Bảo đảm cơ hội tiếp cận sách của người dân trong sắp xếp thư viện

Chiều 20/10, Tổ 3 (gồm Đoàn ĐBQH: TP. Hải Phòng, Lạng Sơn và Hà Tĩnh) thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Xác định đầy đủ trách nhiệm duy trì hoạt động thư viện

Phát biểu tại phiên thảo luận, đối với nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thư viện, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) cho biết, Điều 3 dự thảo đã sửa đổi chức năng, nhiệm vụ của thư viện cấp tỉnh, cấp xã; bãi bỏ quy định về thư viện cấp huyện và điều chỉnh thẩm quyền quản lý cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo đại biểu, thư viện là thiết chế cung cấp dịch vụ văn hóa, giáo dục cho cộng đồng. Do đó, khi thay đổi mô hình tổ chức, cần xác định đầy đủ trách nhiệm duy trì hoạt động, để việc sắp xếp không làm gián đoạn phục vụ hoặc thu hẹp cơ hội tiếp cận sách, tài liệu của người dân.

Thực tế, báo cáo tổng kết thi hành Luật đã phản ánh những khó khăn về cơ sở vật chất, kinh phí và nhân lực thư viện ở cơ sở; có nơi diện tích phục vụ bị thu hẹp, người làm công tác thư viện chủ yếu kiêm nhiệm. Trong điều kiện đó, nếu chỉ chuyển nhiệm vụ từ cấp huyện về cấp xã mà chưa xác định nguồn lực và cơ chế hỗ trợ tương ứng thì rất khó bảo đảm hiệu quả.

Đại biểu lưu ý khi sắp xếp thư viện công lập, cần bổ sung rõ nguyên tắc bảo đảm hoạt động phục vụ liên tục. Cùng với đó, phải xác định đơn vị tiếp nhận, quản lý, khai thác tài liệu, cơ sở dữ liệu, thiết bị và trách nhiệm đối với người sử dụng thư viện. Đồng thời, cần làm rõ hơn trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc tổ chức mạng lưới thư viện công cộng phù hợp với phân bố dân cư, bố trí nguồn lực và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã.

Về cách thức tổ chức, đại biểu cho rằng cần linh hoạt theo từng địa bàn, có nơi phù hợp với thư viện độc lập; có nơi nên phát triển điểm đọc tại thiết chế văn hóa hiện có, kết hợp phục vụ lưu động và luân chuyển sách.

“Đối với các địa phương có cả khu vực đô thị, nông thôn và hải đảo như Hải Phòng, cách tổ chức này càng cần thiết. Kết quả sắp xếp nên được đánh giá bằng việc người dân có tiếp cận sách thuận tiện hơn, tài nguyên có được sử dụng tốt hơn và hoạt động đọc có được duy trì thường xuyên hơn hay không”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu rõ.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) phát biểu Ảnh: Nguyễn Tiến Anh Tuấn

Giới hạn rõ ngoại lệ lập dự án tu bổ di tích khi chưa có quy hoạch

Thảo luận về việc sửa đổi, bổ sung Luật Di sản văn hóa, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, khoản 2 Điều 5 dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 35 Luật Di sản văn hóa, cho phép lập dự án đối với di tích thuộc diện phải lập quy hoạch nhưng chưa được lập quy hoạch, nếu di tích xuống cấp, được cơ quan chuyên môn xác nhận và bảo đảm điều kiện kinh phí.

Đại biểu chia sẻ yêu cầu tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, bởi những di tích có nguy cơ hư hỏng, mất yếu tố gốc cần được xử lý kịp thời. Nếu phải chờ hoàn thành quy hoạch mới triển khai các công việc cần thiết, rất có thể sẽ bỏ lỡ thời điểm bảo vệ di tích.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh ngoại lệ này cần được giới hạn rõ. Cụm từ “bị xuống cấp” hiện có phạm vi khá rộng, trong khi dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích có thể bao gồm nhiều hạng mục, mức độ can thiệp khác nhau. Nếu chỉ cần xác nhận xuống cấp để triển khai một dự án có phạm vi lớn, có thể phát sinh tình trạng thực hiện từng dự án trước khi xác định tổng thể bảo tồn.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị Luật xác lập rõ nguyên tắc: việc lập dự án trước khi có quy hoạch phải xuất phát từ yêu cầu bảo vệ di tích, bảo đảm tính xác thực, tính toàn vẹn và các yếu tố gốc; phạm vi can thiệp phải tương xứng với tình trạng xuống cấp và nhu cầu bảo vệ được xác định.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần quy định cụ thể tiêu chí đánh giá xuống cấp, thành phần chuyên môn tham gia đánh giá, yêu cầu đối với hồ sơ và trách nhiệm của cơ quan xác nhận. Đồng thời, cần phân biệt trường hợp này với bảo quản thường xuyên, sửa chữa nhỏ, tu sửa cấp thiết tại Điều 36, để địa phương lựa chọn đúng thủ tục, tránh vừa chồng chéo vừa kéo dài thời gian.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đối với di tích gồm nhiều thành phần hoặc nằm trong một không gian di sản rộng, hồ sơ dự án phải thể hiện được quan hệ với tổng thể bảo tồn. Việc xử lý một hạng mục cần tính đến tác động đối với cảnh quan, không gian và những thành phần liên quan.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát sự thống nhất giữa luật và nghị định. Dự thảo luật phân định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác nhận xuống cấp đối với di sản thế giới, di tích quốc gia đặc biệt; nhưng dự thảo nghị định kèm theo vẫn đưa cả di tích quốc gia vào phạm vi Bộ xác nhận. Nội dung này cần được chỉnh lý đồng bộ để tránh phát sinh thêm thủ tục hoặc lúng túng về thẩm quyền.

Thực sự làm giảm chi phí tuân thủ

Đối với lĩnh vực du lịch, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga tán thành việc đơn giản hóa thủ tục, tăng sử dụng dữ liệu điện tử. Tuy nhiên, cần kiểm soát chặt để việc chuyển quy định xuống nghị định thực sự làm giảm chi phí tuân thủ.

Qua đối chiếu, đại biểu lưu ý yêu cầu trong dự thảo nghị định sửa Nghị định số 168/2017/NĐ-CP: chứng chỉ nghiệp vụ điều hành du lịch trong hồ sơ cấp phép lữ hành phải được cấp không quá hai năm tính đến ngày nộp hồ sơ. Hồ sơ cấp thẻ hướng dẫn viên cũng yêu cầu chứng chỉ nghiệp vụ và ngoại ngữ được cấp không quá hai năm.

Từ thực tế đó, cơ quan soạn thảo cần giải trình kỹ căn cứ và sự cần thiết của giới hạn này. Một người đã được đào tạo, có chứng chỉ hợp lệ, vẫn làm nghề và tích lũy kinh nghiệm, nhưng khi thực hiện thủ tục lại phải thi lại chỉ vì chứng chỉ được cấp trước thời hạn hai năm thì có thể phát sinh chi phí đáng kể.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng nhấn mạnh cần phân biệt chứng chỉ nghiệp vụ với chứng chỉ ngoại ngữ có thời hạn sử dụng riêng. Nếu mục tiêu là bảo đảm kiến thức được cập nhật, có thể sử dụng cơ chế bồi dưỡng, cập nhật kiến thức phù hợp, thay vì đặt một giới hạn chung làm phát sinh yêu cầu thi lại.

Về thẻ hướng dẫn viên du lịch điện tử, dự thảo công nhận thẻ điện tử có giá trị pháp lý tương đương thẻ vật lý, đồng thời vẫn yêu cầu đeo thẻ vật lý khi hành nghề. Theo đại biểu, cần thiết kế phương thức sử dụng để thẻ điện tử đem lại thuận tiện thực chất. Đại biểu đề nghị nghiên cứu kết hợp nhận diện trực quan với tra cứu, xác thực điện tử; làm rõ việc xử lý khi hướng dẫn viên mất thẻ vật lý nhưng thẻ điện tử còn hợp lệ.