Nghị quyết 02-NQ/TW: Mở không gian phát triển mới cho Thủ đô

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm đã cụ thể hóa những định hướng này bằng cấu trúc phát triển mới, từng bước được hiện thực hóa qua các công trình, dự án và phương thức tổ chức không gian phát triển tại nhiều địa bàn.

Người dân xem quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm tại Bảo tàng Hà Nội. Ảnh: Đỗ Tâm

Từ Nghị quyết đến một quy hoạch có khả năng hành động

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm tổ chức không gian theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, với đô thị trung tâm và các cực phát triển ở nhiều hướng. Cấu trúc này được xây dựng theo hướng đa cực, đa trung tâm, gắn mỗi khu vực với những lợi thế và chức năng riêng, từ khoa học, công nghệ, logistics, thương mại, dịch vụ đến văn hóa, sinh thái. Trong quy hoạch, 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực được đặt trong một mạng lưới liên kết thay vì tồn tại như những khu vực phát triển độc lập.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, cách tiếp cận đang chuyển từ “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”, trong đó mọi định hướng không gian đều gắn với chương trình, kế hoạch và các dự án động lực cụ thể. Nhìn vào những dự án đang được triển khai, có thể thấy hạ tầng đang được đặt trong chính quá trình tổ chức lại không gian đó. Đại lộ Thăng Long đã tạo trục kết nối quan trọng về phía Tây; tuyến đường sắt đô thị số 5 Văn Cao – Hòa Lạc, dài 39,6km, được khởi công từ cuối năm 2025, tiếp tục bổ sung một phương thức kết nối trên hành lang này. Trong cấu trúc phát triển, Hòa Lạc được xác định là cực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì thế, việc bổ sung tuyến metro không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại mà còn tạo thêm điều kiện để không gian phía Tây tiếp tục hình thành các chức năng đô thị mới.

Ông Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận định: “Hà Nội đã quyết tâm đầu tư hệ thống đường sắt, đặc biệt là đường sắt tuyến số 5 kết nối Văn Cao – Hòa Lạc. Trục Đại lộ Thăng Long đã có, giờ có thêm tuyến đường sắt đô thị, sẽ giúp khai phá các nguồn lực khác, thu hút các nhà đầu tư vào trong đô thị mới này. Đó là yếu tố quan trọng bậc nhất”.

Nếu phía Tây đang hình thành hành lang khoa học, công nghệ, phía Đông lại cho thấy một hướng phát triển khác. Gia Lâm được xác định là cực tăng trưởng phía Đông với trọng tâm logistics, thương mại, dịch vụ và vận tải. Tại địa bàn này, định hướng phát triển đã được gắn với những dự án và đầu mối cụ thể như cảng cạn ICD Cổ Bi, cảng container Phù Đổng và bến xe tải.

Ông Phan Thiết Luật, Trưởng Phòng Kinh tế xã Gia Lâm, Hà Nội, cho biết: “Theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Gia Lâm được xác định là cực tăng trưởng phía Đông, phát triển về logistics, thương mại, dịch vụ. Xã sẽ ưu tiên lĩnh vực logistics, thương mại và vận tải. Đó là cực tăng trưởng để phối hợp với các nhà đầu tư, kết hợp với các dự án như cảng cạn ICD, Cổ Bi, cảng container Phù Đổng, bến xe tải, giảm chi phí nhà đầu tư, giao thương với khu vực xung quanh, tạo tính kết nối”.

Cùng ở phía Đông, Long Biên có lợi thế về vị trí cửa ngõ, hệ thống giao thông và quỹ đất phát triển. Theo Chủ tịch UBND phường Long Biên Hoàng Hải, địa bàn đang chủ động triển khai 54 dự án, trong đó khoảng 30 dự án ngoài ngân sách. Những con số này cho thấy câu chuyện của một cực phát triển không chỉ nằm ở định hướng quy hoạch mà đã chuyển sang bài toán chuẩn bị và triển khai các dự án cụ thể. Khi giao thông, thương mại, logistics và các khu đô thị cùng được đặt trong một không gian liên kết, phía Đông có thêm cơ sở để đảm nhận vai trò trong cấu trúc Thủ đô.

Ở phía Bắc, yêu cầu về hạ tầng càng thể hiện rõ mối quan hệ giữa kết nối và phát triển. Nhiều năm qua, Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn có vị trí thuận lợi về cửa ngõ, sân bay và liên kết vùng, nhưng việc khai thác không gian phát triển vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối.

Tại Sóc Sơn, việc mở rộng quốc lộ 3 lên 6 làn xe, rộng 52m là một minh chứng cụ thể. Với người dân địa phương, giá trị của tuyến đường không chỉ nằm ở mặt đường rộng thêm bao nhiêu mét, mà ở khả năng lưu thông hàng hóa và kết nối giữa Hà Nội với các địa phương phía Bắc.

Ông Hoàng Đình Thắng (xã Sóc Sơn) cho biết: “Tôi rất kỳ vọng là sau khi tuyến đường được mở rộng 52m, kinh tế của địa phương sẽ tốt lên. Không chỉ của nhân dân địa phương ở đây, mà lưu thông tất cả từ thành phố đi Thái Nguyên, điều kiện nó sẽ thuận lợi nhất cho nhân dân và cho giao thông của đất nước”.

Ở phía Nam, quốc lộ 21B được xác định là trục tạo động lực phát triển kinh tế; dự án mở rộng tuyến qua xã Ứng Thiên đang được tập trung thực hiện. Cùng với đó, Cienco 5 mở thêm hướng kết nối. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa, cho biết: “Với Đồ án tổng thể quy hoạch Thủ đô 100 năm, Ứng Hòa dự kiến có sân bay thứ 2, ở phía Nam. Trục Cienco là trục kết nối phía Nam Thủ đô. Hy vọng sự kết hợp với các tuyến đường chính như 21B và 21C là Cienco sẽ góp phần phát triển phía Nam Hà Nội. Có thể là vùng vừa kết hợp sinh thái, đầu mối giao thương, phát triển về logistics. Bên cạnh đó cũng phát triển TOD theo quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm”.

Tăng cường liên kết giữa các cực phát triển

Quy hoạch đã xác định các cực phát triển ở nhiều hướng, còn trên thực tế, Hà Nội đang đồng thời triển khai các công trình kết nối những khu vực này. Hệ thống vành đai, cầu qua sông Hồng, các tuyến hướng tâm và đường sắt đô thị được đặt trong cùng một bài toán liên kết không gian. Vành đai 4 và tuyến đường sắt đô thị số 5 Văn Cao – Hòa Lạc là hai ví dụ rõ nét cho cách Hà Nội đang chuyển cấu trúc đa cực trên bản đồ quy hoạch thành mạng lưới kết nối trên thực địa.

Với Vành đai 4, tuyến đường được triển khai cùng loạt công trình vượt sông Hồng. Trong 7 cầu đang triển khai, 5 cầu gắn trực tiếp với các tuyến vành đai; trong đó, cầu Hồng Hà gắn với Vành đai 4, cầu Thượng Cát với Vành đai 5, cầu Vân Phúc với Vành đai 4,5. Cầu Hồng Hà kết nối Ô Diên với Mê Linh; các cầu Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Mễ Sở mở thêm các hướng qua sông, từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông.

Ở phía Tây, tuyến đường sắt đô thị số 5 Văn Cao – Hòa Lạc dài 39,6km, khởi công tháng 12-2025, nối trung tâm với Hòa Lạc. Đại lộ Thăng Long đã hình thành hành lang giao thông về phía Tây; tuyến đường sắt bổ sung phương thức vận tải khối lượng lớn, gắn Hòa Lạc với mạng lưới đô thị của Thủ đô

Hai công trình cũng cho thấy tốc độ triển khai hạ tầng đang có sự thay đổi. Trước đây, trong khoảng 20 năm, Hà Nội mới xây dựng gần 20km đường sắt đô thị. Khoảng 2 năm gần đây, 7 tuyến đã đồng loạt khởi công, hướng tới khoảng 100km vào năm 2030. Theo ông Phan Trường Thành, nếu trước đây một quy trình đầu tư có thể mất 5-10 năm thì hiện nay, nhiều thủ tục có thể được giải quyết trong khoảng 1-2 năm.

Những chuyển động trên cho thấy Nghị quyết 02-NQ/TW đang được Hà Nội cụ thể hóa bằng các công trình, dự án. Từ Vành đai 4, hệ thống cầu qua sông Hồng đến đường sắt đô thị, yêu cầu mở rộng không gian và tăng cường liên kết đang từng bước được chuyển thành những kết quả có thể nhìn thấy trên thực tế. Qua đó, các cực phát triển từng bước được kết nối thành một không gian liên thông, tạo thêm dư địa để Hà Nội tổ chức lại không gian đô thị và mở rộng động lực tăng trưởng.