Hồi chuông báo động từ những “khối tài sản đóng băng”
Sau những đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, phường và xóm, bản, diện mạo hành chính của Nghệ An đã có bước chuyển dịch mạnh mẽ nhưng đi kèm với đó là một thực tế trầm lắng, hàng loạt trụ sở từng là trung tâm giao dịch sầm uất nay rơi vào cảnh “vườn không nhà trống”. Tại một số trụ sở hành chính cấp xã thuộc các huyện cũ như Diễn Châu, Nghĩa Đàn, Quỳnh Lưu, Thái Hòa, Quỳ Hợp… không khó để bắt gặp những công trình khang trang nhưng vẫn trong tình trạng “cửa đóng then cài”.
Trụ sở Trung tâm DS-KHH gia đình Nghĩa Đàn (cũ) chưa có phương án sử dụng.
Người dân địa phương không khỏi lo ngại khi chứng kiến những công trình nhà cửa, kể cả các hạng mục và thiết bị mới được đầu tư không có người quản lý, sử dụng thường xuyên sẽ nhanh chóng xuống cấp, nhất là trong điều kiện thời tiết mưa bão miền Trung.
Số liệu thống kê tính đến tháng 8/2026 toàn tỉnh có tổng cộng 4.378 cơ sở nhà, đất công, trong đó 3.670 cơ sở được tỉnh giữ lại tiếp tục sử dụng; 86 cơ sở điều chuyển nội bộ ngành; 109 cơ sở bàn giao cho các đơn vị Trung ương; 40 cơ sở chuyển đổi công năng làm thiết chế văn hóa công cộng; 129 cơ sở đã được xử lý xong và 345 cơ sở dôi dư còn lại vẫn chưa được đưa vào sử dụng, khai thác hoặc xử lý dứt điểm.
Những trụ sở dôi dư bỏ hoang gây lãng phí tài sản công.
Mới đây, tại Thông báo số 5769/TB-UBND ngày 20/8/2026, đồng chí Bùi Thanh An, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh đã giao các sở, ngành phối hợp với địa phương hoàn thành xử lý dứt điểm 345 cơ sở dôi dư còn lại trước ngày 30/10/2026. Các địa phương phải xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng trì trệ, chậm trễ.
Điểm nghẽn từ hành lang pháp lý và nghịch lý giá thuê
“Khoảng trống” cơ chế cho thuê là vấn đề đầu tiên cần được chú ý, trong quá trình xử lý tài sản công, nhất là đất đai, hành lang pháp lý chưa đầy đủ và thiếu cụ thể đã phát sinh nhiều khó khăn. Điển hình như tại một số cơ sở ở huyện Nghĩa Đàn cũ, sau khi được bàn giao tài sản, UBND xã Nghĩa Đàn đã muốn cho doanh nghiệp thuê ngay từ đầu năm 2026 để tránh lãng phí, tuy nhiên, do chưa có mức giá cho thuê và cơ chế đấu giá quyền thuê nên phương án này đành phải bỏ ngỏ.
Nghệ An vẫn còn hàng trăm trụ sở nhà đất dôi dư sau sáp nhập chưa có phương án xử lý.
Công thức tính giá thuê vượt nhu cầu địa phương cũng là một nguyên nhân làm cho tình trạng dôi dư khó được giải quyết. Tại xã Hưng Nguyên, ông Hoàng Anh Tiến, Chủ tịch UBND xã cho biết, sau khi được tỉnh bàn giao tài sản công, xã đã điều chuyển sắp xếp nội bộ và đang xây dựng phương án cho thuê một số trụ sở.
Thế nhưng, công thức tính giá cho thuê tài sản công hiện tại còn cao so với nhu cầu tại địa phương, khiến nhiều người thuê e ngại và chưa thể tiếp cận.
Ông Cao Quang Trung, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh (đơn vị được tỉnh bàn giao quản lý, khai thác 87 cơ sở nhà, đất) chỉ ra một nút thắt lớn khác: Đối với các khu đất có mục đích sử dụng theo quy hoạch là đất trụ sở cơ quan, muốn đưa ra đấu giá quyền sử dụng đất thì bắt buộc phải điều chỉnh mục đích sử dụng đất cho phù hợp. Việc điều chỉnh quy hoạch này nếu làm theo quy trình thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian và làm chậm tiến độ.
Dù khó khăn chồng chất nhưng tại một số địa phương của Nghệ An, nhờ tư duy năng động, “dám nghĩ dám làm” của người đứng đầu, những “đốm sáng” đầu tiên trong việc xử lý công sản dôi dư đã bắt đầu xuất hiện.
Tại phường Thái Hòa, nhờ chủ động trong phương án xử lý, phường đã điều chuyển trụ sở các phường cũ gồm Quang Phong, Quang Tiến, Long Sơn và Hòa Hiếu cho các đơn vị tiếp quản, mang lại hiệu quả sử dụng cao.
Mới đây, UBND phường đã xây dựng Đề án quản lý và cho thuê tài sản công trình Ban Thường vụ Đảng ủy phường, mời Hội đồng thẩm định giá tư vấn để ký hợp đồng cho Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật nghề Việt Đức thuê trụ sở xã Nghĩa Hòa cũ làm địa điểm dạy nghề ngắn hạn trong thời hạn 5 năm, thu về 10 triệu đồng/tháng.
Trụ sở UBND phường Hưng Bình (cũ) sau sáp nhập được chuyển đổi làm Trụ sở Ban quản lý dự án công trình giao thông tỉnh Nghệ An.
Tương tự, ngày 25/8/2026, UBND xã Quỳnh Lưu đã đấu giá quyền thuê 5 tài sản công gồm Trụ sở Kho bạc Nhà nước, Trụ sở Viện Kiểm sát nhân dân, Trụ sở Trạm Khuyến nông và Trụ sở cơ quan Bảo hiểm xã hội. Kết quả, sau cuộc đấu giá, 3 cơ sở đã xác định được người thuê; chỉ còn lại 2 cơ sở (Trạm Khuyến nông và Kho bạc Nhà nước) chưa có người thuê và đang vướng mắc thủ tục.
Lời giải toàn diện: “Nhanh chóng nhưng không nóng vội”
Để giải quyết triệt để 345 cơ sở dôi dư còn lại trước ngày 30/10/2026, tỉnh Nghệ An đang tập trung cao độ triển khai các nhóm giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ và linh hoạt. UBND tỉnh đã chỉ đạo rõ: Không nhất thiết phải cho thuê hoặc bán đất đối với toàn bộ các cơ sở dôi dư, tùy vào từng trường hợp cụ thể, các địa phương có thể chuyển đổi công năng làm thiết chế công cộng, cơ sở y tế, giáo dục; thực hiện thanh lý, xử lý tài sản trên đất để quản lý đất đai hoặc cho thuê ngắn hạn. Đối với những tài sản vùng sâu vùng xa (như nhà văn hóa thôn bản, cơ sở y tế, giáo dục cũ) không có tiềm năng thương mại, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đề xuất bàn giao thẳng về cho UBND cấp xã quản lý, khai thác để phù hợp với thực tiễn.
Hiện nay, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đề xuất tỉnh cần chỉ đạo các sở, ngành và địa phương chủ động điều chỉnh quy hoạch cục bộ (áp dụng tương tự cơ chế đối với các dự án lớn thời gian qua) để đẩy nhanh thủ tục đấu giá và khai thác quỹ đất dôi dư. Đến đầu năm 2026, Trung tâm đã hoàn thiện hồ sơ 12 khu đất thuận lợi đưa vào kế hoạch đấu giá và trình Sở Nông nghiệp và Môi trường danh sách 30 khu đất để xác định giá khởi điểm cho thuê ngắn hạn.
Khu đất Trụ sở Toà án nhân dân tỉnh (cũ) tại đường Nguyễn Thị Minh Khai sau khi bàn giao cho tỉnh là 1 trong 12 khu đất trong kế hoạch đấu giá năm 2026.
Cùng với đó, Sở Tài chính Nghệ An được giao chủ trì theo dõi, giám sát tiến độ, đồng thời thành lập các tổ công tác trực tiếp đôn đốc tại địa bàn. Để hỗ trợ các địa phương tháo gỡ vướng mắc, Sở đang xây dựng mẫu hồ sơ và quy trình chuẩn hóa cho các phương án bán, cho thuê và khai thác tài sản công. Sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Sở Tài chính và các cơ quan chuyên môn sẽ bảo đảm tính pháp lý chặt chẽ, phát huy tối đa công năng tài sản và bảo vệ nguồn tài sản nhà nước một cách hiệu quả nhất.
Cuộc đua gỡ khó cho 345 công sản dôi dư tại Nghệ An đang bước vào giai đoạn quyết định. Với những chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy quản lý ở cấp tỉnh cho đến sự chủ động sáng tạo từ thực tiễn cơ sở, Nghệ An kỳ vọng không chỉ hoàn thành đúng hạn “tối hậu thư” ngày 30/10/2026 mà còn tạo ra một hình mẫu điển hình trong việc biến những “khối tài sản đóng băng” thành nguồn lực phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh nhà.