Biến động giá vật liệu, nhà thầu sẽ đối mặt rủi ro tài chính, thua lỗ

Nguồn vật liệu cát đắp nền đường vẫn còn thiếu tại các dự án giao thông. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Ngoài việc nhu cầu vật liệu cát vẫn còn thiếu tới hàng trăm triệu m³, các nhà thầu thi công cũng đang đối mặt với biến động giá vật liệu xây dựng gia tăng, dẫn đến ảnh hưởng tiến độ thi công và phương án tài chính của hợp đồng đã ký kết của nhà thầu.

Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết cát san lấp vẫn thiếu hụt lớn, với mức thiếu hơn 200 triệu m³, gây áp lực lên tiến độ triển khai các dự án, đặc biệt là công trình giao thông trọng điểm.

Cụ thể, theo thống kê của Bộ Xây dựng, nhu cầu cát san lấp lên tới hơn 600 triệu m³, nhưng khả năng cung ứng chỉ đạt khoảng 394,5 triệu m³, thiếu hơn 200 triệu m³. Đối với đất san lấp, nhu cầu khoảng 758 triệu m³, trong khi khả năng đáp ứng đạt khoảng 1.158 triệu m³, dư gần 400 triệu m³.

Ông Biên cũng nhìn nhận tình trạng thiếu hụt cát san lấp cũng diễn ra ở cả ba nhóm công trình, dự án trong năm 2026. Trong đó, các công trình giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư thiếu hơn 73 triệu m³; các công trình giao thông trọng điểm do địa phương làm chủ đầu tư thiếu gần 58 triệu m³; các công trình khác của địa phương thiếu gần 80 triệu m³.

“Áp lực về nguồn cung cát san lấp vẫn rất lớn nhất là trong bối cảnh nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án hạ tầng giao thông và xây dựng tiếp tục ở mức cao,” ông Biên đánh giá.

Về công tác công bố giá vật liệu xây dựng, ông Biên cho biết theo quy định của Luật Giá, vật liệu xây dựng không thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá. Theo pháp luật về xây dựng, sở xây dựng các địa phương có trách nhiệm khảo sát, thu thập thông tin và công bố giá vật liệu xây dựng định kỳ theo tháng hoặc quý, phù hợp với tình hình thực tế.

Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều công điện nhằm tăng cường quản lý, điều hành giá. Tuy nhiên, một số chủ đầu tư, nhà thầu phản ánh giá vật liệu xây dựng được công bố tại một số địa phương chưa phản ánh sát mặt bằng giá thị trường do nguyên nhân chủ yếu là một số loại vật liệu có biến động giá mạnh, trong khi công tác khảo sát, thu thập thông tin và công bố giá tại một số địa phương chưa theo kịp diễn biến thị trường.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều văn bản đôn đốc, đồng thời trực tiếp kiểm tra, làm việc với các địa phương nhằm chấn chỉnh công tác khảo sát, nâng cao chất lượng và tính sát thực của thông tin giá được công bố.

Liên quan đến giá vật liệu tăng ảnh hưởng đến hợp đồng xây dựng, theo ông Biên, Bộ Xây dựng đã nhiều lần cảnh báo, lưu ý chủ đầu tư cần đánh giá kỹ đặc điểm, quy mô gói thầu và diễn biến thị trường để lựa chọn loại hợp đồng phù hợp, hạn chế rủi ro khi giá vật liệu biến động.

“Thực tế, một số chủ đầu tư vẫn lựa chọn loại hợp đồng chưa phù hợp với tính chất gói thầu và diễn biến giá cả. Điều này khiến nhà thầu phải đối mặt với rủi ro tài chính, thậm chí thua lỗ khi chi phí đầu vào tăng mạnh,” Phó Cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng nói rõ.

Khẳng định pháp luật về xây dựng đã có quy định xử lý đối với các trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, trong đó có những tình huống liên quan đến biến động giá, ông Biên cho biết việc xem xét, xử lý cần dựa trên mức độ tác động cụ thể đối với từng hợp đồng, thông qua đánh giá giữa chủ đầu tư và nhà thầu, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.

Đối với đề xuất chuyển từ phương pháp điều chỉnh giá theo chỉ số giá sang phương pháp bù trừ trực tiếp, ông Biên cho rằng nếu biến động giá đáp ứng các điều kiện áp dụng cơ chế này, các bên có thể xem xét điều chỉnh hợp đồng, bao gồm rà soát nguồn dữ liệu giá và phương pháp điều chỉnh.

Tuy nhiên, ông Biên cũng lưu ý việc chuyển từ điều chỉnh theo chỉ số giá sang bù trừ trực tiếp không được thực hiện một cách tự động, mà cần căn cứ vào đánh giá cụ thể của các bên tham gia hợp đồng và bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật hiện hành./.