Author: bachdn

Hệ thống vòm Phùng Hưng (Hà Nội). Ảnh: DũNG TIẾN

 Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa ký quyết định điều chuyển tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia vòm Phùng Hưng (Km1+399-Km2+215), thuộc tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng về UBND thành phố Hà Nội quản lý.

Cụ thể, vòm Phùng Hưng gồm 127 vòm dẫn thuộc đoạn đường sắt từ ga Hà Nội đến ga Gia Lâm trên tuyến Hà Nội – Đồng Đăng, bao gồm kết cấu các vòm dẫn, không gian bên trong vòm và hành lang an toàn giao thông đường sắt.

Phạm vi tài sản điều chuyển không bao gồm phần kết cấu hạ tầng đường sắt phía trên đỉnh 127 vòm, gồm kiến trúc tầng trên đường sắt, nền đường sắt, hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt; đồng thời không bao gồm 4 cầu đường sắt là cầu Cửa Đông tại Km1+339, cầu Lê Văn Linh tại Km1+640, cầu Hàng Cót tại Km1+825 và cầu Hàng Giấy tại Km1+939.

Theo hồ sơ của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, 127 vòm dẫn được chia thành 4 đoạn. Đoạn thứ nhất gồm 48 vòm, từ vòm số 02 đến số 49; đoạn thứ hai gồm 26 vòm, từ số 51 đến số 76; đoạn thứ ba gồm 16 vòm, từ số 78 đến số 93; đoạn thứ tư gồm 37 vòm, từ số 95 đến số 131.

Vòm Phùng Hưng có chiều dài tài sản 0,635km, nguyên giá 7,35 tỉ đồng và hiện còn sử dụng được. Sau khi tiếp nhận, UBND thành phố Hà Nội có trách nhiệm tổ chức quản lý, khai thác, bảo trì tài sản, bảo đảm an toàn kết cấu hạ tầng đường sắt, duy trì hoạt động giao thông đường sắt ổn định, thông suốt, an toàn; không làm đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia.

Trước đó, Bộ Xây dựng và thành phố Hà Nội đã thống nhất chủ trương chuyển giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia từ mặt ray trở xuống đoạn ga Hà Nội – ga Gia Lâm, bao gồm cả cầu Long Biên để Hà Nội triển khai cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị gắn với bảo tồn và phát huy giá trị không gian lịch sử, văn hóa khu vực trung tâm Thủ đô.

Sau khi tiếp nhận vòm Phùng Hưng, thành phố Hà Nội dự kiến giao UBND phường Hoàn Kiếm quản lý phần vòm để khai thác, phát triển không gian văn hóa, thương mại, giải trí, ẩm thực; Sở Xây dựng quản lý phần kết cấu đường sắt theo quy định của pháp luật.

Để triển khai cải tạo, chỉnh trang các vòm cầu này, tần suất chạy tàu khách, tàu du lịch trên đoạn ga Hà Nội – ga Gia Lâm sẽ được giảm; các đoàn tàu sẽ dừng tại ga Gia Lâm. Thành phố dự kiến bổ sung điểm trung chuyển xe buýt tại khu vực Nhà máy Xe lửa Gia Lâm để kết nối hành khách giữa ga Gia Lâm và khu vực trung tâm. Đối với tàu hàng, phương án được thống nhất là dừng chạy trên đoạn Hà Nội – Long Biên – Gia Lâm. Các tàu hàng từ phía Nam lên phía Bắc và ngược lại sẽ được tổ chức chạy vòng theo tuyến đường sắt phía Tây hiện hữu Bắc Hồng – Văn Điển.

Để bảo đảm điều kiện thực hiện phương án tổ chức chạy tàu mới, Bộ Xây dựng đề nghị Hà Nội triển khai một loạt công việc, gồm xóa các lối đi tự mở và xây dựng đường gom; giải phóng mặt bằng, bố trí quỹ đất tạm thời và mở rộng bãi hàng ga Hà Đông; xây dựng điểm trung chuyển hành khách tại Gia Lâm; tổ chức trung chuyển miễn phí hành khách từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội và ngược lại.

Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất triển khai theo hình thức dự án khẩn cấp đối với hai nhiệm vụ gồm xây dựng đường gom, đóng các lối đi tự mở trên tuyến vành đai phía Tây hiện hữu Bắc Hồng – Văn Điển và xây dựng bãi đón, tiễn hành khách trung chuyển tại Gia Lâm. Tổng chi phí thực hiện hai nhiệm vụ tạm tính khoảng 61,6 tỉ đồng.

Đối với việc trung chuyển miễn phí hành khách từ ga Gia Lâm đến ga Hà Nội, kinh phí dự kiến khoảng 9,8 tỉ đồng/năm, Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất thành phố bố trí nguồn vốn để triển khai, đồng thời tiếp tục rà soát khả năng huy động nguồn vốn xã hội hóa.

Trước đó, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã đề nghị việc triển khai các dự án đường sắt trên địa bàn Hà Nội phải bảo đảm không làm đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia. Tập đoàn đề nghị chỉ bàn giao tuyến đường sắt hiện có Ngọc Hồi – Yên Viên sau khi hoàn thành đầu tư các tuyến đường sắt thay thế, nhằm tránh làm đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đời sống người lao động và người dân.

Trao đổi với Văn Hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, việc Hà Nội đặt vấn đề cải tạo toàn bộ vòm cầu đá là một chủ trương rất đáng trân trọng. Bởi phía sau những mái vòm tưởng như chỉ là một bộ phận kỹ thuật của tuyến đường sắt cũ là cả một lớp ký ức đô thị. Đó là ký ức về lịch sử đường sắt, về cầu Long Biên, chợ Đồng Xuân, phố Phùng Hưng, khu phố cổ và đời sống của nhiều thế hệ người Hà Nội. “Nếu nhìn đúng giá trị ấy, chúng ta sẽ thấy đây không phải là câu chuyện cải tạo một công trình cũ, mà là cơ hội để Hà Nội tái sinh một di sản đô thị bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”, PGS. TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh. 

Phối cảnh sông Hồng về đêm với không gian đô thị, cầu và hệ thống giao thông cùng tạo nên diện mạo mới bên dòng sông.

Theo phương án điều chỉnh quy hoạch, diện mạo mới hai bên sông được định hình trên nguyên tắc bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, mở rộng không gian xanh, tăng khả năng tiếp cận dòng sông cho người dân và gìn giữ những giá trị văn hóa, làng truyền thống.

Từ những khu vực giải tỏa đến không gian đô thị mới

Giải phóng mặt bằng không chỉ tạo quỹ đất để triển khai Trục cảnh quan sông Hồng, mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại một không gian đô thị rộng lớn hai bên sông. Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000 (đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở) đặt ra một thay đổi căn bản trong mối quan hệ giữa đô thị và dòng sông. Với định hướng “quay mặt vào sông”, hai bên sông Hồng sẽ từng bước trở thành trục xanh, văn hóa, lịch sử và cảnh quan quan trọng của khu vực đô thị trung tâm.

Với quy mô và hiện trạng sử dụng đất như vậy, việc tái cấu trúc hai bên sông không đơn thuần là giải phóng mặt bằng để dành chỗ cho một tuyến giao thông mới. Không gian sau khi tổ chức lại sẽ đảm nhận nhiều chức năng, từ giao thông, công viên, cây xanh đến văn hóa, dịch vụ, du lịch, vui chơi giải trí và phát triển đô thị.

Nhìn nhận về bước chuyển này, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, điểm khác biệt lớn của dự án lần này là sông Hồng không còn chỉ được nhìn nhận như một yếu tố tự nhiên cần quản lý, mà được đặt ở vị trí trục chiến lược trong cấu trúc phát triển Thủ đô. Nếu trong nhiều đồ án trước đây, sông Hồng đã được xác định là trục cảnh quan quan trọng nhưng chưa tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức không gian đô thị, thì với tầm nhìn dài hạn hiện nay, dòng sông được đặt trong mối liên kết giữa không gian kiến trúc, cảnh quan với phát triển kinh tế của Hà Nội và toàn vùng.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, giá trị của sông Hồng còn nằm ở hệ sinh thái, cảnh quan và khả năng kết nối hai bờ. Vì vậy, không gian ven sông cần phát triển hệ thống công viên, khu vui chơi, không gian văn hóa, sinh hoạt cộng đồng và các công trình kết nối, qua đó khai thác hiệu quả “tài sản đặc biệt của Thủ đô”.

Định hướng này được cụ thể hóa trong phương án tổ chức không gian với hai tuyến đại lộ cảnh quan dọc bờ hữu và bờ tả sông Hồng, kết nối mạng lưới đường bộ, cầu qua sông, giao thông đường thủy và đường sắt đô thị. Song hành với hạ tầng giao thông là hệ thống cảnh quan xanh, công viên và không gian công cộng trải dài hai bờ.

Toàn bộ chương trình được cụ thể hóa thành 18 dự án thành phần, gồm 2 dự án giao thông Trục đại lộ cảnh quan bờ tả và bờ hữu sông Hồng; 11 dự án công viên với tổng diện tích khoảng 3.513ha; 2 dự án kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông; 3 dự án đô thị định cư và đa mục tiêu.

Không gian nghiên cứu được chia thành ba phân đoạn với chức năng, định hướng phát triển khác nhau. Đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, khoảng 3.436ha, tập trung cải tạo, tái thiết đô thị, chỉnh trang làng truyền thống, phát triển công viên sinh thái, bảo tồn thiên nhiên và thể dục thể thao.

Đoạn từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, khoảng 4.548ha, được xác định là khu vực trọng tâm, hình thành “phòng khách đô thị”, tập trung tái thiết đô thị, phát triển dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các công trình điểm nhấn liên kết Hồ Tây – Cổ Loa.

Đoạn từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, khoảng 3.435ha, tập trung phát triển các cụm công viên, đô thị, dịch vụ – thương mại; bố trí khu đô thị định cư và đa mục tiêu tại Lĩnh Nam, đồng thời bảo tồn làng nghề Bát Tràng và các không gian nông nghiệp sinh thái.

Như vậy, diện mạo hai bên sông Hồng sau giải phóng mặt bằng không phải là một dải công trình mới được phát triển đồng loạt, mà là hệ thống các không gian có chức năng, bản sắc riêng, được kết nối trong một cấu trúc tổng thể về giao thông, cảnh quan, công viên, không gian công cộng và đô thị. Qua đó, quỹ đất sau giải tỏa được tái cấu trúc để từng bước đưa sông Hồng từ ranh giới tự nhiên trở thành trục kết nối và không gian phát triển mới của Thủ đô.

Trục sông Hồng được xác định là khu vực góp phần gia tăng quỹ không gian xanh của thành phố. Ảnh: Phạm Hùng

Mở không gian xanh, bảo đảm an toàn thoát lũ

Một thay đổi đáng chú ý trong phương án quy hoạch là dành quỹ không gian lớn cho cây xanh, mặt nước và các hoạt động công cộng. Riêng 11 dự án công viên có tổng diện tích khoảng 3.513ha. Không gian ven sông được định hướng phát triển thành các công viên văn hóa – sinh thái, công viên chuyên đề, khu vui chơi giải trí, thể dục thể thao, đường dạo và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Tuy nhiên, việc khai thác không gian ven sông phải thích ứng với điều kiện tự nhiên và yêu cầu phòng, chống lũ. Theo phương án, không gian được tổ chức theo ba mức cao độ. Khu vực trên 11,5m có thể nghiên cứu xây dựng mới; từ 9,5m đến 11,5m được tổ chức linh hoạt, thích ứng với lũ và gắn với khu dân cư hiện hữu; dưới 9,5m chủ yếu dành cho phục hồi sinh thái, giao thông chậm và các tuyến cảnh quan.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam lưu ý, sông Hồng là dòng sông lớn, có đặc tính thủy văn phức tạp và chịu ảnh hưởng của lưu vực rộng lớn ở thượng nguồn. Những nghiên cứu phát triển hai bên sông trước đây từng gặp trở ngại do bài toán kiểm soát lũ và bảo đảm an toàn lâu dài cho đô thị chưa được giải quyết thỏa đáng. Vì vậy, phát triển không gian ven sông phải luôn gắn với yêu cầu trị thủy.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, những khu vực ven sông nên ưu tiên các chức năng có khả năng thích ứng cao như cây xanh, công viên, không gian công cộng. Tại nơi bố trí dân cư hoặc công trình xây dựng, cần kiểm soát chặt chẽ cao độ, mật độ, chức năng sử dụng đất, đồng thời tuân thủ các yêu cầu về phòng, chống lũ và bảo vệ đê điều. An toàn của người dân phải là điều kiện tiên quyết trong phát triển đô thị ven sông.

Tinh thần này cũng được thể hiện trong phương án điều chỉnh quy hoạch với nguyên tắc không thu hẹp không gian thoát lũ, không đề xuất xây dựng đê mới nằm trong đê cũ. Tại những khu vực chịu ảnh hưởng của lũ, giải pháp cảnh quan phải thích ứng với điều kiện thủy văn, hạn chế các công trình cố định cản trở dòng chảy.

Như vậy, Hà Nội “quay mặt vào sông” không đồng nghĩa với đô thị hóa toàn bộ bãi sông. Chức năng thoát lũ của sông Hồng vẫn phải được bảo đảm, còn giao thông, công viên và các chức năng đô thị được tổ chức trên nền tảng an toàn đó.

Với người dân, thay đổi dễ nhận thấy sẽ là khả năng tiếp cận dòng sông thuận tiện hơn. Hệ thống công viên, đường dạo, không gian văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí và sinh hoạt cộng đồng được kết nối với mạng lưới giao thông chung, giao thông công cộng, đường thủy và đường sắt đô thị, từng bước đưa sông Hồng trở thành một phần gần gũi hơn trong đời sống đô thị của Thủ đô.

Đô thị mới vẫn giữ dấu ấn làng xưa

Tái thiết hai bên sông Hồng không chỉ đặt ra yêu cầu kiến tạo những không gian mới mà còn phải bảo tồn các làng xóm, làng nghề và di sản đã hình thành, tồn tại qua nhiều thế hệ.

Trong phạm vi nghiên cứu hiện có 123 công trình di tích và 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến. Phương án quy hoạch xác định bảo tồn các di tích lịch sử – văn hóa, địa điểm lưu niệm; gìn giữ lõi làng nghề truyền thống và những làng có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa vật thể, phi vật thể.

Đối với các lõi làng xóm lâu đời nằm ngoài khu vực được xác định là “phòng khách đô thị”, định hướng là giữ lại, cải tạo, chỉnh trang; không mở rộng diện tích, không tăng dân số cơ học. Mật độ, chiều cao xây dựng được kiểm soát ở mức thấp, kiến trúc hài hòa với không gian làng và các giá trị di sản hiện hữu.

Bởi vậy, bức tranh tương lai hai bên sông Hồng không chỉ có những tuyến đại lộ, công viên hay khu đô thị mới. Trong cấu trúc ấy vẫn hiện diện các làng xóm lâu đời, làng nghề và không gian văn hóa đã gắn bó với dòng sông qua nhiều thế hệ. Tại phân đoạn phía Nam, phương án xác định bảo tồn làng nghề Bát Tràng, kết hợp với các không gian nông nghiệp sinh thái.

Với những khu dân cư phải di dời, phương án đặt ra nguyên tắc đa dạng hóa địa điểm, loại hình nhà, đất tái định cư; ưu tiên duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng. Nơi ở mới phải có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, thuận lợi cho người dân làm việc, sản xuất, kinh doanh, học tập, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và duy trì các mối quan hệ cộng đồng. Việc tái định cư phải hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất.

Nhìn tổng thể, diện mạo mới hai bên sông Hồng được tạo nên từ sự đan xen giữa đại lộ cảnh quan, công viên, không gian công cộng và các khu vực phát triển đô thị với hành lang thoát lũ, hệ sinh thái, làng nghề, làng xóm lâu đời và các công trình di sản.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, thay đổi quan trọng sau giải tỏa không nằm ở số lượng công trình mới xuất hiện bên sông, mà ở cách tổ chức lại toàn bộ không gian hai bờ: Giao thông kết nối với công viên và không gian công cộng; phát triển đô thị tuân thủ yêu cầu an toàn thoát lũ; không gian mới hài hòa với làng nghề, làng xóm và di sản hiện hữu.

Từ một dòng sông từng tạo nên khoảng cách giữa các khu vực đô thị, sông Hồng đang được định hình trở thành trục kết nối không gian, cảnh quan, văn hóa và đời sống của Thủ đô. Hà Nội “quay mặt vào sông”, vì thế, không chỉ là đưa đô thị đến gần dòng sông hơn, mà còn là khai mở những giá trị mới trên nền những giá trị lịch sử, văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Thấm, dột tại nhiều vị trí trong tòa nhà chính nâng cấp của Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông. Ảnh: Hưng Thịnh/TTXVN

Theo lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông, tháng 7/2026, đơn vị đã có công văn gửi Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng số 3, tỉnh Lâm Đồng (chủ đầu tư dự án nâng cấp Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông) và các đơn vị thi công để trao đổi những khó khăn, vướng mắc liên quan đến dự án nhằm đảm bảo công trình sau khi hoàn thành, đưa vào sử dụng đạt công năng tốt nhất. Đơn vị nhận thấy, tòa nhà chính có nhiều vị trí thấm, dột tại các tầng 7, 4, 3. Trong đó, tầng 7 xuất hiện nhiều vị trí thấm tường, thấm chân gạch, thấm tại phòng điều hành thang máy; tại tầng 4 ghi nhận mái che thấm nước, la phông bị sập và một số phòng bị thấm, dột và tại tầng 3 ghi nhận hành lang một số phòng bị thấm…

Cũng theo lãnh đạo bệnh viện, tình trạng thấm, dột nếu không được chủ đầu tư, đơn vị thi công, đơn vị tư vấn giám sát xử lý dứt điểm sẽ rất phức tạp sau này bởi khi đưa vào vận hành chính thức mà vẫn phát sinh thấm, dột phải di dời người bệnh, máy móc, trang thiết bị xử lý, làm ảnh hưởng đến công tác chuyên môn của đơn vị và gây phiền hà cho người bệnh.

Tình trạng thấm, dột đang gây lo ngại sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của Bệnh viện. Ảnh: Hưng Thịnh/TTXVN

Trao đổi với phóng viên TTXVN, bác sỹ Trần Duy Dũng, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông cho biết, chủ đầu tư, nhà thầu đã rất cố gắng đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thiện dự án để bàn giao, đưa vào sử dụng nhưng nhìn chung tiến độ vẫn chậm. Các đơn vị đang đẩy nhanh tiến độ lắp ráp, hoàn thiện thiết bị và đến nay mới bàn giao được gần 170/700 trang thiết bị của dự án. Đây chủ yếu là thiết bị đơn giản, còn các thiết bị phức tạp chưa bàn giao.

Cũng theo bác sỹ Trần Duy Dũng, cán bộ, công nhân viên bệnh viện và người dân rất kỳ vọng vào dự án này. Đây là cơ hội để bệnh viện nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, phục vụ bệnh nhân dựa trên sơ sở vật chất hiện đại, được đầu tư hoàn thiện và đồng bộ. Đây cũng là nền tảng để ngành y tế và bệnh viện triển khai các kỹ thuật mới, dịch vụ mới, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại địa phương.

Nước đọng do thấm, dột tại một tầng của tòa nhà. Ảnh: Hưng Thịnh/TTXVN

Theo Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng số 3, tỉnh Lâm Đồng, dự án nâng cấp Bệnh viện Đa khoa tỉnh Đắk Nông hiện đã thi công đạt khoảng 95% giá trị hợp đồng. Trong đó, cơ bản hoàn thành tòa nhà chính, hạng mục phụ trợ và hạ tầng kỹ thuật liên quan còn hạng mục cải tạo, sửa chữa bệnh viện cũ đạt khoảng 55%.

Ông Nguyễn Thái Vượng, Phó Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng số 3, tỉnh Lâm Đồng cho biết, nhà thầu đang tập trung thi công hoàn thiện dự án và khắc phục các vấn đề phát sinh, trong đó, có tình trạng một số vị trí bị thấm, dột. “Chúng tôi đang ưu tiên khắc phục một số vị trí thấm, dột. Một số vị trí bị thấm, dột phải qua mùa mưa mới phát hiện, mùa nắng không phát hiện, ghi nhận. Công trình đang trong quá trình thi công, sau khi bàn giao còn thời gian bảo hành nên chắc chắn sẽ xử lý đến nơi đến chốn các vấn đề này”, ông Nguyễn Thái Vượng thông tin thêm.

Tòa nhà chính nâng cấp của Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông nhìn từ trên cao. Ảnh: Hưng Thịnh/TTXVN

Dự án nâng cấp Bệnh viện Đa khoa Đắk Nông có tổng mức đầu tư 753 tỷ đồng và được khởi công xây dựng từ cuối năm 2022, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2025. Đây là dự án đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị y tế, nâng cấp cơ sở vật chất… nhằm đảm bảo đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh cho 700 bệnh nhân. Trong đó, tòa nhà chính là công trình xây dựng dân dụng cấp 2, gồm 1 tầng hầm và 7 tầng nổi, diện tích xây dựng trên 8.200m2 và tổng diện tích sàn gần 48.000m2.

Theo quyết định gia hạn tiến độ thực hiện hợp đồng được Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt vào cuối tháng 3/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng thống nhất gia hạn tiến độ thực hiện hợp đồng đối với 4 gói thầu đến ngày 30/11/2026. Trong đó, có gói thầu chính là gói thầu số 12: Thi công xây dựng, cung cấp và lắp đặt thiết bị công trình.

Thành cổ Diên Khánh được chúa Nguyễn Phúc Ánh khởi dựng từ năm 1793 theo kiến trúc quân sự Vauban độc đáo. Trải qua hơn 200 năm dạn dày sương gió, những bờ thành đất xưa vẫn sừng sững như một nhân chứng lịch sử. Để bảo tồn di sản văn hóa quan trọng này, tỉnh Khánh Hòa đã đầu tư đại dự án trùng tu, tôn tạo với tổng vốn sau điều chỉnh lên tới hơn 225,5 tỉ đồng, kỳ vọng hoàn thành trong năm 2026.

Tuyến thành đất không được bảo vệ có nguy cơ cao sạt lở cao trong mùa mưa

Nguy cơ sạt lở thành rất cao

Thế nhưng, có mặt tại công trường những ngày này, nhiều người khó giấu được sự lo lắng. Tuyến thành đất trần vừa được đắp cao lại, thành đất dốc nhưng hoàn toàn trần trụi, chưa một thảm cỏ nào được phủ xuống, cũng chẳng có một lớp lưới bảo vệ hay giải pháp gia cố tạm thời. Trong trường hợp này, chỉ cần một trận mưa lớn trút xuống, hàng ngàn khối đất đắp mới hoàn toàn có thể trôi tuột xuống lòng hộ thành hào vừa được nạo vét.

Nhiều người dân địa phương không khỏi lo ngại khi thấy từng chiếc xe cơ giới gầm rú, cán trực tiếp lên mặt thành đất cổ. Việc đưa máy móc hạng nặng tác động vào cốt thành không chỉ dấy lên nỗi lo làm biến dạng kết cấu nguyên bản mà còn vô tình đi ngược lại tinh thần văn bản số 728/DSVH-DT của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL), địa điểm cần phải bảo vệ tối đa các yếu tố gốc. Đứng nhìn dải thành đất trơ trọi khi mùa mưa đang đến gần, ông Nguyễn Văn Tròn, một người dân địa phương, lắc đầu: “Thành đất đắp lên mà cứ để trần trụi thế này thì mưa xuống là trôi sạch. Bao nhiêu tiền của, công sức của Nhà nước rồi lại “đổ sông đổ bể” mất thôi”.

Cùng chung sự lo ngại, anh Nguyễn Tấn Thành, một người dân địa phương khác cho biết không chỉ rủi ro sạt lở trong mùa mưa, mà hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tại đây vẫn chưa đạt chuẩn. Lượng nước thải đang âm thầm xả thẳng vào hệ thống hộ thành hào của di tích Thành cổ Diên Khánh, nguy cơ cao gây ô nhiễm nguồn nước và mất vệ sinh môi trường.

Nói về việc đảm bảo cho tuyến thành đất, ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa cho rằng, hạng mục hộ thành hào và tuyến thành đất đang được nhà thầu triển khai trồng cỏ theo khối lượng được duyệt trong hồ sơ thiết kế nhằm tạo vẻ đẹp mỹ quan và giữ liên kết mái taluy thành đất tránh sạt lở. Tuy nhiên trên thực tế ghi nhận vào chiều 7.9 vừa qua, hầu như các tuyến thành đất đất đá còn ngổn ngang chưa được trồng phủ cỏ để giữ đất và mưa lớn có nguy cơ sạt lở là rất cao.

Toàn cảnh dự án tu bổ, tôn tạo di tích Thành cổ Diên Khánh

Vẫn còn nghẽn vì… “mặt bằng”

Nhìn vào con số báo cáo, dự án đã hoàn thành di dời hạ tầng gồm cổng tường rào trường Trung học cơ sở Phan Chu Trinh; Tháo dỡ và hoàn thiện trụ sở làm việc của Đoàn Thanh niên huyện Diên Khánh (cũ); Tháo dỡ và hoàn thiện trụ sở làm việc của Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Diên Khánh (cũ); Tháo dỡ trường Trung cấp Nghề Diên Khánh cơ sở 2. Hệ thống cáp viễn thông VNPT, cáp viễn thông Viettel, cáp viễn thông Công an.

Hạng mục hộ thành hào, trạm bơm, cầu cổng Hậu, đường bê tông và hệ thống thoát nước mưa đều đã hoàn thiện trên 90%. Công tác tu bổ tuyến thành đất đạt khoảng 80%, nâng tổng khối lượng toàn dự án lên mốc 75%. Tuy nhiên, 25% khối lượng còn lại lại rơi vào những nút thắt khó gỡ nhất. Khởi công từ tháng 12.2024, dự án cần giải phóng gần 7,5ha đất của 122 hộ dân. Dù cơ quan chức năng đã nỗ lực thu hồi hơn 7,2ha nhưng thực tế nhà thầu chỉ có thể đặt máy thi công trên khoảng 6,7ha. Nguyên nhân là do mặt bằng bị bàn giao kiểu lấm chấm, xé lẻ và không liền thửa.

Một số hộ dân dù đã nhận tiền đền bù nhưng vẫn chưa thể di dời vì còn chờ xây nhà tại khu tái định cư. Hậu quả là những khu vực quan trọng như Công viên số 1, số 2 và cổng phía Nam rơi vào cảnh “giậm chân tại chỗ”. Ký ức về đợt mưa lũ lịch sử tháng 11.2025 vẫn còn là cơn ác mộng đối với ban quản lý công trường. Mùa bão năm đó, nước lũ tràn về đã cuốn trôi, làm hư hỏng hàng loạt máy móc, vật tư và tàn phá các hạng mục đang làm dở.

Ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa cho biết: Khởi công xây dựng tháng 12.2024, dự án đang triển khai thi công xây dựng trên phần diện tích mặt bằng được bàn giao, cụ thể hạng mục hộ thành hào; Trạm bơm; Tuyến thành đất; Xây cầu Cổng hậu và tôn tạo, chỉnh trang các cầu Cổng Nam, Cổng Đông và Cổng Tây; Tuyến đường lát gạch thẻ, các Công viên số 3, 4, 5. Sản lượng thi công ước đạt 75% khối lượng. Hiện tại vẫn còn một hạng mục chưa thể thi công do vướng giải phóng mặt bằng: Công viên số 1.

Theo ông Nguyễn Thanh Hiến, hiện nay dự án đã được UBND tỉnh phê duyệt điều chỉnh tại Quyết định số 328/QĐ- UBND ngày 28.1.2026 và phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công điều chỉnh tại Quyết định số 2628/QĐ-UBND ngày 29.7.2026; Ban QLDA đã triển khai các thủ tục để tiếp tục thi công khối lượng còn lại, đồng thời phối hợp với UBND xã Diên Khánh và Chi nhánh phát triển Quỹ đất khu vực Diên Khánh vận động hộ dân còn lại sớm giao mặt bằng và thi công hoàn thành dự án trong năm 2026 đảm bảo theo kế hoạch.

Để dự án về đích đúng hạn 2026, Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh Khánh Hòa đang tích cực kiến nghị địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân sớm giao mặt bằng sạch. Đồng thời, chủ đầu tư yêu cầu các nhà thầu áp dụng chiến thuật thi công “cuốn chiếu”, có mặt bằng đến đâu, tập trung nhân lực, thiết bị thi công dứt điểm đến đó, bảo vệ các hạng mục trước khi mùa mưa bão đến.