Gỡ điểm nghẽn vật liệu, đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm

Cát thi công san lấp là nguồn vật liệu khan hiếm tại các công trình trọng điểm của Thành phố. (Ảnh: QUÝ HIỀN)

Thiếu trầm trọng vật liệu xây dựng

Khi hàng loạt dự án, công trình trọng điểm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đồng loạt triển khai, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung, nhất là cát san lấp và cát xây dựng. Tại nhiều công trình như Vành đai 2, Vành đai 3, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Mộc Bài và các dự án cải tạo, chỉnh trang kênh rạch đang thi công, nhu cầu cát san lấp rất lớn, trong khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp thời.

Nhu cầu tăng nhanh, trong khi khả năng cung ứng từ các mỏ và nguồn vật liệu truyền thống còn hạn chế, đang tạo sức ép đáng kể lên tiến độ thi công. Tình trạng này càng rõ nét tại các dự án cần khối lượng lớn cát san lấp, đất đắp và đá xây dựng, đòi hỏi Thành phố phải sớm có giải pháp bảo đảm nguồn vật liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu triển khai các công trình trọng điểm.

Thi công gói thầu Xây lắp 6 Dự án Vành đai 3, đoạn qua địa bàn Củ Chi. (Ảnh: THẾ ANH)

Từng được đặt thời hạn về đích vào dịp 30/4, 14,7km Vành đai 3 phía đông Thành phố Hồ Chí Minh phải lùi tiến độ đến cuối tháng 6 và mới đây nhất lùi tiếp đến tháng 11 do tình trạng khan hiếm nguyên vật liệu. Tương tự, các gói thầu XL7, 8, 9, 10 Vành đai 3 đoạn phía tây và tây bắc (huyện Hóc Môn và Bình Chánh trước đây) hiện đang gia tải chờ thời gian gia cố đắp cát cũng nhận lượng cát nhỏ giọt. Đại diện một nhà thầu thi công gói thầu XL8 chia sẻ, cát đưa về công trình bao nhiêu là hết bấy nhiêu vì khan hiếm. Có ngày công trình cần hàng nghìn m3 nhưng lượng cát đổ về chiếm chưa đến 20%. Với tình trạng nguồn vật liệu khan hiếm nhà thầu này nói chung và các nhà thầu thi công công trình Vành đai 3 đoạn phía tây và tây bắc đang phải chạy vạy thêm nguồn cát từ Campuchia để bổ sung cho công trình tránh “gãy” tiến độ chủ đầu tư đề ra.

Đại diện nhà thầu-liên danh Công ty cổ phần Tổng công ty Đầu tư xây dựng 194 và Công ty cổ phần Lizen thực hiện dự án Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Mộc Bài cho biết, dù công trình chỉ mới ở giai đoạn đúc phiến dầm nhưng nhà thầu đã tung quân đi tìm nguồn vật liệu đắp nền, nhất là cát san lấp. Nếu không chuẩn bị trước ngay từ bây giờ nguy cơ công trình chờ vật liệu sẽ tiếp tục xảy ra.

Xử lý nguồn cát biển để thay thế

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố, năm 2026, nguồn cung trên địa bàn thành phố đang thiếu hụt nghiêm trọng ở hầu hết các loại vật liệu chủ lực. Trong đó, đá xây dựng có công suất khai thác đạt 23,66 triệu m3, trong khi nhu cầu lên tới 28,16 triệu m3, thiếu khoảng 4,5 triệu m3; cát xây dựng hiện chỉ đạt 0,69 triệu m3 so với nhu cầu 15,56 triệu m3, thiếu tới 14,87 triệu m3. Đặc biệt, cát san lấp thiếu hụt lớn nhất với 50 triệu m3 (nhu cầu là 52,89 triệu m3 trong khi cung chỉ đạt 2,3 triệu m3).

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Nguyễn Toàn Thắng cho biết: hiện nhu cầu vật liệu san lấp cho các dự án khoảng 44 triệu m³, nhưng nguồn đáp ứng mới đạt khoảng 5-8 triệu m³. Để tháo gỡ tình trạng này, thành phố chuẩn bị đưa khoảng 55 triệu m³ cát biển ngoài khơi vào sử dụng làm vật liệu san lấp, bên cạnh các giải pháp mở rộng nguồn cung đá xây dựng và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục khai thác mỏ.

Cùng với giải pháp xử lý 55 triệu m³ cát biển, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tích hợp quy hoạch, cho phép nâng độ sâu khai thác các mỏ đá tại khu vực Bà Rịa -Vũng Tàu và Bình Dương cũ thêm 50-100m nhằm khai thác tối đa nguồn tài nguyên dưới đất, tăng sản lượng cung ứng.

Thi công trên vùng đất yếu cần rất nhiều vật liệu cát đắp để gia cố hạ tầng. (Ảnh: QUÝ HIỀN)

Bên cạnh đó, thành phố sẽ cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục cấp phép, gia hạn và nâng công suất mỏ từ 67-70 ngày xuống còn 20 ngày. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường vận dụng luật Phát triển đô thị để rút gọn và miễn giảm một số thủ tục về đất đai, môi trường đối với các mỏ nâng công suất hoặc gia hạn.

“Nếu không sử dụng vật liệu thay thế và các giải pháp hỗ trợ này thì không đáp ứng được nhu cầu rất lớn hiện nay”, ông Thắng nói.

Để giải quyết căn cơ tình trạng thiếu vật liệu, Thành phố Hồ Chí Minh đã đặt ra yêu cầu điều phối vật liệu xây dựng thông thường trên toàn địa bàn. Theo kế hoạch được công bố tháng 8/2026, Sở Xây dựng là đầu mối rà soát nhu cầu của từng dự án, tổng hợp danh mục công trình cần ưu tiên và phối hợp cập nhật nguồn cung từ các mỏ. Sở Nông nghiệp và Môi trường theo dõi trữ lượng, công suất khai thác và nghiên cứu các giải pháp bổ sung nguồn cung.

Cách tiếp cận này cần được triển khai sát hơn với tiến độ thực tế của từng gói thầu. Thay vì chỉ xác định tổng nhu cầu vật liệu theo năm, các chủ đầu tư cần cập nhật khối lượng cần sử dụng theo từng tháng, từng công đoạn và từng vị trí thi công. Trên cơ sở đó, cơ quan điều phối có thể xác định công trình nào cần vật liệu trước, công trình nào có khả năng tiếp nhận nguồn thay thế và khu vực nào có thể điều chuyển nguồn cung phù hợp.

Trường hợp chủ đầu tư và doanh nghiệp khai thác chưa thống nhất được phương án cung ứng, chủ đầu tư phải báo cáo nguyên nhân để Sở Xây dựng xem xét, điều phối sang nguồn cung khác nếu phù hợp. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện cũng sẽ được tổng hợp, báo cáo Ủy ban nhân dân Thành phố xem xét, xử lý theo thẩm quyền.