15 năm chờ đợi ở Pâr Ay

 Chị A Liêng Thị Hạch và anh Pa Rang trao đổi về mô hình nuôi bò bán thâm canh.

80% số hộ thiếu đất sản xuất

Năm 2009, bão số 9 cùng mưa lũ lớn đã gây thiệt hại nặng nề tại xã Hồng Thủy, huyện A Lưới cũ. Trước yêu cầu cấp thiết phải đưa bà con ra khỏi nơi thường xuyên đối mặt với lũ quét, sạt lở, tỉnh Thừa Thiên Huế quyết định xây dựng khu TĐC tại vùng núi Pâr Ay, xã Hồng Thủy. Đến giữa năm 2011, khu TĐC Pâr Ay hoàn thành, người dân chuyển vào những căn nhà kiên cố, không còn lo sợ khi mùa mưa bão đến. Thế nhưng, sau 15 năm, khu TĐC Pâr Ay có đến 80% số hộ thiếu đất để trồng trọt, chăn nuôi. Xung quanh khu dân cư này vẫn có nương rẫy nhưng vốn là đất canh tác lâu đời của người dân các làng Pi-rêh, La Ngà, những làng đã từng chia sẻ một phần đất để hình thành khu dân cư mới.

Phía sau nhà của anh Lê Văn Bả có một mảnh đất nhỏ ven suối, diện tích chưa đầy 500m2. Mảnh đất được 3 hộ chia nhau trồng ngô gần 15 năm. “Đất ở thì có mà đất sản xuất không có. Chỗ nào chia nhau được thì mỗi hộ làm một ít”, anh Bả nói. Ngô là cây lương thực chủ lực của người dân nơi đây, tuy nhiên, đất trồng thiếu, còn sản lượng phụ thuộc rất lớn vào thời tiết. Trong khi đó, việc chuyển sang cây trồng, vật nuôi có giá trị cao hơn chưa dễ thực hiện vì thiếu đất, thiếu vốn và đầu ra không ổn định. Một số mô hình như nuôi bò bán thâm canh, trồng chuối cấy mô từng được triển khai, người dân ban đầu hưởng ứng. Về sau, do thiếu đất, sản phẩm khó tiêu thụ, mô hình không duy trì được như kỳ vọng.

Trong tình hình khó khăn chung, vẫn có những gia đình nỗ lực vươn lên. Gia đình chị A Liêng Thị Hạch là một trường hợp như vậy. Vợ chồng chị vay mượn người thân để đầu tư nuôi bò. Sau 10 năm, gia đình chị Hạch đã gầy dựng được đàn bò 9 con và đã bán 5 lứa bò. Cuộc sống gia đình chị bớt khó khăn, nhưng việc mở rộng đàn bò thì không thể vì thiếu diện tích chăn thả và đất trồng cỏ.

Không có đất, không có việc làm tại chỗ, nhiều lao động phải rời Pâr Ay đi làm thuê ở các tỉnh, thành phía nam hoặc các địa phương khác trong thành phố Huế. Có nhiều cặp vợ chồng đi làm thuê xa, con nhỏ gửi ông bà chăm sóc. Một số hộ thậm chí quay lại nơi ở cũ để có đất canh tác, dù biết rằng mùa mưa bão vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ông Nguyễn Văn Hải, Chủ tịch UBND xã A Lưới 1 chia sẻ: “Thiếu đất sản xuất là trở ngại căn bản đối với việc triển khai các đề án kinh tế tại thôn Pâr Ay. Cùng với tập quán canh tác còn chậm đổi mới, hạn chế này khiến tỷ lệ hộ nghèo tại khu TĐC thuộc nhóm cao nhất của xã. Các nguồn hỗ trợ từ chương trình mục tiêu quốc gia đã được bố trí nhưng còn hạn chế, mô hình sinh kế chưa đủ rõ nét để tạo động lực lâu dài”.

Chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Cùng với thiếu đất sản xuất, 112 hộ dân khu TĐC Pâr Ay còn đối diện một vướng mắc kéo dài là chưa được cấp giấy CNQSDĐ. Phần lớn các hộ được bố trí khoảng 200m2 đất ở và đất vườn, có hộ diện tích nhỉnh hơn, nhưng sau 15 năm sinh sống, giấy tờ pháp lý đối với mảnh đất vẫn chưa hoàn tất.

Thiếu giấy CNQSDĐ, người dân bất an về quyền lợi lâu dài, bị hạn chế khả năng tiếp cận nguồn lực để phát triển kinh tế. Khi không có tài sản hợp pháp để bảo đảm cho những khoản vay phù hợp, nhiều gia đình khó đầu tư làm ăn, mong muốn tự vươn lên đã bị hạn chế ngay từ bước huy động vốn.

Trước đây, khi còn mô hình chính quyền địa phương 3 cấp, người dân khu TĐC Pâr Ay đã nhiều lần kiến nghị với xã và huyện, nhưng việc cấp giấy CNQSDĐ vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Anh Pa Rang, người làm Trưởng thôn Pâr Ay nhiều năm cho biết: “Người dân khu TĐC liên tục kiến nghị với mong muốn có điều kiện phát triển, do đó tháo gỡ đồng thời hai vấn đề đất sản xuất và giấy CNQSDĐ mới có thể tạo nền tảng để bà con xây dựng cuộc sống ổn định”.

Theo ông Nguyễn Văn Hải, xã A Lưới 1 đang tổng hợp nhu cầu, rà soát các tiêu chí thiếu hụt, các vấn đề của từng hộ để xác định nội dung có thể chủ động hỗ trợ. Những vấn đề vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo thành phố, đề xuất chủ trương và nguồn lực hỗ trợ phù hợp. Cách làm này cần đi kèm một lộ trình cụ thể, nhất là đối với hồ sơ đất đai, để người dân biết vướng mắc nằm ở đâu, cơ quan nào giúp đỡ giải quyết và thời điểm nào có thể.

Đến năm 2030, theo chủ trương chung, xã A Lưới 1 đặt mục tiêu không còn hộ nghèo. Đó là quyết tâm lớn, nhưng với khu TĐC Pâr Ay, nay là thôn Pâr Ay đang cho thấy một khoảng cách lớn giữa mục tiêu và điều kiện thực tế.