Kiểm soát thủ tục từ khi xây dựng chính sách
Sau hơn 16 năm kể từ khi Chính phủ ban hành Nghị định số 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát thủ tục hành chính, khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực này tiếp tục được hoàn thiện. Nghị định số 385/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 10-10-2026, đặt ra những yêu cầu mới trong kiểm soát quy định và thực hiện thủ tục hành chính, đặc biệt ở các khía cạnh đánh giá tác động, quản lý rủi ro, bảo đảm cạnh tranh và khai thác dữ liệu phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Nghị định số 385/2026/NĐ-CP đặt ra những yêu cầu mới trong kiểm soát quy định và thực hiện thủ tục hành chính. Ảnh minh hoạ: Thanh Tuấn
Theo luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, trong bối cảnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, Nghị định số 285/2026/NĐ-CP có ý nghĩa thiết thực đối với cả cơ quan Nhà nước, người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Mục tiêu không chỉ là rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ mà còn phải bảo đảm thủ tục được ban hành đúng thẩm quyền, minh bạch, hợp lý và không tạo ra những chi phí tuân thủ không cần thiết.
Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định này là yêu cầu kiểm soát thủ tục hành chính ngay từ giai đoạn đề xuất chính sách, soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật và duy trì thường xuyên trong quá trình tổ chức thực hiện.
Theo Điều 12, Nghị định số 385/2026/NĐ-CP, việc đánh giá tác động thủ tục hành chính phải xem xét sự cần thiết, tính hợp lý, tính hợp hiến, hợp pháp và chi phí tuân thủ. Cơ quan đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm thực hiện việc đánh giá theo từng giai đoạn xây dựng văn bản.
Luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội trao đổi với phóng viên. Ảnh: Thái An
Đáng chú ý, thủ tục hành chính chỉ được quy định sau khi đã đánh giá tác động và xác định không thể thay thế bằng các biện pháp quản lý khác có hiệu quả tương đương nhưng chi phí tuân thủ thấp hơn. Các phương án được xem xét có thể bao gồm hậu kiểm, quản lý dựa trên rủi ro, cơ chế tự công bố, khai thác dữ liệu hoặc để cá nhân, tổ chức tự thực hiện và chịu trách nhiệm theo pháp luật.
Theo chuyên gia pháp lý, cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu quan trọng là trước khi bổ sung một loại giấy tờ, điều kiện hoặc bước xử lý hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền cần chứng minh sự cần thiết và cân nhắc tác động thực tế đối với đối tượng phải thực hiện. Một thủ tục có thể phục vụ mục tiêu quản lý nhà nước, nhưng nếu thiết kế không hợp lý, trùng lặp với dữ liệu đã có hoặc phát sinh chi phí không tương xứng thì cần được xem xét lại.
Người dân và doanh nghiệp được quyền góp ý
Luật sư Đinh Thị Nguyên cho biết, Nghị định số 385/2026/NĐ-CP cũng nhấn mạnh sự tham gia của cá nhân, tổ chức và các bên liên quan trong quá trình xây dựng, thực hiện, đánh giá thủ tục hành chính.
Theo Điều 9 và Điều 11 Nghị định số 385/2026/NĐ-CP, khi dự kiến ban hành thủ tục hành chính mới, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thông báo trên nền tảng số về kiểm soát thủ tục hành chính và đăng tải nội dung dự kiến để lấy ý kiến theo quy định.
Đối tượng chịu tác động, cơ quan chuyên môn, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và các tổ chức có liên quan có thể tham gia góp ý. Cơ quan đề xuất chính sách, cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến theo quy định.
Đối với doanh nghiệp, đây là cơ hội để phản ánh những yêu cầu hồ sơ bất hợp lý, quy trình chồng chéo hoặc điều kiện có thể gây cản trở hoạt động kinh doanh ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách. Đối với người dân, việc tham gia góp ý giúp những vướng mắc phát sinh trong đời sống được phản ánh vào quá trình hoàn thiện quy định.
Luật sư Đinh Thị Nguyên cho biết, một nội dung trực tiếp liên quan đến quyền của người dân và doanh nghiệp được quy định tại khoản 4 Điều 15, Nghị định số 385/2026/NĐ-CP là việc cá nhân, tổ chức có quyền từ chối thực hiện thủ tục hành chính không đúng quy định pháp luật hoặc không đúng nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền công bố, công khai.
“Tuy nhiên, quy định này không có nghĩa người dân được tùy ý bỏ qua thành phần hồ sơ, điều kiện hoặc nghĩa vụ hợp pháp. Quyền từ chối chỉ áp dụng đối với yêu cầu thực hiện thủ tục không đúng pháp luật hoặc không đúng nội dung đã được công bố, công khai. Vì vậy, người dân cần chủ động tra cứu thông tin thủ tục chính thức, lưu giữ phiếu tiếp nhận, giấy hẹn và các tài liệu liên quan để có cơ sở phản ánh khi phát sinh vướng mắc”, luật sư Đinh Thị Nguyên nói.
Chuyển đổi số gắn với nguyên tắc cung cấp thông tin một lần
Nghị định số 385/2026/NĐ-CP xác định chuyển đổi số và quản trị dữ liệu là một bộ phận quan trọng của kiểm soát thủ tục hành chính. Điều 6, Điều 7 và Điều 15 của nghị định này đặt ra yêu cầu số hóa, kết nối, liên thông dữ liệu, định danh điện tử và bảo đảm nguyên tắc chỉ cung cấp thông tin một lần trong giải quyết thủ tục hành chính; ưu tiên sử dụng dữ liệu, dịch vụ số và liên thông điện tử trong quá trình thực hiện.
Trên thực tiễn, khi thông tin của người dân, doanh nghiệp đã có trong cơ sở dữ liệu mà cơ quan có thẩm quyền được phép khai thác, việc tái sử dụng dữ liệu có thể giúp hạn chế yêu cầu cung cấp lại giấy tờ, giảm số lần đi lại và giảm nguy cơ sai lệch thông tin giữa các hệ thống.
Nghị định cũng quy định việc ưu tiên cho phép thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử và không phụ thuộc vào địa giới hành chính theo quy định. Đây là định hướng quan trọng để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, nhất là đối với người dân ở xa nơi giải quyết hồ sơ và doanh nghiệp có hoạt động tại nhiều địa phương.
Dù vậy, chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật chính xác, các hệ thống có khả năng kết nối, quy trình điện tử được thiết kế thuận tiện và quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng được bảo đảm.
“Để Nghị định số 385/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát quy trình nội bộ, cập nhật dữ liệu thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng hướng dẫn và xử lý kịp thời phản ánh, kiến nghị. Công tác kiểm soát không nên chỉ tập trung vào số lượng thủ tục được cắt giảm mà cần đánh giá cả thời gian, chi phí thực tế và mức độ thuận tiện của người sử dụng”, luật sư Đinh Thị Nguyên khuyến nghị.
Leave a Reply