăng thêm hơn 61 tỷ đồng…
Những bước nhảy này rất có ý nghĩa. Nó cho thấy, nhiều trường hợp vốn không phải không thể giải ngân mà đang chờ những “nút khóa” về thủ tục, mặt bằng, hồ sơ, nghiệm thu được mở ra. Khi điểm nghẽn được xử lý, dòng vốn có thể chuyển động rất nhanh. Tuy nhiên, không thể bằng lòng với 50,5%.
Theo bảng công khai của thành phố đến ngày 30/9, mức bình quân cả nước dùng để đối chiếu là 55,5%, nghĩa là Huế còn thấp hơn 5 điểm phần trăm. Nếu tính toàn bộ nguồn vốn hơn 10.934 tỷ đồng thì đến cuối tháng 9 mới giải ngân 42,6%, tức còn hơn 6.271 tỷ đồng chưa giải ngân.
Dự án mở rộng đường Bà Triệu hiện còn vướng một hộ chưa giải phóng mặt bằng.
Báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính công bố sau đó cho thấy, giải ngân cả nước trong tháng 9 đã tăng mạnh, tốc độ tháng 9 bằng 1,58 lần tháng 8; lũy kế giải ngân kế hoạch năm đạt 642.961,6 tỷ đồng. Nếu loại phần 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm cho dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân chung cả nước đạt 64,8%.
Điều đó càng đặt ra yêu cầu Huế phải tăng tốc mạnh hơn trong quý IV.
Đáng mừng là thành phố không bắt đầu cuộc chạy nước rút từ trạng thái đứng yên. Nhịp giải ngân tuần cuối tháng 9 chứng minh bộ máy đã chuyển động. Vấn đề là biến sự tăng tốc ấy thành trạng thái thường xuyên trong ba tháng cuối năm.
Gỡ “nút thắt của những nút thắt”
Đi sâu vào các bảng số liệu sẽ thấy, giải ngân chỉ là phần nổi. Phía sau nó là một chuỗi công việc liên hoàn, trong đó giải phóng mặt bằng tiếp tục là mắt xích quyết định. Và thành phố đã có những động thái khá mạnh. Quyết định số 89/2026/QĐ-UBND ngày 27/8/2026 sửa đổi, bổ sung các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm trực tiếp xử lý nhiều vướng mắc nảy sinh từ thực tiễn. Riêng trong quý III, UBND thành phố đã tổ chức hơn 20 cuộc họp liên quan trực tiếp đến giải phóng mặt bằng (GPMB) và nhiều cuộc kiểm tra thực địa để xử lý khó khăn tại hiện trường.
Kết quả đã xuất hiện ở một số dự án trọng điểm. Khu công nghiệp VSIP Huế đã GPMB khoảng 180ha; thành phố đã cho thuê 109,7ha trên tổng diện tích 467ha. Dự án đường Bà Triệu chỉ còn một hộ chưa bàn giao mặt bằng. Tuyến Tố Hữu đi sân bay Phú Bài chỉ còn 587m trên tổng chiều dài 10,1km đang tiếp tục xử lý.
Nhưng, xem chi tiết về các dự án cũng cho thấy, GPMB vẫn là “nút thắt của những nút thắt”. Vướng mắc xuất hiện dưới nhiều dạng: xác định nguồn gốc đất; xác nhận thời điểm sử dụng đất; xác định giá đất; lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường; bố trí quỹ đất tái định cư; giải quyết hộ phụ; thủ tục thu hồi đất, giao đất; xây dựng hạ tầng khu tái định cư…
Lãnh đạo thành phố kiểm tra thực địa Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN VSIP Huế.
Đáng chú ý, đây cũng chính là những nhóm vấn đề Bộ Tài chính xác định đang cản trở giải ngân đầu tư công trên phạm vi cả nước. Bộ yêu cầu các địa phương rà soát đến từng dự án, từng vị trí; đẩy nhanh xác định nguồn gốc đất, giá đất, hoàn thiện hồ sơ và xây dựng các khu tái định cư.
Vì thế, giải quyết GPMB không nên tiếp tục được xem như một thủ tục phụ trợ của dự án, mà với các dự án trọng điểm, cần quản trị GPMB như một dự án độc lập: có tiến độ, sản phẩm đầu ra, người chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và cơ chế kiểm tra hằng tuần.
Cũng với tư duy ấy, phải nhìn vào 597 cơ sở nhà, đất công cần xử lý trên toàn thành phố. Đến 30/9 mới hoàn thành 296 cơ sở, đạt 49,6%; riêng tuần cuối tháng 9 chỉ hoàn thành thêm 7 cơ sở. Như vậy, còn 301 cơ sở cần tiếp tục xử lý. Đây là một nguồn lực rất đáng kể. Mỗi khu đất, mỗi trụ sở dôi dư được xử lý đúng và nhanh có thể trở thành không gian cho thiết chế công cộng, văn hóa, giáo dục, dịch vụ, đầu tư hoặc tạo nguồn lực mới cho ngân sách. Để tài sản công kéo dài trong trạng thái chưa sử dụng hiệu quả cũng chính là để nguồn lực phát triển nằm yên.
Tương tự, công tác thu hồi nợ đọng thuế cần quyết liệt hơn. Trong 40 xã, phường, mức bình quân thu hồi nợ của cá nhân và hộ kinh doanh là 35%, nhưng có 20 địa phương còn dưới mức này. Một số địa bàn có tỷ lệ thấp như Phú Bài 8%, Phong Quảng 10%, An Cựu 15%, Thuận Hóa và Phú Hồ 17%…
Không phải tất cả khoản nợ đều có khả năng thu ngay. Nhưng việc công khai kết quả theo từng địa bàn là cách làm đáng ghi nhận, bởi công khai không nhằm tạo áp lực hình thức mà để nhận diện chính xác nơi nào đang làm tốt, nơi nào còn vướng và trách nhiệm nằm ở đâu.
Biến ba tháng cuối năm thành thời gian của hành động
Nhìn rộng hơn, Huế có cơ sở để tin vào triển vọng tăng tốc. Ước 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thực hiện trên địa bàn đạt khoảng 28.516 tỷ đồng, bằng 71,1% kế hoạch và tăng 12,4% so với cùng kỳ. Trong đó vốn nhà nước đạt khoảng 8.112 tỷ đồng, tăng 19,2%; vốn ngoài nhà nước đạt 18.142 tỷ đồng, tăng 15,1%. Một số dự án tạo năng lực sản xuất mới đã đi vào hoạt động, dù vẫn còn những dự án lớn chậm tiến độ. Những con số đó cho thấy dòng vốn xã hội vẫn đang vận động và niềm tin đầu tư vẫn có nền tảng.
Điều Huế cần nhất trong ba tháng cuối năm là tập trung nguồn lực vào những điểm có khả năng tạo chuyển biến lớn nhất.
Hơn 6.271 tỷ đồng vốn đầu tư công thuộc toàn bộ các nguồn chưa giải ngân không chỉ là một con số kế toán. Đó là những tuyến đường chưa hoàn thành, công trình chưa hình thành, đơn hàng chưa đến doanh nghiệp, việc làm và thu nhập chưa được tạo ra. 301 cơ sở nhà đất công chưa xử lý cũng không chỉ là tài sản nằm trên sổ sách. Đó là không gian phát triển chưa được đánh thức. Những mặt bằng chưa bàn giao không chỉ làm chậm một dự án mà còn có thể làm chậm cả chuỗi đầu tư phía sau.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Văn Tuấn làm việc với cơ sở về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn.
Bởi vậy, quý IV cần trở thành thời gian của hành động theo từng địa chỉ cụ thể.
Mỗi dự án trọng điểm phải chỉ rõ đang vướng ở đâu, ai xử lý và ngày nào hoàn thành. Những dự án không còn khả năng hấp thụ vốn cần sớm được xem xét xử lý theo quy định để nguồn lực không bị “đóng băng”. Những dự án có khả năng hoàn thành phải được ưu tiên tuyệt đối về mặt bằng, thủ tục, nghiệm thu và thanh toán. Cùng với đó, cần tiếp tục duy trì việc công khai kết quả giải ngân, thu ngân sách, xử lý tài sản công, thu hồi nợ; bởi minh bạch số liệu cũng chính là một phương thức nâng cao kỷ luật thực thi.
Mục tiêu cuối cùng không phải giải ngân để có một tỷ lệ đẹp. Bộ Tài chính cũng yêu cầu giải ngân phải gắn với khối lượng thực hiện, tiến độ thi công và hiệu quả sử dụng vốn, để công trình sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và đóng góp cho tăng trưởng.
Huế đang ở một thời điểm đặc biệt: thành phố trực thuộc Trung ương bước vào giai đoạn phát triển mới với kỳ vọng lớn hơn, không gian phát triển rộng hơn và yêu cầu về chất lượng quản trị cũng cao hơn.
Nhìn từ những con số đến ngày 30/9, có thể thấy áp lực vẫn còn lớn nhưng chiều hướng chuyển động đã khá rõ. Thu ngân sách tạo nền tảng; đầu tư toàn xã hội tiếp tục tăng; giải ngân bắt đầu tăng tốc; nhiều vướng mắc về mặt bằng được xử lý; việc công khai kết quả đến từng đơn vị, địa phương ngày càng trở thành công cụ điều hành.
Ba tháng còn lại sẽ là phép thử về tốc độ thực thi.
Nếu hơn 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư còn lại được chuyển nhanh hơn thành khối lượng công trình; nếu những mặt bằng đang vướng được tháo gỡ; nếu hàng trăm cơ sở nhà đất công được đưa vào sử dụng hiệu quả; nếu nguồn thu tiếp tục được mở rộng trên nền tảng sản xuất và kinh doanh, thì những con số cuối năm sẽ không chỉ tốt hơn những con số của tháng 9. Quan trọng hơn, chúng sẽ chứng minh một năng lực mới của Huế: năng lực biến nguồn lực thành động lực, biến quyết tâm thành hành động và biến những điểm nghẽn hôm nay thành dư địa phát triển của ngày mai.
Bài: Minh Phan; Ảnh: V.Bốn