Luật hóa quyền ‘đồng kiểm’, siết an toàn ‘tiền thu hộ’ bưu chính

Tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 17/10, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Tổ 3 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thành phố Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Lạng Sơn, với sự tham gia của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Trần Sỹ Thanh.

Tổ 3 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) thành phố Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Lạng Sơn, với sự tham gia của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Trần Sỹ Thanh.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc (ngoài cùng bên phải) cùng các đại biểu.

Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Trần Sỹ Thanh, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng các đại biểu tham gia phiên thảo luận.

Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Lê Ngọc Châu (Tổ trưởng Tổ 3) đề nghị, để phiên thảo luận đạt hiệu quả cao, các đại biểu lựa chọn vấn đề trọng tâm, đi thẳng vào bản chất nội dung và dành thời gian tối đa cho việc phân tích chuyên sâu.

Người nhận hàng cần quyền tương xứng

Góp ý cho dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng dịch vụ bưu chính (Điều 35), đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn ĐBQH Hải Phòng) đề nghị, bổ sung quy định cụ thể về quyền “đồng kiểm” khi nhận hàng để chống lừa đảo thương mại điện tử, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo dự thảo, người nhận phải thanh toán tiền thu hộ trước khi biết nội dung bưu gửi. Khi không được kiểm tra, rủi ro “đơn hàng ảo”, tráo hàng dồn về người tiêu dùng, nhất là người cao tuổi, người dân nông thôn.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn ĐBQH Hải Phòng) phát biểu tại tổ.

“Dự thảo Luật trao cho doanh nghiệp quyền yêu cầu người gửi đồng kiểm nhưng không có quyền tương ứng cho người nhận, chưa bảo đảm cân bằng lợi ích”, đại biểu Vũ Văn Tiến nêu, đồng thời viện dẫn Kết luận số 133 ngày 21/7/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã yêu cầu nghiên cứu nội dung này.

Liên quan đến dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Hải Phòng đề nghị, bổ sung quyền được thông tin trước về chính sách kiểm tra hàng, quyền ghi nhận hiện trạng và phản ánh bất thường. Theo đại biểu, mã xác nhận hay chữ ký nhận chưa đủ chứng minh hàng hóa bên trong nguyên vẹn, nên không thể trở thành căn cứ mặc nhiên bác bỏ mọi yêu cầu của người sử dụng.

Đại biểu cũng chỉ ra sự thiếu thống nhất khi nhiều doanh nghiệp cùng tham gia một chuỗi dịch vụ. “Người dân đặt dịch vụ trên ứng dụng của doanh nghiệp A, hàng chuyển qua mạng của doanh nghiệp B rồi giao cho đối tác khác. Khi hàng mất hoặc bị tráo, khách hàng không thể biết sự cố xảy ra ở đâu…”, đại biểu dẫn chứng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Hải Phòng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị, doanh nghiệp giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm tiếp nhận khiếu nại, bồi thường, kể cả khi thuê bên khác thực hiện một phần hay toàn bộ dịch vụ; tên doanh nghiệp đầu mối phải hiển thị rõ trên ứng dụng, vận đơn.

Tiền thu hộ cần cơ chế phòng ngừa

Liên quan đến dịch vụ thu hộ tiền bán hàng (COD), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (đoàn ĐBQH Hải Phòng) cho biết, dòng tiền thu hộ qua doanh nghiệp bưu chính mỗi năm lớn hơn nhiều lần doanh thu toàn ngành, nhưng nằm ngoài ràng buộc của Luật Bưu chính và chưa rõ thuộc luật nào điều chỉnh. Khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, tiền của hàng vạn hộ kinh doanh có thể bị chiếm dụng hoặc rủ ro mất trắng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (đoàn ĐBQH Hải Phòng).

Đại biểu kiến nghị, giữ lại trong luật 1 khoản quy định nguyên tắc về quản lý tiền thu hộ (tách biệt tài khoản), hoặc giải trình rõ ràng trong tờ trình căn cứ pháp lý để kiểm soát rủi ro và bảo vệ người sử dụng dịch vụ.

Còn theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phân tích, với hộ kinh doanh, người sản xuất nhỏ, tiền thu hộ chính là vốn lưu động. Bà đề nghị bổ sung tại Điều 31 nguyên tắc tiền thu hộ phải được quản lý tách biệt với tiền kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời, khôi phục hình thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vốn có trong Luật Bưu chính năm 2010.

Giữ mạng bưu chính ở vùng khó khăn

Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị, mở rộng đối tượng được bù đắp chi phí khi huy động mạng bưu chính trong thiên tai, dịch bệnh tại Điều 7 dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), bởi đại lý nhỏ và doanh nghiệp không vận hành mạng thường là lực lượng cơ động chở hàng cứu trợ.

Đại biểu Phùng Đức Chính (Đoàn ĐBQH Lạng Sơn).

Trong khi đó, đại biểu Phùng Đức Chính (Đoàn ĐBQH Lạng Sơn) cho rằng, công thức tính mức hỗ trợ duy trì mạng bưu chính công cộng mới tính khấu hao nhà cửa và chi phí nhân công, bỏ qua chi phí nhiên liệu, phương tiện. Ở miền núi, biên giới, chi phí phát một bưu gửi rất lớn, nên cần hệ số điều chỉnh theo địa hình, khoảng cách.

Đại biểu Lê Thành Đông (đoàn ĐBQH Hà Tĩnh) đề nghị, quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong rà soát, phát triển điểm phục vụ bưu chính, ưu tiên vùng sâu, vùng xa; điểm phục vụ tiếp nhận hồ sơ thủ tục hành chính không được thu thêm của người dân; bổ sung trách nhiệm bồi thường khi thông tin khách hàng bị lộ, bị lợi dụng để lừa đảo.

Đại biểu Lê Thành Đông (đoàn ĐBQH Hà Tĩnh).

Về quỹ đất cho mạng bưu chính công cộng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, khoản 2 Điều 26 khó khả thi khi đối chiếu Luật Đất đai năm 2024. Việc giao đất không qua đấu giá cho doanh nghiệp vừa làm công ích vừa kinh doanh có nguy cơ bù chéo, cạnh tranh không lành mạnh. Đại biểu đề nghị việc giao, cho thuê đất thực hiện theo pháp luật đất đai.

Kiểm định đo lường phải độc lập

Với dự án Luật Đo lường, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhận định, phạm vi sửa đổi chưa chạm tới nhóm quy định tạo chi phí lớn nhất: khoảng 6,4 triệu phương tiện đo nhóm 2 vẫn phải kiểm định tại tổ chức được chỉ định. Đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi sửa đổi để đạt mục tiêu cắt giảm 30% chi phí tuân thủ theo Nghị quyết số 68 của Trung ương. 

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn và đại biểu Lê Thành Đông cùng đề nghị bỏ từ “miễn” tại khoản 6 Điều 43, chỉ quy định xem xét giảm tần suất, phạm vi hoặc nội dung kiểm tra. Lý do: chương trình bảo đảm đo lường do doanh nghiệp tự xây dựng, tự công bố, chưa được kiểm chứng, không thể làm căn cứ miễn kiểm tra.

Về tính độc lập, khách quan, đại biểu Lê Thành Đông nêu ví dụ, đơn vị điện lực vừa cung cấp điện vừa kiểm định công tơ, doanh nghiệp cấp nước vừa cung cấp nước vừa kiểm định đồng hồ nước. Các đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 25 cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, cùng quyền của người tiêu dùng được tra cứu miễn phí tình trạng kiểm định và trích xuất dữ liệu đo lường của mình.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn phát biểu tại tổ.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn, đề nghị làm rõ cơ chế thực hiện chính sách phát triển hạ tầng đo lường tại miền núi, biên giới. “Không nhất thiết địa phương nào cũng phải có đầy đủ thiết bị và năng lực kiểm định, nhưng phải có cơ chế để vùng khó khăn tiếp cận dịch vụ thiết yếu này”, đại biểu nói. Theo đại biểu, bãi bỏ dấu định lượng trên hàng đóng gói sẵn cần đi kèm công cụ quản lý rủi ro thay thế và cơ sở dữ liệu chung để tránh kiểm tra trùng lặp.

Đại biểu Vũ Văn Tiến lưu ý, dự thảo phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã kiểm tra đo lường tại chợ, trung tâm thương mại nên cần tập huấn, trang bị thiết bị cho cán bộ cấp xã và kết nối xử lý vi phạm với lực lượng quản lý thị trường, công an địa phương. “Nếu không, với 3.321 xã, phường, luật sẽ rất khó thực hiện khi có hiệu lực”, đại biểu nhấn mạnh.