Bẫy thẩm mỹ khi sơn nhà màu trắng

Hãng Pantone công bố Cloud Dancer là màu sắc của năm 2026. Ảnh: Pantone.

Nhiều năm trước, khi đến thăm trường tiểu học của con trai, Wendy S. Walters bất chợt chú ý đến những bức tường trắng “chói lóa và lạnh lẽo” trong tòa nhà khoảng 100 năm tuổi vừa được cải tạo. Trước đó, bà chưa từng bận tâm đến màu trắng, thậm chí chọn màu này làm tông chủ đạo cho căn hộ gia đình tại Harlem (New York, Mỹ), vì cảm giác sạch sẽ, đơn giản, thanh lịch và yên bình.

Từ trải nghiệm tại trường học, Walters bắt đầu nhận ra sơn trắng hiện diện khắp nơi, từ phòng khám, bảo tàng, cửa hàng đến nhà mẫu. Benjamin Moore, hãng sơn Mỹ, cũng cung cấp hơn 150 sắc độ trắng.

“Điều đó cứ khiến tôi khó chịu”, Walters nói với New York Times trong một chuyến thăm gần đây tới Solomon R. Guggenheim Museum, bảo tàng nghệ thuật nổi tiếng ở New York với nhiều không gian trưng bày màu trắng.

Màu trắng thành chuẩn thiết kế

Những suy nghĩ này trở thành chủ đề của A Dead White: An Argument Against White Paint (tạm dịch: Màu trắng chết: Lập luận chống lại sơn trắng), cuốn sách mới của Walters. Tác phẩm kết hợp hồi ký cá nhân và lịch sử thiết kế, tìm hiểu cách màu trắng trở thành lựa chọn gần như mặc định trong nhiều không gian hiện đại.

Walters (55 tuổi) hiện là phó giáo sư chuyên ngành viết phi hư cấu tại Columbia University, đại học nghiên cứu tư thục ở New York. Trong sách, bà không phản đối bản thân màu trắng, mà đặt câu hỏi về việc con người sử dụng sơn trắng một cách quá phổ biến và gần như vô thức.

Quan điểm của Walters từng được chia sẻ bởi Frank Lloyd Wright, kiến trúc sư người Mỹ thiết kế Guggenheim Museum. Trước khi bảo tàng mở cửa năm 1959, giám đốc James Johnson Sweeney muốn các khu vực triển lãm được phủ một màu trắng không có sắc độ phụ nhằm hướng toàn bộ sự chú ý vào tác phẩm nghệ thuật. Wright lại muốn sử dụng màu ngà nhẹ, cho rằng sắc màu này phù hợp hơn với kiến trúc của tòa nhà dưới ánh sáng tự nhiên.

Trong những lá thư gửi Harry F. Guggenheim, người thuộc gia đình sáng lập bảo tàng, Wright gọi màu trắng là sắc màu có sức tàn phá dưới ánh sáng ban ngày, bà còn mô tả đây là “mối đe dọa” và “màu ồn ào nhất”.

Tác giả / Tác phẩm

A Dead White

Tác giảWendy S. Walters

Xuất bản2026

Nhà xuất bảnScribner/Simon & Schuster

Cuốn sách xoay quanh lịch sử và sự phổ biến của sơn trắng trong đời sống hiện đại. Từ nhà ở, trường học đến bảo tàng và cửa hàng, tác giả đặt câu hỏi vì sao màu trắng lại trở thành lựa chọn mặc định và điều gì bị đánh mất khi không gian ngày càng giống nhau.

Wright cuối cùng không thuyết phục được phía bảo tàng. Ngày nay, các phòng trưng bày bên trong Guggenheim được phủ Dove Wing, một sắc trắng của Benjamin Moore.

Theo Walters, xu hướng sử dụng màu trắng trong không gian hiện đại bắt đầu từ năm 1860, khi Edward William Godwin, nhà thiết kế nội thất người Anh, phủ màu kem lên giấy dán trần nhà.

Đến thập niên 1920, màu trắng trở thành biểu tượng của chủ nghĩa hiện đại, được các nhà thiết kế thuộc Bauhaus, trường phái kiến trúc và thiết kế Đức, ưa chuộng vì giúp công trình nổi bật trong ảnh đen trắng.

Màu trắng cũng phổ biến trong bảo tàng nhờ khả năng làm nền cho các tác phẩm đa dạng về chất liệu và bề mặt. Walters nhận ra điều này khi đồng giám tuyển triển lãm năm 2022 về điêu khắc phương Tây và hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương tại Metropolitan Museum of Art (The Met), bảo tàng nghệ thuật ở New York.

Bennett Leifer, nhà thiết kế nội thất Mỹ, cho rằng màu trắng dễ phối hợp nên thường được cả người dùng phổ thông lẫn giới chuyên nghiệp lựa chọn. Tuy nhiên, Walters cho rằng chính sự tiện lợi này khiến màu trắng bị sử dụng một cách mặc định, thiếu cân nhắc.

Sau vẻ ngoài tinh khiết

Trong A Dead White, Walters khám phá ý nghĩa lịch sử và xã hội của màu trắng. Từ thời tiền sử, cư dân hang Lascaux (Pháp) đã nghiền canxit trắng để vẽ lên vách đá. Tại Iran, màu trắng từng được sử dụng trong hình thức “tra tấn phòng trắng”, khi tù nhân chính trị bị giam trong phòng trắng, mặc đồ trắng và ăn cơm trắng nhằm gây áp lực tâm lý.

Walters cũng đặt câu hỏi về việc màu trắng thường gắn với sự thuần khiết, sạch sẽ và trung tính, cho rằng những quan niệm này có thể che khuất ý nghĩa lịch sử và xã hội phức tạp.

Trước khi viết sách, Walters đã thắc mắc vì sao sơn trắng xuất hiện ở khắp mọi nơi. Ảnh: Daniela Spector/NYT.

Đáng chú ý, Pantone Color Institute, bộ phận nghiên cứu màu sắc thuộc hãng Pantone (Mỹ), chọn sắc trắng tên Cloud Dancer, làm Màu sắc của năm 2026, cho thấy sức ảnh hưởng của màu này trong thiết kế hiện đại.

Leatrice Eiseman, giám đốc điều hành Pantone Color Institute, ví Cloud Dancer như “trang giấy trắng”, mang lại cảm giác bình yên giữa thế giới nhiều bất an. Tuy nhiên, Walters cho rằng những quan niệm quen thuộc về sự sạch sẽ, trung tính của màu trắng cần được xem xét kỹ hơn.

Quan điểm này cũng ảnh hưởng đến cách Walters trang trí nhà. Khi sơn lại căn hộ vài năm trước, bà chọn xanh lá nhạt cho phòng tắm và xanh navy cho nhà bếp. Riêng phòng khách, dù cần màu trung tính, dễ chịu và phù hợp nếu bán nhà, bà vẫn không muốn chọn màu trắng vì cho rằng đó là kiểu “thiết kế thương mại vô hồn”. Cuối cùng, bà làm theo gợi ý của thợ sơn, pha màu xám và trắng theo tỷ lệ bằng nhau.

Hiện Walters dự định sơn lại phòng khách. Tại Janovic Paint and Decorating Center, cửa hàng sơn ở New York, bà chọn thử hai màu be và xám vì cảm thấy dễ chịu dù không quá tươi sáng. Trong khi đó, bà lập tức loại bỏ Chantilly Lace, sắc trắng kinh điển của hãng sơn Mỹ.

“Tôi hoàn toàn không có ý định chọn màu này”, bà nói.