Author: bachdn

Phường Phú Thượng ra mắt họa đồ số “Phú Thượng – Phú Gia, nếp làng trong phố”. Ảnh: Cao Kỳ

Đa dạng cách số hóa di sản

Tính đến thời điểm hiện tại, hơn 20 hiện vật và không gian Khu di tích Cổ Loa đã được số hóa, hình thành kho dữ liệu mở. Thông tin về hiện vật, lịch sử vừa dành cho trưng bày, vừa được khai thác trong giáo dục khi các trường học tổ chức tiết học lịch sử tương tác trực tuyến cũng như phục vụ hoạt động nghiên cứu và giới thiệu di sản. Phó Chủ tịch UBND xã Đông Anh Nguyễn Thị Lương cho biết, việc số hóa di sản Khu di tích Cổ Loa đang được triển khai theo hướng tạo lập dữ liệu đa mục đích. Thời gian tới, xã tiếp tục thực hiện số hóa 3D, gắn mã QR thuyết minh đa ngôn ngữ tại các điểm di tích.

Còn tại phường Phú Thượng, ngày 9-10, phường giới thiệu sản phẩm họa đồ số “Phú Thượng – Phú Gia, nếp làng trong phố”. Tư liệu lịch sử, hình ảnh và câu chuyện về vùng đất, con người được địa phương tổ chức nội dung theo mạch xuyên suốt, kết hợp ngôn ngữ mỹ thuật với công nghệ trình chiếu số. Phó Chủ tịch UBND phường Phú Thượng Bùi Thế Cường cho hay, địa phương đã và đang cập nhật, bổ sung cơ sở dữ liệu về di tích, hiện vật, tư liệu văn hóa; tạo dựng hình ảnh theo không gian 3D, hệ thống 360 độ để sản phẩm số góp phần làm phong phú tư liệu văn hóa địa phương.

Dữ liệu di sản không chỉ nằm trong hồ sơ, hiện vật hay hình ảnh lưu trữ. Tại làng Ước Lễ (xã Dân Hòa), những câu chuyện do các bậc cao niên kể lại cũng giúp bổ sung thông tin về lịch sử, kiến trúc và phong tục. Tri thức cộng đồng là nguồn tư liệu quan trọng, được ghi chép, đối chiếu và lưu giữ có hệ thống. Tương tự, thực hiện chủ trương tôn tạo, tu bổ, sửa chữa Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So (xã Hưng Đạo), chính quyền địa phương đã trao đổi, lấy ý kiến các cụ cao niên làng So cùng lãnh đạo thôn và Tổ Quản lý di tích, từ đó có thêm nguồn tư liệu cần thiết để bổ sung cho kho dữ liệu di sản.

Gỡ nút thắt trong quản trị dữ liệu

Hà Nội đang chuyển từ số hóa riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu văn hóa dùng chung, bảo đảm khả năng chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ. Một nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thành kết nối, liên thông dữ liệu văn hóa của thành phố với Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia trước ngày 30-10-2026. Điều này đặt ra yêu cầu đẩy nhanh việc rà soát, hoàn thiện dữ liệu, đồng thời bảo đảm dữ liệu có thể cập nhật, chia sẻ và khai thác hiệu quả, thay vì chỉ dừng ở lưu trữ trên môi trường số.

Thực tế triển khai ở cơ sở cho thấy, số hóa di sản không chỉ đòi hỏi công nghệ mà còn cần nguồn tư liệu đầy đủ, nhân lực có chuyên môn và quy trình quản lý thống nhất. Phó Chủ tịch UBND phường Phú Diễn Chu Việt Dũng cho rằng, việc cập nhật, khai thác dữ liệu cần duy trì song song với yêu cầu quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Đây là những nhiệm vụ đòi hỏi địa phương cần nỗ lực hơn nữa trong đầu tư về nhân lực chuyên môn và điều kiện tổ chức thực hiện.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Tuấn Long cho rằng, số hóa đến đâu phải khai thác, sử dụng ngay đến đó, tránh tình trạng số hóa trong thời gian dài nhưng dữ liệu không được phát huy hiệu quả. Quan điểm này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ số lượng tài liệu được số hóa sang khả năng sử dụng dữ liệu trong quản lý và phát huy giá trị di sản.

Một vấn đề khác là quyền khai thác dữ liệu. Theo Phó Trưởng ban Truyền thông (Hiệp hội Dữ liệu quốc gia) Phạm Hữu Quang, quá trình đưa dữ liệu văn hóa lên môi trường số cần làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia. Với dữ liệu di sản, yêu cầu này càng quan trọng bởi thông tin có thể được chia sẻ, tái sử dụng hoặc chuyển thành sản phẩm sáng tạo trên nhiều nền tảng. Nếu thiếu căn cứ xác thực và thông tin về quyền sử dụng, việc khai thác có thể dẫn đến sai lệch nội dung hoặc xâm phạm quyền của chủ thể “nắm giữ” tư liệu.

Để tháo gỡ khó khăn trong quá trình tạo lập và quản lý dữ liệu di sản, thành phố Hà Nội đã giao các cơ quan chuyên môn xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, định mức kinh tế – kỹ thuật, thống nhất tiêu chuẩn và cấu trúc dữ liệu dùng chung, mã định danh đối tượng, đồng thời thiết lập cơ chế kết nối, đồng bộ dữ liệu tự động. UBND các xã, phường được giao rà soát nhu cầu kinh phí số hóa dữ liệu văn hóa, đề xuất cấp có thẩm quyền bố trí ngân sách và huy động các nguồn lực hợp pháp khác. Những nhiệm vụ này hướng tới giải quyết đồng bộ các yêu cầu về chuyên môn, kinh phí và khả năng liên thông.

Khi dữ liệu có nguồn gốc rõ ràng, được chuẩn hóa và kết nối, cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, cơ sở giáo dục và đơn vị hoạt động văn hóa có thể sử dụng hiệu quả cùng một nguồn tri thức, vừa phục vụ bảo tồn di sản, vừa mở rộng khả năng phát huy giá trị trong đời sống đương đại để văn hóa thực sự là sức mạnh nội sinh, là nguồn lực thực chất cho sự phát triển của đất nước.

Ngày 17/9, Đảng ủy xã Lợi Bác tổ chức hội nghị đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Tại hội nghị, người dân thẳng thắn phản ánh, kiến nghị những vấn đề liên quan đến sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng, đất đai, giao thông, thủy lợi và một số vấn đề dân sinh. Các ý kiến được lãnh đạo xã và bộ phận chuyên môn trao đổi, làm rõ ngay tại hội nghị. Những nội dung thuộc thẩm quyền được giải đáp trực tiếp; vấn đề cần kiểm tra, xác minh được tiếp thu, giao cơ quan chuyên môn nghiên cứu, tham mưu giải quyết.

Người dân xã Na Dương trình bày kiến nghị tại hội nghị đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với người dân

Theo đồng chí Nông Minh Cường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Lợi Bác, đối thoại giúp cấp ủy, chính quyền trực tiếp nắm bắt tình hình từ cơ sở, hiểu rõ hơn những khó khăn, vướng mắc của người dân để có giải pháp phù hợp. Qua đó, người dân được cung cấp thông tin chính thống, hiểu rõ hơn chủ trương, chính sách, đồng thời có điều kiện trực tiếp trao đổi những vấn đề còn băn khoăn.

Không chỉ tổ chức đối thoại theo định kỳ, nhiều xã, phường còn lựa chọn những vấn đề cụ thể, liên quan trực tiếp đến quyền lợi, đời sống của người dân để tổ chức gặp gỡ, trao đổi. Từ thực tiễn cơ sở, hình thức đối thoại ngày càng đa dạng, gắn với từng nhóm đối tượng và từng vấn đề cần tập trung giải quyết.

Tại xã Hữu Lũng, trong tháng 7 và tháng 8, lãnh đạo xã thường xuyên gặp gỡ, đối thoại, tuyên truyền, vận động các hộ dân phải di dời mộ để giải phóng mặt bằng, phục vụ các dự án. Đây là vấn đề nhạy cảm, liên quan đến phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của mỗi gia đình. Vì vậy, việc trực tiếp gặp gỡ giúp chính quyền giải thích rõ chủ trương, chính sách, phương án thực hiện, đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của từng hộ dân.

Bà Nguyễn Hồng Thắm, thôn Phú Vị, xã Hữu Lũng chia sẻ: Ban đầu, gia đình còn băn khoăn vì đây là việc hệ trọng, liên quan đến phần mộ của người thân. Sau khi được chính quyền trực tiếp giải thích về chủ trương, chính sách và phương án thực hiện, gia đình hiểu rõ hơn và đồng thuận phối hợp di dời.

Tương tự, nhiều địa phương cũng chủ động tổ chức các cuộc đối thoại gắn với những vấn đề cụ thể. Đơn cử như: Đảng ủy xã Bằng Mạc tổ chức đối thoại với 64 hộ dân về phương án thiết kế tuyến đường giao thông Chợ Hoàng – Nà Mó; Đảng ủy xã Lộc Bình thực hiện đối thoại, tuyên truyền, vận động các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi Dự án Nâng cấp, mở rộng Trường THPT Lộc Bình; Đảng ủy xã Hoàng Văn Thụ tổ chức 8 cuộc đối thoại, tuyên truyền trực tiếp với người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án trọng điểm trên địa bàn…

Từ đầu năm 2026 đến nay, các xã, phường đã tổ chức hơn 50 cuộc đối thoại với người dân, tập trung vào các vấn đề như đất đai, giải phóng mặt bằng, chế độ, chính sách, phát triển kinh tế – xã hội, đầu tư cơ sở hạ tầng… Các ý kiến chính đáng không dừng lại ở việc ghi nhận tại hội nghị mà được phân loại theo thẩm quyền; nội dung có thể giải quyết ngay được tập trung xử lý, vấn đề cần phối hợp được giao cơ quan liên quan, những nội dung cần thêm thời gian được xác định hướng và lộ trình giải quyết.

Qua đối thoại, cấp ủy, chính quyền có thêm thông tin thực tiễn để điều chỉnh cách tổ chức, thực hiện nhiệm vụ; người dân có cơ hội tham gia, giám sát, phản ánh những vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống.

Trong điều kiện chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn rộng, khối lượng công việc lớn, yêu cầu xây dựng chính quyền gần dân, sát dân càng trở nên cấp thiết. Chủ động lắng nghe, kịp thời đối thoại và theo đến cùng việc giải quyết kiến nghị của Nhân dân sẽ giúp cấp ủy, chính quyền nhận diện, tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận. Khi đối thoại trở thành cầu nối giữa chính quyền với Nhân dân, sức dân được phát huy, góp phần thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ phát triển của địa phương.

Tại xã Định Hòa, Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 45 đoạn qua địa bàn dài 4km, ảnh hưởng đến 91 hộ dân, được triển khai trong giai đoạn 2026-2030. Với các hộ thuộc diện thu hồi đất, điều họ quan tâm không chỉ là mức bồi thường mà còn là diện tích đất bị ảnh hưởng, tài sản trên đất và điều kiện ổn định cuộc sống sau khi bàn giao mặt bằng. Vì vậy, ngay sau khi có chủ trương đầu tư, UBND xã đã tổ chức họp dân, thông tin về quy hoạch, phạm vi ảnh hưởng, kế hoạch thực hiện và dự kiến khu tái định cư. Chính sách bồi thường, hỗ trợ được phổ biến công khai; việc đo đạc, kiểm đếm đất đai, hoa màu, vật kiến trúc có sự tham gia của các hộ dân. Kết quả kiểm kê và phương án GPMB tiếp tục được niêm yết, gửi đến người dân rà soát.

Những việc làm này giúp người dân có điều kiện theo dõi, đối chiếu thông tin liên quan trực tiếp đến gia đình mình, thay vì chỉ tiếp nhận thông báo từ cơ quan chức năng.

Quan trọng hơn là công khai phải đi đôi với giải thích và tiếp thu ý kiến. Khi người dân chưa đồng thuận, chính quyền xác định rõ nguyên nhân nằm ở nguồn gốc đất, diện tích kiểm đếm, mức bồi thường hay điều kiện tái định cư. Mỗi nội dung phải được đối chiếu với hồ sơ và quy định pháp luật; nếu có sai sót cần kịp thời điều chỉnh, nếu kiến nghị chưa có căn cứ thì phải giải thích cụ thể để người dân hiểu.

Hiện UBND xã Định Hòa đang triển khai 10 dự án, với tổng diện tích 13,7ha. Năm 2026, xã đặt mục tiêu GPMB 5,5ha; đến ngày 30/9 đã thực hiện được 4,1ha. Kết quả này cho thấy những nỗ lực của địa phương trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ GPMB.

Còn tại xã Hoằng Thanh, công tác GPMB Dự án nâng cấp, mở rộng tuyến đường Thịnh – Đông, giai đoạn 2 cũng có chuyển biến tích cực. Dự án có diện tích quy hoạch hơn 11,7ha, ảnh hưởng đến 455 hộ gia đình, cá nhân và tổ chức. Trong quá trình thực hiện, xã phân loại từng trường hợp, trực tiếp đến các hộ dân tuyên truyền, giải thích và lắng nghe tâm tư, nguyện vọng. Những hộ đã đồng thuận được khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, phê duyệt phương án và chi trả bồi thường. Đến ngày 5/10, trong số 81 hộ thuộc phần diện tích còn lại, đã có 47 hộ được phê duyệt phương án, 29 hộ nhận tiền bồi thường với tổng kinh phí gần 14 tỷ đồng. Những trường hợp chưa hoàn thành tiếp tục được rà soát, xác định hướng xử lý. Việc phân loại và làm việc trực tiếp với từng hộ giúp chính quyền tập trung vào những vấn đề cụ thể, tránh tình trạng cùng một cách giải thích được áp dụng cho những trường hợp có nguyên nhân, vướng mắc khác nhau.

Từ hai địa phương được xem là điểm sáng này, có thể thấy tiến độ GPMB không chỉ phụ thuộc vào sự quyết liệt trong chỉ đạo, mà còn ở năng lực xử lý công việc của đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện. Người dân có thể chưa đồng ý ngay với phương án đưa ra, sự việc sẽ càng khó chuyển biến nếu những câu hỏi của họ không được trả lời đầy đủ. Ngược lại, khi từng nội dung được kiểm tra, giải thích rõ ràng, những điểm chưa thống nhất sẽ có cơ sở để tiếp tục tháo gỡ. Những yêu cầu ấy, đòi hỏi trách nhiệm của chính quyền cơ sở không dừng ở việc thông báo chủ trương, lập phương án hay vận động người dân bàn giao đất. Cán bộ phụ trách phải chủ động nắm tình hình, kiểm tra hồ sơ, phối hợp với các cơ quan liên quan để giải quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền. Quyết liệt trong GPMB vì thế không đơn thuần là thúc tiến độ, mà còn là trách nhiệm giải quyết công việc kịp thời, đúng quy định, có lý, có tình.

Nhu cầu đầu tư hạ tầng trong thời gian tới sẽ tiếp tục đặt ra nhiều nhiệm vụ GPMB cho chính quyền cơ sở. Từ thực tiễn cách làm của Định Hòa, Hoằng Thanh, bài học đáng chú ý là phải bắt đầu bằng việc công khai thông tin, làm rõ chính sách và lắng nghe người dân; sau đó kiên trì xử lý từng vướng mắc, không né tránh những trường hợp phức tạp. Khi cán bộ thực sự nắm việc, hiểu dân và chịu trách nhiệm đến cùng với phần việc được giao, sự đồng thuận sẽ lớn hơn, mặt bằng được giải phóng nhanh hơn.

Định hình không gian đô thị quanh nhà ga metro

HĐND TPHCM vừa thông qua Nghị quyết số 56/2026/NQ-HĐND quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh phương án tuyến công trình, vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương, quy hoạch khu vực TOD và chỉ tiêu sử dụng đất, chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, yêu cầu về tổ chức không gian trong khu vực TOD trên địa bàn thành phố.

Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) đi qua phường An Khánh, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Nghị quyết triển khai điểm b, điểm c khoản 1 Điều 13 của Luật Phát triển đô thị. Trao đổi với PV Báo SGGP, ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TPHCM, cho biết, theo Nghị quyết số 56, phạm vi nghiên cứu quy hoạch khu vực TOD được xác định tối đa 1.000m tính từ tâm quy ước của nhà ga đường sắt đô thị (metro), depot.

Về chuyên môn, phạm vi này được xem xét trên 2 yếu tố: khả năng tiếp cận giao thông công cộng và nhu cầu bố trí đồng bộ các chức năng, tiện ích đô thị. Với tốc độ đi bộ giả định 4-5km/giờ, chiều dài tuyến đi bộ 500m tương ứng khoảng 6-8 phút, 1.000m khoảng 12-15 phút, còn 2.000m khoảng 24-30 phút, chưa tính thời gian chờ qua đường và di chuyển trong nhà ga.

Tại Singapore, hướng dẫn tiếp cận giao thông công cộng tham chiếu khoảng 800m hoặc 10 phút đi bộ đến ga MRT. Chương trình TOD của bang New South Wales (Australia) sử dụng phạm vi đi bộ 400m quanh những ga được lựa chọn.

Trên cơ sở ranh quy hoạch TOD được xác định theo Nghị quyết số 56, cơ cấu sử dụng đất được nghiên cứu theo hướng phát triển hỗn hợp, kết hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, văn phòng, hạ tầng xã hội và không gian công cộng, gắn với khả năng tiếp cận nhà ga.

Tạo thuận tiện cho người dân

Theo TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế – Quản lý TPHCM, thành phố nên xây dựng từng loại hình TOD riêng cho từng khu vực: khu trung tâm cần chỉnh trang, khu dân cư hiện hữu, khu đô thị mới… Mỗi loại hình có chỉ tiêu khác nhau về mật độ, hệ số sử dụng đất…

Bà Lê Hoàng Lan Như Ngọc, Giám đốc cấp cao, Trưởng bộ phận Tư vấn Chiến lược, Cushman & Wakefield Việt Nam, nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của việc phát triển TOD là nâng cao khả năng tiếp cận, hiệu quả sử dụng đất và năng suất của đô thị.

Trong khi khu vực trung tâm thành phố tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, các khu vực dọc tuyến metro số 1 có tiềm năng phát triển thành những trung tâm việc làm, thương mại và dịch vụ mới.

Trao quyền gắn với trách nhiệm cá nhân

Theo định hướng được Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nêu tại hội nghị, thành phố sẽ tiếp tục tăng cường phân cấp, giao thêm nhiệm vụ đầu tư công cho địa phương, trong đó có các dự án theo hình thức BT (xây dựng – chuyển giao). Khi thẩm quyền được mở rộng, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ phạm vi quyết định và trách nhiệm của người thực hiện.

Chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cát Lái tiếp và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: THU HƯỜNG

Về nội dung này, PGS-TS Cao Vũ Minh, Trưởng Bộ môn Luật Hành chính – Nhà nước, Trường Đại học Kinh tế – Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), nêu quan điểm: Phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu. Người ra quyết định cuối cùng phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật và cơ quan cấp trên về hậu quả của quyết định, sau đó mới xem xét trách nhiệm của những người tham mưu.

Cần làm rõ trách nhiệm cá nhân, không để tình trạng cá nhân “núp bóng” tập thể đưa ra những quyết định mang tính vụ lợi; khi xảy ra sai phạm phải xác định được người chịu trách nhiệm. Cách thức kiểm tra cũng cần phù hợp với yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt.

Đối với những công việc đã được phân cấp, nếu mọi việc đều phải xin ý kiến, chờ phê duyệt thì thời gian xử lý sẽ kéo dài. Trong bối cảnh kinh tế – xã hội biến động rất nhanh, thời cơ phát triển đôi khi chỉ xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn và có thể bị bỏ lỡ nếu quá trình xử lý kéo dài.

Do đó, theo PGS-TS Cao Vũ Minh, cần mạnh dạn chuyển sang cơ chế hậu kiểm, tạo điều kiện để cơ sở chủ động quyết định, hành động và chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của HĐND thành phố đối với việc thực hiện những thẩm quyền được phân cấp.

Về cách làm, PGS-TS Cao Vũ Minh đề xuất thiết kế cơ chế kiểm soát ngay từ đầu. Trước hết là kiểm soát tính pháp lý và thẩm quyền, xác định rõ người có quyền quyết định, người có quyền phê duyệt ở từng giai đoạn, tránh tình trạng lạm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Tiếp đó là kiểm soát thủ tục và kết quả, bảo đảm tiến độ và phát hiện sớm những sai lệch trong quá trình thực hiện. Cuối cùng là kiểm soát tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc công khai, minh bạch và tạo điều kiện cho các chủ thể độc lập tiếp cận thông tin phải được thực hiện theo quy định; người nắm giữ quyền lực công phải chịu trách nhiệm về những hệ quả từ quyết định của mình.

Yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng được TPHCM cụ thể hóa với việc chuẩn bị ban hành chỉ thị chuyên đề về kiểm tra, giám sát quá trình triển khai Luật Phát triển đô thị và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Kiểm soát từ quá trình thực thi

Theo TS Lê Thị Thu Hiền, Khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị khu vực II, khi phân cấp, phân quyền mạnh hơn, tính liêm chính trong thực thi công vụ cần được đề cao.

Việc kiểm soát quyền lực cần thực hiện ngay trong quá trình thực thi, bảo đảm mỗi quyết định có căn cứ rõ ràng, đúng thẩm quyền, đúng quy trình; phân định cụ thể trách nhiệm của người tham mưu, người quyết định và người kiểm tra.

Với các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, đầu tư, tài chính và sử dụng nguồn lực công, yêu cầu công khai, minh bạch và giải trình cần được thực hiện đầy đủ nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách để trục lợi.

Cơ chế kiểm soát cũng phải rõ để cán bộ làm đúng, dám chịu trách nhiệm, không rơi vào tâm lý sợ sai, né tránh; sự chủ động luôn phải gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực.

Công tác kiểm tra cũng cần có trọng tâm, tập trung vào những quyết định tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, nguồn lực công và lĩnh vực dễ phát sinh lợi ích riêng.

Thạc sĩ Vũ Sơn, Viện Nghiên cứu và Tư vấn phát triển vùng, Đại học Kinh tế TPHCM, cho rằng, kiểm tra việc thực hiện cơ chế mới phải gắn với từng giai đoạn công việc, tập trung vào những khâu có khả năng phát sinh vấn đề. Khi phát hiện bất cập, cần kịp thời điều chỉnh để hạn chế hậu quả, thay vì chờ công việc kết thúc mới xem xét.

Về phân định trách nhiệm, TS Nguyễn Văn Đạo, Trường Đại học Văn Lang, lưu ý, xác định rõ trách nhiệm của từng khâu trong quá trình xử lý công việc: ai tham mưu, ai thẩm định, ai quyết định, ai giám sát và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Theo ông, việc số hóa quy trình, lưu lại toàn bộ quá trình xử lý cũng giúp phục vụ kiểm tra, đối chiếu và xác định trách nhiệm khi cần.

Một đô thị đặc biệt cần được trao quyền hạn phù hợp với nhiệm vụ nhưng quyền hạn phải luôn gắn với trách nhiệm rõ ràng, nhất là trách nhiệm giải trình. Cán bộ, công chức cần biết rõ mình được quyết định đến đâu và giới hạn quyền lực ở đâu.

Cụ thể, thu hồi nhà chung cư đối với 5 trường hợp đang sử dụng chung cư Lâm đặc sản Hòa Cường, phường Hòa Cường; 35 trường hợp đang sử dụng chung cư Thuận Phước, phường Hải Châu và 150 trường hợp đang sử dụng chung cư Hòa Minh, phường Thanh Khê. Việc thu hồi nhằm thực hiện di dời, giải tỏa, phá dỡ các chung cư không bảo đảm an toàn để tiếp tục sử dụng theo quy định của pháp luật về xây dựng, đồng thời bố trí tái định cư theo phương án đã được UBND thành phố phê duyệt.

Các hộ dân có trách nhiệm hoàn thành việc bàn giao căn hộ, di chuyển người và tài sản ra khỏi nhà chung cư trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nhận quyết định. Trong thời gian chưa được bố trí nhà ở tái định cư hoặc chưa hoàn thành thủ tục mua, thuê nhà ở theo phương án được phê duyệt, các hộ dân được bố trí chỗ ở tạm tại dự án Ký túc xá phía tây và phía tây mở rộng (phường Hải Vân), hoặc được xem xét hỗ trợ kinh phí tự thuê chỗ ở theo quy định.

Các hộ dân cũng được xem xét hỗ trợ chi phí di chuyển, thuê chỗ ở tạm và các khoản hỗ trợ khác (nếu có) theo quy định của HĐND thành phố, UBND thành phố và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt. Quyết định có hiệu lực từ ngày 7/10/2026.

Năm 2026, TPHCM được giao gần 148.000 tỷ đồng vốn đầu tư công – quy mô lớn nhất trong 34 tỉnh, thành phố, đồng thời đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch. Sau những tháng đầu năm giải ngân ì ạch, đến cuối quý 3, tiến độ đã có chuyển biến rõ nét: đạt 75,5% kế hoạch. Phía trước vẫn còn hơn 36.000 tỷ đồng cần giải ngân trong 3 tháng cuối năm nên hiện là thời điểm tăng tốc về đích.

Bức tranh sáng dần

Những ngày đầu tháng 10, ghi nhận tại một số tuyến đường thuộc dự án đường liên phường Thới An – Thạnh Xuân (phường Thới An), người dân rất mong chờ dự án triển khai.

Phó Chủ tịch UBND phường Thới An Nguyễn Đình Bảo Quốc cho biết, dự án thu hồi đất của 470 hộ dân (86 hộ giải tỏa trắng, 384 hộ ảnh hưởng một phần). Tính đến ngày 9-10, phường đã chi trả hơn 1.035 tỷ đồng cho 296 trường hợp, bàn giao mặt bằng 228 trường hợp để chuẩn bị thi công.

Tương tự, tại phường Chánh Hưng, liên tiếp trong ba buổi tối các ngày 6, 7 và 8-10, phường đã tổ chức các hội nghị đối thoại trực tiếp nhằm thông tin đến người dân về Dự án nạo vét, cải tạo môi trường kết hợp chỉnh trang đô thị trục thoát nước rạch Ông Bé và rạch nhánh. Hiện đa phần người dân đã đồng thuận với phương án di dời, đền bù giải tỏa và chính quyền đang tích cực bố trí nguồn vốn chi trả.

Thi công tuyến metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) trên đường Cách Mạng Tháng Tám, đoạn trước Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Tại các công trình trọng điểm như Dự án đường cao tốc TPHCM – Mộc Bài (giai đoạn 1); Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo kênh Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên; Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm; Dự án tuyến đường nối cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu với vòng xoay đường 2 Tháng 9, phường Phước Thắng… tiến độ giải phóng mặt bằng và thi công xây lắp cũng đang được đẩy nhanh.

Tính đến hết ngày 30-9, TPHCM giải ngân vốn đầu tư công là 111.494 tỷ đồng, đạt 75,5% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn tỷ lệ giải ngân cùng kỳ 26,3%. Bộ Tài chính đánh giá TPHCM là một trong các địa phương có khối lượng vốn giải ngân lớn, đồng thời là một trong 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên bình quân chung của cả nước (62,9%).

Lý giải sự chuyển biến này, Giám đốc Sở Tài chính TPHCM Hoàng Vũ Thảnh khẳng định, bản chất cốt lõi tạo nên kết quả này chính là yếu tố con người. Đó là sự quyết tâm, chỉ đạo có giải pháp và hướng đi rõ ràng của lãnh đạo Thành ủy và UBND TPHCM; sự vào cuộc quyết liệt, đồng hành và thống nhất hành động của các cơ quan, đơn vị. Cùng với đó là sự chủ động, tích cực của chính quyền các phường, xã, đặc khu trong công tác vận động, thuyết phục người dân bàn giao mặt bằng và nỗ lực của các nhà thầu trong việc hoàn tất khối lượng, đẩy mạnh thi công trên công trường.

Linh hoạt điều hành kế hoạch vốn

Theo Sở Tài chính TPHCM, một trong những nhóm giải pháp được thực thi tích cực thời gian qua, mang lại hiệu quả trong thực tế là việc linh hoạt điều hành kế hoạch vốn, “không để vốn chờ công trình, dự án”. Thông qua 8 đợt điều chuyển vốn nội bộ và giữa các cơ quan, đơn vị, thành phố đã kiên quyết điều chuyển hơn 45.000 tỷ đồng từ các dự án chậm, chưa có khả năng giải ngân để bổ sung ngay cho các dự án giải ngân tốt, có khối lượng thực tế.

Với số vốn đầu tư công còn lại của năm 2026, Sở Tài chính đã làm việc trực tiếp với từng ban quản lý dự án và chủ đầu tư để giao nhiệm vụ cụ thể, rà soát tỉ mỉ từng khoản tiền xem số vốn này đang nằm ở dự án nào, tại địa phương nào và tiến độ giải ngân từng tháng là bao nhiêu.

Cùng với linh hoạt điều hành kế hoạch vốn, việc phân cấp, ủy quyền, nêu cao trách nhiệm người đứng đầu trong giải ngân vốn đầu tư công cũng được TPHCM quyết liệt triển khai.

Mới đây, Chủ tịch UBND TPHCM đã ủy quyền cho Giám đốc Sở Tài chính phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án nhóm B, nhóm C. Ông Hoàng Vũ Thảnh cho biết, đơn vị làm việc ngày đêm, ký hồ sơ ngay trong đêm để tránh chậm trễ; áp lực công việc là liên tục hàng ngày, hàng giờ và phát sinh vướng mắc ở đâu phải tập trung tháo gỡ ngay tại đó.

Sở Tài chính tập trung khẩn trương hoàn tất hồ sơ thủ tục cho các đơn vị; phân bổ nguồn vốn kịp thời; rà soát điều chuyển vốn linh hoạt từ các dự án không có khả năng giải ngân hết sang các dự án có khả năng giải ngân tốt.

“Quan điểm điều hành là quyết tâm giải quyết dứt điểm công việc trong ngày, không dồn sang ngày hôm sau để tránh phát sinh chi phí, lãi suất và bảo đảm tiến độ chung của các dự án”, Giám đốc Sở Tài chính TPHCM nhấn mạnh.

TPHCM đang đặt mục tiêu tăng trưởng quý 4 đạt 13,23% để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm 2026. Đây là mục tiêu cực kỳ thách thức, trong đó công tác giải ngân đầu tư công được xác định là động lực quan trọng, mang tính dẫn dắt, kích hoạt các nguồn lực đầu tư toàn xã hội.

Ông Nguyễn Khắc Hoàng, Trưởng Thống kê TPHCM cho rằng, trong 3 tháng cuối năm cần đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công và triển khai các công trình, dự án trọng điểm; tháo gỡ vướng mắc về đất đai, quy hoạch, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện kế hoạch vốn; xử lý kịp thời các dự án chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài, sớm đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Công nhân thi công các hạng mục thuộc dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, đoạn Rạch Lăng, phường An Nhơn, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Từ ngày 1-10, Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực, tạo thêm một khung pháp lý mới cho phát triển đô thị, trong đó định hướng phân quyền và tạo động lực phát triển đối với các đô thị đặc biệt như TPHCM. Việc luật hóa các cơ chế phát triển đô thị theo hướng đồng bộ giữa quy hoạch, hạ tầng và nguồn lực đầu tư sẽ tạo điều kiện để TPHCM chủ động hơn trong triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang và phát triển không gian đô thị trong thời gian tới.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế xử lý đất đai và giải phóng mặt bằng – “nút thắt” lớn nhất của đầu tư công. Việc cho phép triển khai sớm một số công việc như điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất đối với các dự án đủ điều kiện giúp thành phố chuẩn bị mặt bằng từ sớm, thay vì chờ hoàn tất toàn bộ thủ tục mới bắt đầu. Khi mặt bằng được giải quyết, vốn mới thực sự có thể chuyển thành khối lượng xây dựng.