‘Nước rút’ giải ngân đầu tư công, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng

Không để nguồn lực “nằm chờ”

Theo Bộ Tài chính, đến đầu tháng 10/2026, cả nước giải ngân hơn 644.000 tỷ đồng, bằng 63% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng tuần từ ngày 24/9 đến 1/10, số vốn giải ngân tăng thêm 76.237,4 tỷ đồng. Tuy nhiên, vẫn còn 27 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung; trong đó, 8 bộ, cơ quan Trung ương giải ngân dưới 20% hoặc chưa giải ngân…

Hà Nội là một trong những địa phương có giá trị giải ngân lớn. Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú cho biết, lũy kế đến tháng 10/2026, thành phố giải ngân được 115.574 tỷ đồng, bằng 96,32% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và 69,91% kế hoạch thành phố giao. Kết quả này gắn với việc tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm như: Vành đai 2,5 các đoạn Cầu Giấy – Dương Đình Nghệ, Vũ Phạm Hàm – Trần Duy Hưng, Đầm Hồng – Nguyễn Trãi; Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục dài khoảng 2,2 km đã thông xe kỹ thuật, 2 cầu vượt nút giao Láng Hạ – Giảng Võ và đường Nguyễn Chí Thanh hoàn thành trong năm nay…

Vành đai 2,5 Hà Nội đoạn Vũ Phạm Hàm – Trần Duy Hưng thông xe kỹ thuật dịp 10/10. Ảnh: Thế Đoàn

Tại TP Hồ Chí Minh, áp lực giải ngân cũng đang gắn gắn trực tiếp với tiến độ các dự án hạ tầng quy mô lớn. Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà chia sẻ, 3 tháng cuối năm, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, thu ngân sách đạt 1 triệu tỷ đồng và giải ngân 100% vốn đầu tư công được giao. Để đạt mục tiêu này, Thành phố đang đẩy nhanh tốc độ giải ngân về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư các dự án trọng điểm như: Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cảng Cái Mép – Hạ, các tuyến metro và dự án chống ngập giai đoạn I…

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, Bộ Xây dựng đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát, giám sát các chủ đầu tư đăng ký vốn giải ngân cao hơn khả năng thực tế để điều chỉnh, hỗ trợ và gỡ vướng phát sinh; đồng thời, siết chặt quản lý giá nguyên nhiên vật liệu, hỗ trợ nguồn nhân lực, thiết bị chuyên dụng cho các công trình tăng tốc tiến độ. Riêng tại các dự án cao tốc phía Nam, Bộ yêu cầu các chủ đầu tư kiểm soát nguồn cung cát, đá và theo dõi chặt kết quả xử lý nền đất yếu, chờ lún để đảm bảo tiến độ thi công…

Dồn lực giải ngân và siết chặt trách nhiệm

Tại TP Hồ Chí Minh, để đạt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, thành phố phải giải ngân thêm khoảng 36.104 tỷ đồng trong quý IV. Trong đó, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông giải ngân thêm 13.742 tỷ đồng; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị cần thêm 2.039 tỷ đồng; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp cần thêm 4.690 tỷ đồng; Ban Quản lý đường sắt đô thị cần thêm 4.453 tỷ đồng… Khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu Thành phố cần cụ thể hóa mục tiêu giải ngân theo từng tháng, gắn với trách nhiệm người đứng đầu từng đơn vị.

Tại Phú Thọ, Dự án cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu dài 34 km, quy mô 6 làn xe đã cơ bản được bàn giao toàn bộ mặt bằng. Địa phương kiến nghị xem xét đầu tư những hạng mục kỹ thuật cần thiết khi thi công mở rộng. Dự án đường sắt đi qua tỉnh cũng được bố trí 2.000 tỷ đồng trong năm 2026, nhưng dự kiến chỉ sử dụng được khoảng 1.100 tỷ đồng, tỉnh đã đề nghị giảm khoảng 900 tỷ đồng để điều chuyển sang các dự án có khả năng thực hiện…

Đánh giá sát năng lực hấp thụ vốn của từng dự án, thay vì chỉ căn cứ vào số vốn đã bố trí hoặc tỷ lệ giải ngân, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhận định, việc điều chỉnh kế hoạch vốn phải dựa vào thực tế cụ thể. Những dự án còn khả năng thi công, giải ngân cần được ưu tiên tháo gỡ; với dự án không còn nhiệm vụ chi hoặc không thể sử dụng hết vốn trong năm, cần rà soát, đề xuất điều chỉnh sớm để tránh nguồn lực bị ách tắc.

Siêu nút giao Vành đai 3,5 – Đại lộ Thăng Long, Hà Nội dần thành hình. Ảnh: Thế Đoàn

Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; rà soát nguồn gốc đất, giá đất, hoàn thiện hồ sơ và đẩy nhanh việc lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường. Các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, vận động để tạo đồng thuận, đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư, bảo đảm điều kiện ổn định đời sống và sinh kế cho người dân bị thu hồi đất. Với phần mặt bằng đã đủ điều kiện, phải khẩn trương bàn giao để chủ đầu tư và nhà thầu thi công… Đây là các yếu tố quan trọng quyết định tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Qua tìm hiểu, từ tháng 10/2026, cơ chế chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công được áp dụng sau 3 tháng thí điểm. Việc đánh giá được thực hiện theo tháng, quý, dựa trên kết quả giải ngân thực tế, mức độ hoàn thành kế hoạch đăng ký và việc chấp hành chế độ báo cáo.

Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư và Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính sẽ điều chỉnh cách đánh giá, xếp loại để phản ánh sát hơn tình hình thực tế; khuyến khích các đơn vị đăng ký kế hoạch phù hợp với khả năng thực hiện và có tính phấn đấu. Điều đó đòi hỏi KPI phải gắn với số liệu chính xác, tiến độ thực tế và trách nhiệm xử lý vướng mắc…

Đại diện các chủ đầu tư, doanh nghiệp xây dựng cho rằng, mục tiêu giải ngân 100% chỉ có thể tiến gần khi vốn thực sự chuyển thành khối lượng công trình, nguồn lực được sử dụng đúng khả năng và các dự án hoàn thành có thể phát huy hiệu quả, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn: Đối với kế hoạch vốn năm 2026 mới được giao bổ sung hoặc chưa phân bổ chi tiết, các đơn vị cần hoàn thiện thủ tục đầu tư, bảo đảm điều kiện phân bổ cho từng nhiệm vụ, dự án và cập nhật dữ liệu trên Hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu Quốc gia về đầu tư công theo quy định; kiểm soát năng lực nhà thầu, chủ động nguồn vật liệu, nhân lực và phương án ứng phó với biến động thời tiết, giá cả thị trường, hạn chế ảnh hưởng tiến độ.

PGS.TS Ngô Trí Long: Để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số, quý IV/2026 phải tăng trưởng trên 10%. Vì vậy, các bộ, ngành, địa phương trước hết cần tháo gỡ vướng mắc giải ngân đầu tư công theo từng dự án, ưu tiên những công trình có thể hoàn thành hoặc đưa các hạng mục đồng bộ vào sử dụng, nhất là hạ tầng kết nối trung tâm sản xuất, cảng biển, khu công nghiệp và năng lượng. Với từng điểm nghẽn về mặt bằng, tái định cư, vật liệu hay hồ sơ thanh toán, phải xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt. Bên cạnh đó, phải theo dõi tiến độ các dự án hằng tuần để kịp thời xử lý vướng mắc phát sinh, điều chuyển vốn đúng quy định sang các dự án có khả năng thực hiện tốt hơn. Ngoài ra, cần tháo gỡ thủ tục cho các dự án tư nhân có khả năng triển khai sớm, nhất là những dự án đã có nhà đầu tư, phương án vốn và nhu cầu thị trường, nhưng vướng pháp lý.